Смєлянський прокоментував проблеми України у боротьбі з агресією РФ  / фото УНІАН

Jurij Smyelyans'kyj: Jevropejci dosi majut' ilyuziї umyrotvoryty ahresyvni apetyty Kremlya propozycijamy «ekonomičnyx vyhod». Ta dlya Rosiї ce jak zaprošennya na obid dlya dykuna-lyudožera

Ekonomičnyj ekspert, ekspert z pytan' tymčasovo okupovanyx terytorij, holova pravlinnya «Instytutu čornomors'kyx stratehičnyx doslidžen'» Jurij Smyelyans'kyj v interv’ju UNIAN rozpoviv, jak Rosija namahajet'sya lehitymizuvaty brexnyu pro «KrymNaš» ta «ixtamnyet» na mižnarodnij areni, ta jak Ukraїni z cym borotysya.

Смєлянський прокоментував проблеми України у боротьбі з агресією РФ  / фото УНІАН

Neščodavno prezydent Kazaxstanu zajavyv v interv’ju, ščo ne vvažaje aneksijeju te «ščo vidbulosya v Krymu». Čy vvažajete ce prykladom manipulyaciї mižnarodnym pravom zarady ekonomičnoho zysku?

Skažu rič, jaka bahatyom ne spodobajet'sya, ale pro ce treba zamyslytysya. Na mij pohlyad, vsya sytuacija navkolo intervju, vklyučajučy oburennya našoho MZS ta dyskusiї v fejsbuci, je projavom fenomena pomylkovoї terminolohiї ta pidminy ponyat'. Naša vlada zajmajet'sya cym majže šist' rokiv.

U vsix slovnykax terminiv aneksija – ce formal'nyj akt, za dopomohoju jakoho deržava prohološuje svij suverenitet nad terytorijeju, jaka raniše znaxodylasya poza її volodin'. Aneksija je odnostoronnim aktom, jakyj staje čynnym čerez faktyčne volodinnya ta uzakonyujet'sya zahal'nym vyznannyam. Aneksiї často peredujut' zavojuvannya i vijs'kova okupacija zavojovanoї terytoriї. Z točky zoru terminolohiї, vyznajučy aneksiju Krymu, my pohodžujemosya, ščo ce je terytoriї Rosiї. Vidpovidno, navpaky, ne vyznajučy aneksiju, ne vyznajemo Krym rosijs'kym. Ani Ukraїna, ani mižnarodna spil'nota ne vyznajut' aneksiju. V čynnomu ukraїns'komu zakonodavstvi ta v oficijnyx mižnarodnyx dokumentax terytorija Krymu vyznačena same okupovanoju.

Teper ščodo lohiky vidpovidi pro stavlennya do aneksiї Krymu prezydenta Kazaxstanu, jakyj zovsim ne zghaduvav mižnarodne pravo. Ce lyudyna sxidnoho vyxovannya, de je normoju vidpovidaty na nepryjemni zapytannya deščo zavualyovano. Pry bažanni, my možemo traktuvaty joho vidpovid' pro nepryjnyattya aneksiї Krymu, jak nepryjnyattya dij Rosiї v Krymu i, v cilomu, v Ukraїni. Ale je druhyj bik.

U 2018 roci torhovel'nyj oborot Kazaxstanu i Rosijs'koї Federaciї sklav blyz'ko 18 mlrd dolariv SŠA. A torhovyj oborot Ukraїny i Kazaxstanu ne dosyah pivtora mlrd dolariv SŠA. Ba bil'še, za desyatylittya ekonomični vidnosyny miž Ukraїnoju i Kazaxstanom postijno zmenšujut'sya za obsyahamy. Real'noho ekonomičnoho interesu do Ukraїny u Kazaxstana nemaje. Krim toho, Kazaxstan, xoč i respublika za nazvoju, ale dyktatura. Rosijs'ka systema vidnosyn їm blyžča, zrozumiliša i bil'š pryjnyatna. Z točky zoru učasti Kazaxstanu u holosuvannyax v OON z ukraїns'kyx pytan', cya deržava dlya nas, jak minimum, ne družnya (Kazaxstan postijno holosuje na boci Rosiї). Takož, Kazaxstan prekrasno usvidomlyuje zahrozy vid Rosiї uže v svij bik, tomu uxvalyuje deržavni rišennya, namahajučys' їx minimizuvaty. Naviščo їm ryzykuvaty vidnosynamy z Rosijeju zarady Ukraїny? – Cyoho ne bude.

