Згідно з Шенгенською системою, транскордонні переходи повинні розташовуватись у межах 25-30 км один від одного / фото Наталії Петерварі

Rozšyryty vorota v Ukraїnu. Naviščo buduvaty novi punkty propusku na kordoni z JeS

Najčastiše peretyn kordonu miž Ukraїnoju ta kraїnamy JeS možna xarakteryzuvaty odnym slovom – čerhy. Vony stvoryujut' nezručnosti, vidlyakujut' turystiv ta biznes. Vyxid – zbil'šuvaty kil'kist' punktiv propusku na kordoni.

Згідно з Шенгенською системою, транскордонні переходи повинні розташовуватись у межах 25-30 км один від одного / фото Наталії Петерварі

Jevropejs'ka koncepcija rozbudovy infrastruktury kordonu bazujet'sya na tomu, ščo punkty propusku majut' buty maksymal'no nablyženi do transportnoho spolučennya miž kraїnamy. Inšymy slovamy, tam, de je dorožnye spolučennya z obox bokiv kordonu, maje buty i punkt propusku.

U zaxidnojevropejs'kyx deržavax serednya vidstan' miž punktamy propusku v okremyx miscyax ne perevyščuje kil'kox kilometriv. A, zghidno z normamy Šenhens'koї systemy, transkordonni perexody povynni roztašovuvatys' na vidstani v mežax 25-30 km odyn vid odnoho.

Čy potribno tak robyty i na kordonax Ukraїny ta JeS – pytannya, jake, očevydno, potrebuje serjoznoho doslidžennya. Vtim, na prykladi Zakarpattya – rehionu, jakyj mežuje z čotyrma kraїnamy JeS, možna zauvažyty, ščo zbil'šennya punktiv propusku pide na koryst' i okremij oblasti, i kraїni.

Narazi sytuacija z avtomobil'nymy punktamy propusku na Zakarpatti pečal'na. Šist' z dev’jaty najavnyx pobudovani ponad 30 rokiv tomu i ne vidpovidajut' sučasnym realijam pasažyro- ta vantažopotokiv, i lyše try (po odnomu na kožnu susidnyu kraїnu – Slovaččynu, Uhorščynu, Rumuniju) ne majut' obmežennya po vazi transportnyx zasobiv, jaki peretynajut' kordon. Jakščo porivnyuvaty z vymohamy Šenhenu, to lyše p’jat' propusknyx perexodiv na terytoriї oblasti - na kordoni z Uhorščynoju (Čop, Dzvinkove, Kosyno, Lužanka, Vylok) - texnično znaxodyat'sya v mežax dopustymyx norm i vyznačenyx standartiv (a same: 26 km odyn vid odnoho (5 KPP na 131 km kordonu)).

Na slovac'kij dilyanci kordonu vidpovidnyj pokaznyk skladaje 49 km (2 KPP na 98 km spil'noho kordonu), na rumuns'kij – 102 km (2 KPP na 204 km spil'noho kordonu v Zakarpats'kij oblasti).

Slid zaznačyty, ščo mova jde pro avtomobil'ni KPP. Pišoxidnyx zahalom bil'še. Ale mala kil'kist' punktiv propusku avtomatyčno označaje nezručnosti. I, jak rezul'tat, ekonomični zbytky dlya Ukraїny.

Nezručnosti dlya lyudej ta ekonomični zbytky

Proektna propuskna spromožnist' najavnyx KPP vidobražaje lyše umovy їxnyoї ideal'noї, rytmičnoї ta rivnomirnoї roboty. Naspravdi ž vony pracyujut' arytmično: u svyatkovi ta vyxidni dni, period litnix vidpustok pikovi navantažennya pryzvodyat' do toho, ščo, napryklad, turysty čekajut' na peretyn kordonu, v kraščomu razi dvi, v najhiršomu – 12 hodyn, vantaživky – kil'ka dib! A teper ujavit' 4-6 hodyn v avto z malymy dit'my u speku? Abo ž, ščo bude z tovarom, jakyj švydko psujet'sya, čerez kil'ka dib u vantaživci pry speci v 35 hradusiv... Ujavyly?

