Член ради НБУ Віктор Козюк наголосив, що якщо змінювати статус НБУ, то від незалежності регулятора нічого не залишиться / фото УНІАН

Člen rady NBU Viktor Kozyuk: Jakščo zminyuvaty status NBU, povnovažennya joho orhaniv ta procedury pryznačennya kerivnyctva na dohodu okremym osobam, to vid nezaležnosti rehulyatora ničoho ne zalyšyt'sya

Člen rady Nacional'noho banku Viktor Kozyuk v interv’ju UNIAN rozpoviv pro iniciatyvu joho kolehy Bohdana Danylyšyna otrymaty radoju NBU prava veto na rišennya pravlinnya rehulyatora, ocinyv jakist' rišen' kerivnyctva NBU ta možlyvi zminy u joho roboti.

Член ради НБУ Віктор Козюк наголосив, що якщо змінювати статус НБУ, то від незалежності регулятора нічого не залишиться / фото УНІАН

Sudyačy z ostannix podij navkolo obrannya holovy rady NBU, v cyomu orhani stavsya rozkol. Ce ne zavažaje roboti Nacional'noho banku? Čy lehitymna rada bez zatverdženoho kerivnyka?

Tradycijno v kolehial'nyx orhanax vidminni pohlyady povynni pidvyščuvaty riven' dyskusiї, ale jakščo členy takyx orhaniv apriori vidštovxujut'sya vid profesijnyx pozycij. Jakščo ž stupin' profesijnosti vidriznyajet'sya, to často ce može pryzvodyty do zajvyx napružen' i neproduktyvnyx protystojan'. Rada jak pracyuvala, tak i pracyuje dali. 

Ščo stosujet'sya holovy rady - Bohdana Danylyšyna, to strok joho povnovažen', vidpovidno do zakonodavstva, try roky. Termin zakinčyvsya 27 žovtnya. Propozycija prodovžyty povnovažennya Danylyšyna otrymala pidtrymku čotyryox osib, u toj čas jak try osoby proholosuvaty proty, odna – utrymalas'. U takomu razi, čynne zakonodavstvo ne peredbačaje prodovžennya povnovažen' holovy rady, a pereobrannya potrebuje rišennya bil'šosti prysutnix. Bil'šist' z vos'my členiv – p’jat'. Tobto, povnovažennya holovy rady, na moju dumku, prypyneno.

Vidsutnist' holovy rady ne paralizuje її robotu, ale vynykaje procedurne pytannya zabezpečennya holovuvannya na zasidanni. Neobxidno bude šče raz zibratys' ta obraty holovu rady abo joho zastupnyka. Pozačerhove zasidannya dlya rozghlyadu cyoho pytannya pryznačeno na 7 lystopada. 

Jaki funkciї vykonuje holova rady NBU? Naviščo vin potribnyj, jakščo rada pracyuje i bez nyoho?

Funkciї holovy rady NBU peredbačeni zakonom «Pro Nacional'nyj bank Ukraїny». Ce - pidhotovka, orhanizacija ta vedennya zasidan'. Vid nyoho zaležyt' vykonannya procedur roboty rady, neuxyl'ne dotrymannya jakyx je osnovoju lehitymnosti ta zakonnosti rišen'. Ce pryncypovo važlyvo dlya zatverdžennya hrošovo-kredytnoї polityky NBU, vyznačennya častky prybutku dlya pereraxuvannya do deržbyudžetu, koštorysu administratyvnyx vytrat, pryznačennya zastupnykiv holovy NBU. Vid procedurnoї čystoty cyx rišen' zaležyt' dovira do monetarnoho režymu, kerivnyctva NBU. 

Vodnočas, jakščo pozycija člena rady ne zbihajet'sya z pozycijeju holovy rady, tym bil'še kolyšnyoho, to ce ne maje buty pidstavoju dlya psyxolohičnoho abo jurydyčnoho tysku. Nepryjnyatnym je tysk u vyhlyadi klopotannya pro rozsliduvannya obstavyn pryznačennya Verxovnoju Radoju člena rady NBU čerez try z polovynoju roky pislya takoho pryznačennya. Inakše jak rozpravoju z nezghodnymy ce ne nazveš. 

Рада має контрольні та наглядові функції, і вони мають здійснюватися на об’єктивній неупередженій основі / фото УНІАН

Čy je narazi konflikt miž pravlinnyam ta radoju NBU?

Potribno vidokremlyuvaty osobysti protystojannya ta roboči pytannya. Nadto lahidnymy stosunky miž cymy orhanamy ne majut' buty - potribnyj zdorovyj balans dumok. Rada maje kontrol'ni ta nahlyadovi funkciї, i vony majut' zdijsnyuvatysya na ob’jektyvnij neuperedženij osnovi. Ale žodna struktura ne zastraxovana vid toho, ščo roboči stosunky možut' pererosty u vzajemnu antypatiju. Ja ne vvažaju taki vypadky konfliktom miž radoju ta pravlinnyam jak orhanamy. Takož važlyvo vidokremlyuvaty pozyciju členiv rady ta kolehial'ni rišennya, osobysti dumky okremyx členiv rady ta pozyciju Nacional'noho banku jak rehulyatora.

Čy možlyva zmina skladu rady NBU?

Maksymal'nyj termin povnovažen' členiv rady pid čas odnijeї kadenciї – sim rokiv. My usi obrani na rizni terminy, ščob zabezpečyty neperervnist' roboty rady. Poky ščo pro zminu skladu rady ne jdet'sya, jakščo hovoryty pro pryznačenyx її členiv. My lyše čekajemo na pryznačennya dev’jatoho člena rady  - zamist' Tymofija Mylovanova, jakyj naprykinci serpnya obijnyav posadu ministra ekonomiky. 