Inšymy slovamy, z točky zoru potočnyx nacional'nyx interesiv Kazaxstanu, rivnya vidnosyn miž Kazaxstanom i Rosijeju ta miž Kazaxstanom i Ukraїnoju – vyslovlena prezydentom ​​pozycija cilkom lohična. Za velykym raxunkom, Ukraїna ne zrobyla ničoho, ščob bulo inakše.

U ZMI čymalo pyšut' pro «fantomni boli» vid vtračenoho ekonomičnoho zysku vid spivpraci z Rosijeju u bahatyox zaxidnyx politykiv ta biznesmeniv. Ščo majemo tut robyty?

Symptomy «fantomnyx boliv» projavlyajut'sya u tyx, xto na stosunkax z Rosijeju nepohano zaroblyav, ale pislya vvedennya sankcij buv zmušenyj їx zghornuty abo obmežyty. Takož dodatkovo «fantomni boli» projavlyajut'sya u tyx, koho Rosija zmohla kupyty abo vzyala na utrymannya. Miž inšym, čym menše ekonomiky okremyx zaxidnyx deržav stykalysya z Rosijeju do počatku vijny miž Ukraїnoju i Rosijeju, tym menše cyx «fantomnyx boliv». I navpaky.

Syohodni v pobudovi mižnarodnyx vidnosyn, u peršu čerhu, deržavy JeS rozmirkovujut' katehorijamy ekonomičnyx vyhod. Bo JeS – sojuz ob’jednanoho rynku. Ale velyka riznycya v rozvytku JeS ta Rosiї porodžuje priorytet riznyx heopolityčnyx modelej. Dlya Rosiї prytamanna stara model', de normoju povedinky je zaxoplennya čužyx terytorij. Dlya zaxidnyx deržav prytamanni novi modeli – heoekonomika ta heofilosofija, v osnovi jakyx texnolohičnyj ta ekonomičnyj rozvytok. Takož ci modeli vyznajut' pravo buty inšym. Tobto, Rosija maje pravo buty inšoju. Ukraїna maje pravo buty inšoju. Jakym buty – ce vybir deržavy.

Navit', jakščo deržava obyraje buty ahresorom?

Čerez ahresiju Rosija maje sankciї ta obmežennya, a «Velyka visimka» stala «Velykoju simkoju». Ale same riznycya u pohlyadax tut napročud važlyva. Bo dlya Rosiї pryjaznist' ta propozyciї ekonomičnoї vyhody – ce zaprošennya na obid dlya dykuna-lyudožera. Movlyav, jakščo ne lizete v bijku, to vy slabki. Ale jevropejci ne xočut' bijky, vony prahnut' torhuvaty ta rozvyvatysya. Vidpovidno, dosi majut' ilyuziї umyrotvoryty ahresyvni apetyty kremlivs'koho kerivnyctva propozycijamy «ekonomičnyx vyhod». I proces usvidomlennya cijeї pomylky jde duže povil'no, popry te, ščo Rosija cyomu aktyvno dopomahaje.

Konsolidovana pozycija zaxidnyx deržav u period protystojannya dvox ideolohij pryzvela do rozpadu SRSR, ale syohodni cyoho nemaje. Xoča, jakščo zaxidni partnery pryjdut' do zghody, naši problemy počnut' vyrišuvatysya značno švydše.

Експерт зазначив, що поки Росія існує в сьогоднішньому вигляді, звідти завжди йтимуть загрози / фото УНІАН

Čy možemo pryšvydšyty proces usvidomlennya v Jevropi їxnyoї pomylky ščodo Rosiї?

Ukraїni vypala dolya buty deržavoju prykordonnya miž rosijs'koju dyktaturoju i zaxidnoju cyvilizacijeju. Poky Rosija isnuje v syohodnišnyomu vyhlyadi, zvidty zavždy jtymut' zahrozy. Tomu majemo minimizuvaty ci zahrozy našym rozvytkom v usix aspektax žyttyedijal'nosti deržavy ta vxodžennyam v zaxidnu cyvilizaciju. Nam možut' dopomohty projty cej šlyax, ale zamist' nas joho nixto ne projde. Potribne naše bažannya (vidpovidni zakony, robota parlamentu, Kabminu, hotovnist' suspil'stva). Mova ne jde til'ky pro pytannya vstupu v NATO čy JeS. Holovne – ce stvorennya častyny zaxidnoї cyvilizaciї vseredyni Ukraїny. Xočemo v Jevropu? – Stavajmo Jevropoju.