Rečnycya zakarpats'koho upravlinnya DFS Alla Dacyuk rozpovidaje, ščo specialisty vže navit' rozroblyajut' i oprylyudnyujut' hrafiky navantažen' po punktax propusku, ščob hromadyany maly možlyvist' planuvaly podoroži: «…U punkti propusku «Čop-Zahon'» najbil'ša kil'kist' lehkovykiv sposterihajet'sya u subotu ta nedilyu - vid 2220 do 2330, a avtobusiv u ponedilok - vid 78 do 88». Tobto za dobu potribno propustyty 2 tysyači (!) lehkovykiv čy 80 avtobusiv (a ce, v serednyomu, po 50 osib u kožnomu). Tož čy slid zghaduvaty pro komfort i vzahali umovy očikuvannya v takyx čerhax?... Pryčomu, sytuacija na inšyx KPP ne lipša. A dva najbil'ši MAPP na terytoriї Zakarpattya vzahali na remonti. Pro ce UNIAN pysav u mynulomu materiali. 

Ščo ž do ekonomičnyx zbytkiv, poraxuvaty їx nabahato skladniše. Ale navit' pryblyzni okremi cyfry zmušujut' zamyslytysya. Tym bil'še, jakščo vraxuvaty, ščo, za danymy Zakarpats'koї ODA (na kviten' 2019 roku), oblast' je na 75% dotacijnoju. I zbil'šennya kil'kosti punktiv propusku, a, vidpovidno, propusknoї spromožnosti dlya vantažnyx perevezen', dalo by suttyevyj poštovx dlya rozvytku najzaxidnišoho rehionu Ukraїny.

Heohrafične roztašuvannya cyomu til'ky spryjaje, ščo, v pryncypi, u svij čas aktyvno vykorystovuvaly: stvorena na počatku 2000-x Special'na ekonomična zona «Zakarpattya» dala rehionu sotni mil'joniv dolariv investycij, tysyači robočyx misc', potužni pidpryjemstva na kštalt «Jadzaki», «Jevrokar», «Flekstroniks» ta značni podatky do byudžetu. Investor hotovyj i nadali vkladaty v rehion, pro ščo svidčat' čyslenni namiry ščodo stvorennya industrial'nyx parkiv, sproby vidnovlennya SEZ, transkordonni proekty. V rehioni, popry neohološenu vijnu ta ekonomičnu nestabil'nist', i nyni pracyujut' blyz'ko 600 pidpryjemstv z inozemnymy investycijamy. Torik v oblast' nadijšlo ponad 27 mln dolariv investycij, a za pokaznykom zbil'šennya sukupnoho obsyahu inozemnoho kapitalu malen'ke Zakarpattya posilo 8-me misce v Ukraїni.

Najavnist' kordoniv i, zrozumilo, punktiv propusku, vidihraje v danomu pytanni klyučovu rol': tovarnyj eksport Zakarpattya, za danymy Zakarpats'koї mytnyci, na 95,5%, a import - na 61,3% orijentovani na kraїny JeS zi značnoju lokalizacijeju mižnarodnyx kompanij, jaki pracyujut' z daval'nyc'koju syrovynoju. Vidpovidno, peretyn kordonu faktyčno je osnovnoju lankoju vyrobnyčoho procesu. A problemne vantažne avtomobil'ne spolučennya staje pereškodoju dlya mižnarodnoї torhivli.

Ne možna ne braty do uvahy i turystyčnyj aspekt. Same joho odnym z priorytetiv rozvytku bačyt' nove kerivnyctvo kraїny. Prynajmni, pro ce dnyamy zajavyv pid čas svojeї peršoї pres-konferenciї holova Zakarpats'koї ODA Ihor Bondarenko.

Za danymy prezydenta Zakarpats'koї turystyčnoї orhanizaciї, profesora UžNU Fedora Šandora, ščoroku Zakarpattya vidviduje blyz'ko 700 tysyač inozemnyx turystiv ta 4 mil'jony ukraїns'kyx. «Odyn zakordonnyj turyst za dobu zalyšaje v rehioni vid 80 do 100 jevro», - rozpovidaje Šandor i zauvažuje, ščo sytuacija na kordonax turyzmu ne spryjaje.