Koly budemo bil'š rozvyneni v texnolohičnomu ta ekonomičnomu plani, to zaxidni partnery nam bil'še doviryatymut'. My stavatymemo syl'nišymy, a na syl'nišyx ne napadajut'.

Čy vvažajete efektyvnym instrumentom protydiї sprobam Rosiї lehitymizuvaty svoju brexnyu na mižnarodnij areni vyslovlennya oburennya vid našyx dyplomativ ta їxni zaklyky «ne zahravaty z okupantamy»?

Instrument «oburen' i zaklykiv» – duže slabkyj instrument protydiї okupantam. Ce «instrument ostannyoї nadiї», jakyj, na žal', dlya našyx dyplomativ malo ne jedynyj. Zauvažu, ščo z 2014 roku ukraїns'kij vladi proponuvalysya inši instrumenty (skasuvannya zakordonnyx pasportiv dlya kolaborantiv, їx podača u mižnarodnyj rozšuk toščo). Zaxidni partnery buly hotovi dopomahaty Ukraїni, ale iniciatyva povynna vyxodyty z Kyjeva, čoho ne bulo. Napryklad, u 2016 roci na parlaments'kyx sluxannyax po Krymu buly pryjnyati rekomendaciї z perelikom potribnyx zakoniv dlya bil'š efektyvnoї roboty deržavnyx instytucij z pytan' Krymu. Projšlo try z polovynoju roky, ale žoden punkt z nyx ne vykonano.

Jaki zakony treba bulo uxvalyty?

Zakon pro kolaboracionizm, pro osoblyvosti ekonomičnyx vidnosyn z okupovanymy terytorijamy, treba bulo skasuvaty zakon pro vil'nu ekonomičnu zonu «Krym». Tam bulo blyz'ko desyaty zakoniv. Na žal', ščodo Krymu čynna vlada poky nasliduje poperednyu.

Povertajučys' do instrumentu oburen' našyx dyplomativ. Neščodavno vin їm znovu znadobyvsya, koly na uročysti zaxody v Čexiї bulo zaprošeno psevdokryms'kotatars'ku orhanizaciju, lojal'nu Kremlyu.

V Krymu aktyvno dopomahajut' okupantam ta stvoryujut' hromads'ki orhanizaciї lyudy riznyx nacional'nostej (rosijany, ukraїnci, nimci, kryms'ki tatary, bolhary toščo). Vže stvoreno blyz'ko dvox desyatkiv takyx orhanizacij, jaki finansujut'sya z Kremlya. Ale v sankcijnyx spyskax Ukraїny nazv cyx hromads'kyx orhanizacij, їxnix kerivnykiv ta členiv nemaje. Ba bil'še, za ridkisnymy vynyatkamy, vony otrymujut' ukraїns'ki, bezvizovi dlya Jevropy, pasporty. Čy sprobuvaly my zavadyty cyomu zahonu kolaboracionistiv, stvorenomu okupantamy? – Ni.

Kerivnyctvo našoї deržavy prodovžuje vyznavaty termin «kolaboracionist» zaboronenym do vykorystannya. My znovu pidminyajemo ponyattya ta šukajemo mjakši formy. Ne stvoryujemo žodnyx pidstav, ščob pozbavyty okupantiv možlyvosti vil'no dijaty v pytannyax lehitymizaciї okupovanoho Krymu na mižnarodnyx majdančykax. Tomu «instrument ostannyoї nadiї» –  oburennya i zaklyky – zalyšajet'sya jedynym dlya ukraїns'kyx dyplomativ.

Смєлянський наголосив, що українськиі санкції проти РФ відстають від рішень західних партнерів / фото УНІАН

Skandal z Arrle, jakyj na terytoriї Rosiї stav vidobražaty Krym i Sevastopol' «rosijs'koju» terytorijeju, – ce ne peršyj kejs (raniše tak samo zrobyv Google). Čomu taki fakty stajut' možlyvymy? Jaki pomylky my zrobyly?