«Čyslenni turysty, postojavšy v čerhax, prosto rozvertajut'sya nazad, abo ž, pobačyvšy sytuaciju zseredyny, bil'še ne pryїždžajut'. Tak, za danyx umov vyhraje vnutrišnij turyzm, ale ž, za pravyl'noho pidxodu, možna b zalučaty turystiv z usix storin», - hovoryt' ekspert.

Na joho perekonannya, rozv’jazannya odnoho lyše pytannya čerh na KPP stovidsotkovo dozvolylo by zbil'šyty kil'kist' inozemnyx turystiv u rehion. Jak naslidok, zbil'šylas' by їx kil'kist' i v Ukraїnu. Skil'ky ce v hrošax? Navit' pry cyfri v 700 tysyač turystiv, jaki, nexaj til'ky dobu prožyly v Zakarpatti j zalyšyly vsyoho 80 jevro, uže majemo 56 mil'joniv jevro. A jakščo tyžden'? A jakščo turystiv bil'še?

Fantastyčni možlyvosti dlya Ukraїny

Zakarpattya znaxodyt'sya praktyčno v centri peretynu bahatyox transportnyx šlyaxiv, mežujučy z usima kraїnamy-susidamy JeS, je vorotamy vsijeї Ukraїny do Central'noї ta Pivdenno-Sxidnoї Jevropy i Balkan. Vidpovidno, na vantažni ta lehkovi avtomobil'ni perevezennya čerez rehion vynykaje velyčeznyj popyt.

Кількість вантажівок, що перетинали кордон на Закарпатті, протягом 2014-2018 років зросла майже на 32% / Карта транспортних коридорів

«My proanalizuvaly statystyčnu bazu peretynu kordonu v avtomobil'nyx punktax propusku Zakarpattya protyahom 2014-2018 rokiv i sposterihajemo u vsix katehorijax peremiščennya tendenciju do zrostannya. Zokrema, vantažnyx avtomobiliv majže na 32%», – rozpovidaje zastupnyk načal'nyka Zakarpats'koї mytnyci Mykola Jasevyč.

Ce, za joho slovamy, je rezul'tatom pozytyvnoї dynamiky zrostannya torhivli z JeS. «Odnak transkordonni korydory na terytoriї našoho kraju počaly «zadyxatysya». I taka sytuacija, počynajučy z 2016 roku, til'ky zahostryujet'sya. Jakščo cej trend zberežet'sya, to peretnuty kordon vže u 2023 roci u dijučyx punktax propusku bez čerhy ta tryvaloho očikuvannya bude nemožlyvo navit' u najspryjatlyviši periody minimal'nyx pokaznykiv kil'kosti transportnyx zasobiv na kordonax», - hovoryt' vin.

Na žal', sytuaciju ne vyrišuje i zaliznyčne spolučennya. Isnujuči lohistyčni zaliznyčni šlyaxy novoho «šovkovoho šlyaxu» (tak zvanyj Jevrazijs'kyj suxoputnyj mist – transportnyj maršrut dlya peremiščennya zaliznyčnyx vantaživ i pasažyriv suxodolom vid promyslovyx centriv Kytaju do Jevropy) zaxodyat' na prykordonni stanciї Uhorščyny ta Slovaččyny, jaki mežujut' z ukraїns'kymy, čerez Bilorus'. A mohly b «začipaty» Ukraїnu.

«Jakščo ocinyuvaty resursy oblasti u zaliznyčnomu spolučenni z kraїnamy JeS, de znaxodyat'sya najbil'ši u Sxidnij Jevropi zaliznyčni vuzly (stanciї Batovo ta Čop) z rozghaluženoju systemoju perevantažuval'nyx terminaliv, vidkryttya zghadanyx KPP ta budivnyctvo vidpovidnyx dorih, to možna by hovoryty pro stvorennya tut, na Zakarpatti, tak zvanoho «suxoho portu», ščopravda, bez pryamoho spolučennya z morem. Takyj mul'tymodal'nyj lohistyčnyj xab iz rozvynenoju infrastrukturoju ta sučasnym obladnannyam na kordoni Ukraїny, Uhorščyny ta Slovaččyny mih by vidkryty dlya Ukraїny fantastyčni možlyvosti», – dodaje Jasevyč.

Dlya toho, ščob xoča b troxy nablyzyty ci perspektyvy do real'nosti, oblasna vlada spil'no z mytnyceju provela reviziju tak zvanyx ob’jektiv nezaveršenoho budivnyctva mytnyci ta materialiv ODA po transkordonnomu spivrobitnyctvu šče naprykinci 2017 roku. Jak rezul'tat, do isnujučyx dev’jaty avtomobil'nyx punktiv propusku perspektyvnymy nazvaly šče 16 KPP. Bida lyš u tim, ščo proces stvorennya (vidkryttya) okremyx z nyx tryvaje… vid 4 do 25 rokiv. Pry cyomu je neposlidovnym ta bezsystemnym.

«Zištovxnulysya z tym, ščo normatyvno ci punkty propusku zakripleni u dokumentax riznoho administratyvnoho rivnya, sub’jektiv vydannya ta jurydyčnoї syly (vid rišen' sil'rad do rišen' prezydenta, uryadu ta VRU, mižderžavnyx uhodax). Pry cyomu u riznyx dokumentax može buty riznyj status odnyx i tyx samyx punktiv propusku», - rozpovidaje Jasevyč.

У перспективі на Закарпатті мають запрацювати реконструйовані МАПП «Ужгород», МАПП «Лужанка», планується відкриття першого пункту пропуску на кордоні України та Польщі «Лубня – Волосате» / фото Наталії Петерварі

Zvažajučy na ce, a takož na te, ščo neobxidnist' vidkryttya cyx punktiv propusku ne ocinyuvalosya za žodnoju metodykoju na predmet docil'nosti, z usyoho pereliku perspektyvnyx najbil'š priorytetnymy vyznačyly visim.

Zvisno, taka kil'kist' punktiv propusku ne rozv’jaže pytannya ostatočno. Ale potribno z čohos' počynaty. Za slovamy holovy Zakarpats'koї ODA Ihorya Bondarenka, u perspektyvi, na 2020-2021 roky, u rehioni povnocinno majut' zapracyuvaty MAPP «Užhorod», MAPP «Lužanka», planujet'sya vidkryttya peršoho punktu propusku na kordoni Ukraїny ta Pol'šči «Lubnya – Volosate».

A faxivci Zakarpats'koї mytnyci dodajut', ščo «…za 2-5 rokiv je real'noju pobudova 3-x punktiv propusku na kordoni zi Slovaččynoju («Palad'-Komarivci – Rus'ke», «Solomonovo – Čijerna» ta «Zabrid' – Ulič»), dvox na kordoni z Uhorščynoju («Dyjda – Berehdaroc» ta «Velyka Palad' – Nod'hodoš») ta odnoho na kordoni z Rumunijeju (Bila Cerkva – Sihetu) z vidpovidnymy avtomobil'nymy servisnymy zonamy pered nymy».

«Ce dozvolyt' zbil'šyty dobovu propusknu zdatnist' kordoniv Ukraїny z JeS po vantaživkax majže vtryči, po avtobusax majže u dva razy, po lehkovyx avtomobilyax na tretynu. Kil'kist' hromadyan, jaka zmože peretnuty kordon za dobu, zbil'šyt'sya z 32 do 56 tysyač osib, - rozpovidaje Jasevyč. - I ce my hovorymo lyše pro avtomobil'ni punkty propusku, funkcionuvannya jakyx bezposerednyo naležyt' do kompetenciї mytnyci».

Ale naskil'ky cyoho «zapasu» vystačyt'? Bez obgruntovanoho, poslidovnoho ta systemnoho procesu rozvytku punktiv propusku na kordoni z JeS u korotkostrokovij ta dovhostrokovij perspektyvi, Ukraїna, z її velyčeznym potencialom, tak i zalyšatymet'sya des' na zakrajku možlyvostej.

Natalija Petervari

Jakščo vy znajšly pomylku, vydilit' її myškoju ta natysnit' Ctrl+Enter