U červni 2014 roku do Verxovnoї Rady bulo podano zakonoproekt pro stvorennya vil'noї ekonomičnoї zony v Krymu, jakyj vidrazu rozkrytykuvaly eksperty ta hromads'kist'. Adže joho normy pobično vyznajut' okupovanu terytoriju terytorijeju inšoї deržavy.

Po-perše, cymy normamy buv vvedenyj na administratyvnij liniї rozmežuvannya miž Avtonomnoju respublikoju Krym i Xersons'koju oblastyu mytnyj režym i prykordonnyj režym (vseredyni deržavy ne može buty deržavnoho kordonu). Po-druhe, hromadyany Ukraїny, jaki maly miscem postijnoї rejestraciї Avtonomnu respubliku Krym ta misto Sevastopol', buly vyznani nerezydentamy Ukraїny za terytorial'noju oznakoju. Tobto, hromadyanamy Ukraїny, jaki prožyvajut' na terytoriї inšoї deržavy. My namahalysya pojasnyty deputatam, ščo cej antyderžavnyj zakonoproekt bude dijaty proty interesiv Ukraїny, odnak vin buv uxvalenyj.

Vyxodyt', ščo Ukraїna za nepryamymy oznakamy vyznaje Krym terytorijeju inšoї deržavy. Tym časom, Rosijs'ka Federacija z usix syl namahajet'sya dovesty svitovi, ščo okupovanyj Krym je rosijs'koju terytorijeju. A u bud'-jakoї komercijnoї kompaniї je vlasni ekonomični interesy.

Faktyčno, my sami stvoryly sytuaciju, koly kytajs'ki kompaniї možut' dopomahaty okupantam zabezpečuvaty Krym elektroenerhijeju, nimec'ki kompaniї – postavlyaty v okupovanyj Krym obladnannya dlya vyrobnyctva elektroenerhiї, ukraїns'ki kompaniї čerez terytoriju Rosiї – postavlyaty ukraїns'ki tovary v Krym. A ukraїns'ki rezydenty – vlasnyky biznes-aktyviv v okupovanomu Krymu, u povnij vidpovidnosti z čynnym ukraїns'kym zakonodavstvom, možut' splačuvaty okupantam podatky, vykonuvaty zamovlennya Ministerstva oborony Rosiї, dopomahaty okupantam vesty vijnu proty Ukraїny. Čomu v takij sytuaciї my dyvujemosya dijam Arrle abo Google? Tym bil'še, ščo ce їx šče strymujut' zaxidni sankciї. Znovu ž taky, ne ukraїns'ki! Naši sankcijni zaxody vidstajut' vid rišen' zaxidnyx partneriv, xoča maje buty navpaky.

Čy je zaraz perspektyva vypravyty pomylky?

Zvisno. Treba pryvesty sankcijni spysky u vidpovidnist' do zaxidnyx, nasampered, amerykans'kyx. Rozrobyty ta uxvalyty potribni zakony. Hromadyans'ke suspil'stvo ta ekspertne seredovyšče hotove dopomahaty vladi, ale vlada povynna pokazaty, ščo їj ce potribno.

Ščo dumajete pro ideju kolyšnyoho ministra zakordonnyx sprav Pavla Klimkina bojkotuvaty produkciju Arrle?

Podibni iniciatyvy vid pana Klimkina vvažaju čerhovoju duristyu i žalyuhidnoju sproboju nahadaty hromads'kosti ta vladi pro svoje isnuvannya. Ščos' ja ne pamjataju podibnyx iniciatyv z joho boku pid čas perebuvannya ministrom na adresu kompaniї Simens pislya skandalu z postačannyam turbin v okupovanyj Krym. Očolyuvane nym ministerstvo todi navit' z reakcijamy oburennya ne pospišalo. Ja ne pamjataju podibnyx iniciatyv vid ministra Klimkina u 2015-2016 rokax ščodo kytajs'koї kompaniї «Czyansu Xentun Pauer System», jaka zajmalasya prokladkoju pidvodnoho enerhetyčnoho kabelyu z materykovoї Rosiї v okupovanyj Krym. Ne zvučaly podibni iniciatyvy vid pana Klimkina i vidnosno Google.

Moї slova ne označajut', ščo vzahali nijakyx reakcij z boku MZS ne bulo. Buly, ale MZS z nymy ne pospišalo. Jakščo vony j oburyuvalasya, to duže neaktyvno. Problemy, jaki my syohodni obhovoryujemo, je rezul'tatom, zokrema, dijal'nosti kolyšnyoho ministra Klimkina z nyzky pytan'. Zahalom, ohološuvaty bojkot takij kompaniї možna lyše pry isnuvanni ukraїns'kyx analohiv. My ž texnolohično duže daleki vid Arrle. Tomu, navit' dozvolyu sobi skazaty, ščo taki iniciatyvy voroži do Ukraїny.

Економіст вважає, що Україна має стати прикладом у дотриманні принципів міжнародного права щодо окупованих територій / фото УНІАН

Jakym čynom prymusyty inozemni kompaniї vykonuvaty pryncypy mižnarodnoho prava?

My majemo staty prykladom u dotrymanni pryncypiv mižnarodnoho prava v pytannyax formuvannya polityky ščodo okupovanyx terytorij. Ne možna vymahaty vid zaxidnyx partneriv zbil'šennya sankcij ta tysku na Rosiju, a samym rozvyvaty z ahresorom ekonomični vidnosyny. Jakščo v pytannyax pobudovy vzajemyn z deržavoju-ahresorom i z našymy okupovanymy terytorijamy my budemo poslidovni ta zrozumili, pryvedemo zakonodavstvo u vidpovidnist' do umov vojennoho času, to otrymajemo moral'ne pravo vysuvaty pretenziї porušnykam. Koly stvorymo instrumenty predjavlennya obgruntovanyx pretenzij, todi porušen' bude menše.

Jak prosuvaty naši mesedži pro ukraїns'kyj Krym ta rosijs'ku ahresiju sered inozemnoї audytoriї?

Vsix receptiv nazvaty ne zmožu, ale efektyvnym vvažaju narodnu dyplomatiju. Navedu pryklad. U 2016 roci ja їzdyv do Slovaččyny čytaty vidkrytu lekciju pro Krym pered studentamy universytetu imeni Komens'koho i žytelyamy Bratyslavy. Hovoryly pro Krym, joho istoriju ta sučasnist', audytorija mohla stavyty pytannya, jaki її turbujut'.

Pro ščo vas pytaly?

Napryklad, čy Ukraїna xotila, ščob Krym buv ukraїns'kym, ščo ukraїns'ka vlada robyla dlya cyoho do vijny. Zrozumilo, ščo pytannya z pidtekstom. Pevno, lyudyna znala, ščo pytala. Zi svoho boku, ja hovoryv česno ta vidverto. Pravda napročud važlyva. Vona maje buty vidobražena v čynnomu zakonodavstvi, vnutrišnij i zovnišnij polityci deržavy. Zmist ukraїns'kyx pidručnykiv istoriї maje vidpovidaty cij pravdi. Pytannya okupaciї Krymu i joho podal'šoї doli maje maksymal'no odnoznačno spryjmatysya ukraїns'kym suspil'stvom. Zvisno, budut' ti, xto dumaje po-inšomu. Ale їxnya kil'kist' ne povynna vplyvaty na spryjnyattya dijsnosti.

Za kil'ka misyaciv hovorytymemo pro šist' rokiv okupaciї Krymu (vdviči dovše, niž tryvala joho okupacija za časiv Druhoї svitovoї). A jaku polityku realizuje ukraїns'ka vlada? – Ja її nazyvaju «politykoju stvorennya xybnyx real'nostej».

U čomu vona projavlyajet'sya?

My vže pro ce hovoryly. Hromadyany Ukraїny z kryms'koju rejestracijeju, faktyčno, je nehromadyanamy z urizanymy pravamy (nerezydenty za terytorial'noju oznakoju). Haslo: «Krym – Ukraїna», – u nas je. Ale za čynnym zakonodavstvom ce ne zovsim tak.

Svidomist' ukraїns'koho suspil'stva v pytannyax formuvannya stavlennya do Krymu dezorijentovana (te same ščodo okupovanyx terytorij Donec'koї ta Luhans'koї oblastej). Jakščo hromadyany Ukraїny majut' sumnivy v terytorial'nij prynaležnosti Krymu i joho podal'šoї doli, to čy možemo efektyvno prosuvaty ukraїns'ku prynaležnist' Krymu i rosijs'ku zbrojnu ahresiju v deržavax partneriv? Terminolohija, zakonodavstvo, rytoryka, diї – vse povynno vidpovidaty real'nosti. Os' todi dopustymo vesty rozmovu pro uspix.

Do toho, ščo ja vže hovoryv v konteksti prosuvannya mesedžu ukraїns'koho Krymu i rosijs'koї ahresiї, dodam til'ky odyn pryklad. U 2017 roci v skladi ukraїns'koї delehaciї ja їzdyv do Bryusselya, de zustričalysya z deputatamy Jevroparlamentu ta predstavnykamy jevropejs'kyx hromads'kyx orhanizacij, hovoryly pro Krym ta okupovani terytoriї Donbasu. U skladi delehaciї bula i zastupnyk ministra informacijnoї polityky, miž inšym. Tak os', u hoteli cilodobovo pokazuvaly kil'ka rosijs'kyx telekanaliv j žodnoho ukraїns'koho. Jaki syohodni z cym spravy, ne znaju. Ale jakščo my dosi donosymo informaciju takym čynom, to čomu dyvujemosya.

Експерт розповів, як варто боротися із фейками пропаганди РФ / фото УНІАН

Jak majemo reahuvaty na vypadky vidvertyx fejkiv Kremlya ta joho marionetok? Napryklad, koly z’javlyajut'sya novyny, na kštalt «Ukraїna vyznala nemožlyvist' povernuty Krym» abo «u Finlyandiї bude vidkryto predstavnyctvo DNR».

Jakščo poslidovno realizujet'sya odnoznačna vnutrišnya polityka ščodo okupovanyx terytorij, a zovnišnya polityka je nevidjemnym prodovžennyam vnutrišnyoї, to nemaje značennya, ščo hovoryt' okupant. Ce bude projavom joho bezsyllya vplynuty na sytuaciju i vyklykatyme smix i nepryjnyattya. Vtim, jakščo naša vnutrišnya polityka neposlidovna ta sama porodžuje xybni real'nosti, podibni novyny zbil'šujut' stupin' nedoviry suspil'stva do vlady, dezorijentujut', pryzvodyat' do nepryjnyattya okupovanyx terytorij i nehotovnosti do їx reintehraciї. Po suti, ce može staty odnym iz čynnykiv vtraty okupovanyx terytorij.

A os' brexlyvi novyny pro vidkryttya bud'-jakyx fejkovyx predstavnyctv ujavnyx jurydyčnyx subjektiv povynni nehajno vykryvatysya našymy dyplomatamy ta publično sprostovuvatysya z boku deržav, jakyx okupanty pidvodyat' pid provokaciju.

Ščo robyty z vypadkamy, koly v Ukraїni z’javlyajut'sya, napryklad, knyžky z kartamy bez Krymu? Jaki majut' buty sankciї za ce?

Ce častyna ideolohičnoї vijny proty Ukraїny ta projav kolaboracionizmu, jakščo ce roblyat' hromadyany Ukraїny na terytoriї Ukraїny. Ščo ležyt' v osnovi cyx dij – otrymannya ekonomičnoї vyhody, banal'na durist', vorožist' abo ščos' šče – nemaje značennya. Zakon povynen čitko vyznačaty, ščo, v zaležnosti vid stupenya zavdanoї škody, do osoby zastosovujut'sya obmežuval'ni zaxody. Ce može buty likvidacija jurydyčnoї osoby, zaborona na profesiju dlya fizyčnoї osoby, obmežennya vyborčoho prava, vysoki štrafy toščo. Holovna umova – spravedlyva vidpovidal'nist' nastaje švydko i bez vynyatkiv.

Skil'ky hrošej Rosija može vytračaty na rizni sproby lehitymizuvaty brexnyu?

Skil'ky bude potribno, za najavnosti resursiv. Syohodni ce vže mil'jardy dolariv. Same dlya resursnoho zabezpečennya dosyahnennya svoїx heopolityčnyx cilej Rosija prahne najbil'š zručnym sposobom zakripytysya jak monopolist z enerhetyčnoho zabezpečennya deržav Jevropejs'koho Sojuzu, zbil'šyty obsyahy postačannya v Kytaj i dali, pidporyadkuvaty sobi za taki postačannya Bilorus', Ukraїnu, Virmeniju i tak dali.

Model' systemy vidnosyn v Rosiї vybuduvana takym čynom, ščo, za neobxidnosti, Kreml' može perenapravlyaty byudžetni resursy (ta ne til'ky byudžetni) na dosyahnennya postavlenyx heopolityčnyx cilej koštom pohiršennya žyttya rosijs'kyx hromadyan. Na žal', zarady možlyvosti pyšatysya ujavnoju mohutnistyu rosijs'ki hromadyany hotovi žyty v bidnosti j ubohosti. Xoča i stupin' cijeї hotovnosti potroxu počynaje znyžuvatysya.

Jakoju miroju ukraїns'ka stratehija povernennya Krymu ta Donbasu zaležyt' vid nedopuščennya lehitymizaciї rosijs'koju okupaciї na mižnarodnij areni?

Pidkreslyu, ščo lehitymizuvaty okupaciju nemožlyvo. Lehitymizuvaty možlyvo aneksiju. Fakt okupaciї Rosijeju Krymu vidbuvsya, i mižnarodna spil'nota joho vyznala. Nastupna dija Rosiї – sproba aneksiї pivostrova. Z cijeju metoju rosijs'ke kerivnyctvo vneslo vidpovidni zminy do svoho zakonodavstva, ale Ukraїna ta mižnarodna spil'nota cyoho faktu ne vyznaly.

Jakščo Ukraїna vyznaje aneksiju, to Krym stane častynoju Rosiї. Poky my dotrymujemosya pozyciї, ščo Krym tymčasovo okupovanyj Rosijs'koju Federacijeju, majemo šans povernuty suverennu terytoriju. Mižnarodna spil'nota nas v cyomu pidtrymuje.

U sytuaciї z okupovanymy terytorijamy ORDLO Rosija namahajet'sya dovesty, ščo «ixtamnyet», na terytorijax realizujet'sya scenarij «povstalyx šaxtariv», a rosijany je myrotvorcem. Mins'ki uhody, bil'šoju miroju, pracyujut' na cyu versiju. Adže za Mins'kymy uhodamy Rosija – ne ahresor čy okupant, a deržava, jaka pryjnyala storonu «povstalyx šaxtariv». I tut odnoznačnoї pozyciї u našyx zaxidnyx partneriv nemaje. Pryčyna cyoho, zokrema, polityka ščodo okupovanyx terytorij Donec'koї i Luhans'koї oblastej kerivnyctva Ukraїny, nezrozumile prahnennya rozdilyty v čynnomu zakonodavstvi pytannya Krymu ta ORDLO. Taka polityka dopomahaje Rosiї dezorijentuvaty našyx partneriv.

Z cijeї pryčyny, napryklad, u promižnomu zviti heneral'noho prokurora Mižnarodnoho kryminal'noho sudu v Haazi sytuacija na okupovanij terytoriї Donbasu rozghlyadajet'sya dual'no (jak zovnišnya zbrojna ahresija ta jak vnutrišnij hromadyans'kyj konflikt). Ukraїna poky ne zmohla dovesty, ščo ce vyklyučno zovnišnya zbrojna ahresija. Zokrema, čerez realizaciju polityky xybnyx real'nostej.

Duže xotilosya b, ščob kerivnyctvo deržavy uxvalylo vsi potribni rišennya ta diї dlya odnoznačnoho traktuvannya sytuaciї v ORDLO jak zovnišnyoї zbrojnoї ahresiї z boku Rosiї. Todi povertaty terytoriї stalo b prostiše. Nahadaju, ščo trydcyat' peršoho hrudnya cyoho roku zakinčyt'sya dija zakonu pro osoblyvyj status okremyx rehioniv Donec'koї ta Luhans'koї oblastej, nam treba uxvalyuvaty nastupnyj. I vin vže maje buty vykladenyj takym čynom, ščob pytannya hromadyans'koho konfliktu navit' ne vynykalo. Ščob ne možna bulo traktuvaty jakis' normy zakonu po-riznomu.

Čy majemo monitoryty spivrobitnyctvo mižnarodnyx orhanizacij z Rosijeju ščodo okupovanyx terytorij? Napryklad, ščob vizyty v Krym vidbuvalysya lyše na zaprošennya abo za dozvolom ukraїns'koї storony?

Jakščo vvažajemo, ščo okupovana terytorija Krymu je nevidjemnoju častynoju suverennoї terytoriї Ukraїny, to zobovjazani monitoryty vse, ščo tam vidbuvajet'sya. Zokrema, v pytannyax vidviduvannya okupovanoho Krymu predstavnykamy zaxidnyx partneriv abo mižnarodnyx orhanizacij. Ale tut vynykaje dylema. Z odnoho boku, pravyl'no, jakščo taki vidviduvannya zdijsnyujut'sya na zaprošennya i za dozvolom ukraїns'koї storony. V ideali, vїzd do Krymu til'ky z boku Ukraїny, bo Krym nevidjemna častyna Ukraїny. Z inšoho boku, Rosija vymahaje, ščob vїzd do Krymu zdijsnyuvavsya z rosijs'koї storony, za dozvolom abo na zaprošennya rosijs'koї storony, pid kontrolem rosijs'koї storony ta z publičnymy pidsumkamy, jaki vlaštujut' rosijs'ku storonu.

Je pryklady, koly turec'ka delehacija zdijsnyla poїzdku do Krymu za rosijs'kymy vymohamy, ale z povidomlennyam ukraїns'kij storoni. Zibrani materialy vyjavylysya objektyvnymy i ne vlaštuvaly rosijs'ku storonu. Tomu Rosija duže vybirkovo pidxodyt' do vidviduvannya Krymu inozemcyamy, dopuskajučy vyklyučno «perevireni kadry».

Pered Ukraїnoju skladnyj vybir – ščo v prioryteti. Na moju dumku, kožne vidviduvannya – ce indyvidual'nyj vypadok, jakyj povynen rozghlyadatysya personal'no. Xoča, vže sklavsya pevnyj pul «čerhovyx vidviduvačiv» ščodo jakyx Ukraїna povynna povodytysya bil'š žorstko. Zokrema, potribni kryminal'ni pozovy za porušennya pravyl vїzdu na terytoriju Ukraїny z publikacijeju spyskiv takyx osib, podača na nyx u mižnarodnyj rozšuk, zaborona na vїzd v Ukraїnu toščo.

Čy varto nam syohodni zvažaty na mižnarodnyj dosvid reintehraciї deokupovanyx terytorij?  

Protyahom pjaty ostannix rokiv v Ukraїni formuvavsya til'ky odyn bezal'ternatyvnyj pohlyad na povernennya okupovanyx terytorij, vyklyučno sxodu Ukraїny, zasnovanyj na realizaciї norm Mins'kyx domovlenostej. Odyn z arhumentiv – ce dosvid Xorvatiї v reintehraciї Podunavja. Ale tut varto zauvažyty, ščo, krim dosvidu Xorvatiї, OON i mižnarodna spil'nota ne znaje inšyx prykladiv uspišnoї reintehraciї. Pry cyomu, osnovnoju pryčynoju vijny v Xorvatiї buv mižetničnyj konflikt, posylennya separatysts'kyx ruxiv z metoju samovyznačennya narodiv na terenax kolyšnyoї imperiї. A u nas terytorija okupovana susidnyoju deržavoju.

Ukraїni takož proponuvavsya dosvid Prydnistrovja. Pro ce bahato hovoryly. Jakyj rezul'tat maje cya model' prypynennya zbrojnoho konfliktu ta okupaciї častyny suverennoї terytoriї Moldovy? – Syohodni Rosijs'ka Federacija povnistyu kontrolyuje vsyu Moldovu, a Ukraїna otrymala novyj napryamok zahrozy.

Zvisno, nakopyčenyj mižnarodnyj dosvid slid vyvčaty. Odnak, pamjataty, ščo pislya zaveršennya Druhoї svitovoї i Xolodnoї vijny, zbrojna ahresija proty Ukraїny – ce peršyj vypadok, koly deržava z jadernym potencialom ta postijnyj člen Rady bezpeky OON rozvjazuje vijnu proty susidnyoї deržavy ta okupuje častynu її terytoriї.

Znajete, je vysliv: «Vsi ščaslyvi simї ščaslyvi odnakovo, a kožna neščaslyva simja – neščaslyva po-svojemu». Reintehracija tymčasovo okupovanyx terytorij Ukraїny – ce ukraїns'ka model' reintehraciї, z uraxuvannyam mižnarodnoho dosvidu, jaka potim stane častynoju mižnarodnoho dosvidu u takyx pytannyax. Bulo b krašče dlya vsyoho lyudstva, jakby cej dosvid bil'še nikomu ne znadobyvsya.

Iryna Ševčenko

Jakščo vy znajšly pomylku, vydilit' її myškoju ta natysnit' Ctrl+Enter