Važlyvo rozumity, ščo nezaležnist' NBU takož pošyryujet'sya na radu, i elektoral'nyj cykl ne povynen začipaty vže pryznačenyx її členiv, tak samo jak i holovu NBU. Ce - zahal'nyj pryncyp nezaležnosti central'nyx bankiv. Ba bil'še, je doslidžennya, jaki pokazujut', ščo v kraїnax, de kerivnyctvo centrobanku švydko zminyuvalos' pislya vyboriv, zavždy sposterihajet'sya vyščyj riven' makroekonomičnoї nestabil'nosti. 

Jak skladajut'sya stosunky rady NBU z ofisom prezydenta?

Jak pravylo, na dejaki zasidannya rady, ščo ne pov’jazani z bankivs'koju tajemnyceju, možut' buty zaprošeni predstavnyky uryadu, ofisu prezydenta. Ce stosujet'sya obhovorennya makroekonomičnyx pytan'. Na ostannyomu zasidanni rady buly predstavnyky ofisu prezydenta ta predstavnyctva Mižnarodnoho valyutnoho fondu v Ukraїni. Ščo stosujet'sya inšyx form stosunkiv, to vony povynni vidpovidaty pryncypu nezaležnosti NBU, zakriplenomu v zakonodavstvi.

Формальний статус Нацбанку наблизився до стандартів Євросоюзу / фото УНІАН

Do reči, ščo dumaje MVF pro iniciatyvu Bohdana Danylyšyna rozšyryty povnovažennya rady Nacbanku?

Šče naprykinci dev’janostyx rokiv, pislya Azijs'koї kryzy, instytucional'ne zmicnennya central'nyx bankiv stalo vyxidnym punktom prohram MVF v bahatyox kraїnax. Ukraїna u 2008 roci vzyala na sebe zobov’jazannya posylyty nezaležnist' Nacional'noho banku šlyaxom perexodu na mandat cinovoї stabil'nosti. U 2015 roci elementy nezaležnosti NBU buly šče bil'š detalizovani ta čitkiše vypysani. Možna hovoryty pro te, ščo formal'nyj status Nacbanku nablyzyvsya do standartiv Jevrosojuzu, oskil'ky syl'nyj central'nyj bank - ce bazovyj pryncyp makroekonomičnoї stabil'nosti. 

Zrozumilo, ščo dlya MVF pryncypovo, aby vzyati zobov’jazannya vykonuvalys'. Perehlyad povnovažen' NBU bude superečyty zobov’jazannyam Ukraїny pered Fondom ta zminyt' balans vplyvu polityčnyx syl na monetarnu polityku. Vtim, ne MVF maje buty zaxysnykom nezaležnosti NBU, a suspil'stvo. Verxovenstvo prava je osnovoju dlya toho, ščob faktyčnyj i formal'nyj status NBU zbihalys'. Jakščo zminyuvaty status NBU, povnovažennya joho orhaniv ta procedury pryznačennya kerivnyctva na dohodu okremym osobam, to vid nezaležnosti rehulyatora ničoho ne zalyšyt'sya.

Prypustymo, ščo rada otrymuje povnovažennya vetuvaty rišennya pravlinnya stosovno oblikovoї stavky. Ale ž vidpovidal'nist' za ci rišennya nese pravlinnya. Čy budut' u takomu razi učasnyky rynku doviryaty rišennyam NBU? Čy budut' vpevneni u zdatnosti rehulyatora protystojaty kryzi? Ni. A ce označaje pohiršennya inflyacijnyx ta deval'vacijnyx očikuvan', pidvyščennya vidsotkovyx  stavok na rynku. Za takyx umov monetarna polityka ne bude cilisnoju. Jakščo vykonavčyj orhan znaje, ščo na joho rišennya ščodo stavky može nakladatys' veto, to vin bude sebe perestraxovuvaty dodatkovymy, možlyvo, nejavnymy metodamy.

Krim toho, propozycija rozšyryty povnovažennya ne je kolehial'nym rišennyam rady. Ce lyše ideja odnoho z її členiv. Na moju dumku, potreby u cyomu nemaje – u teperišnix umovax rozpodil povnovažen' miž radoju i pravlinnyam je optymal'nym z mirkuvan' balansu vplyvu na diї NBU z boku riznyx hilok vlady. 

Istoryčno v Ukraїni je jmovirnist' inflyacijnoho tysku z boku politykiv, tomu potribni instytucijni zapobižnyky. Rozpodil povnovažen' miž radoju NBU ta pravlinnyam i je takym zapobižnykom.

Jak možut' vidreahuvaty rynky na perehlyad povnovažen' NBU?

Možlyva nervoznist' na valyutnomu rynku. Ale myttyevoho inflyacijnoho efektu može i ne buty, jakščo u cej čas dijatymut' spryjatlyvi faktory. Tomu, skoriš za vse, naslidkiv i ne bude. Jakščo ž dijatymut' proinflyacijni faktory, pohiršyt'sya sytuacija v hlobal'nij ekonomici  abo zahostryuvatymet'sya polityčna borot'ba vseredyni kraїny, to tyxa nervoznist' može švydko pererosty u finansovu nestabil'nist', oskil'ky nezbalansovanyj rozpodil povnovažen' bude pidryvaty doviru do polityky NBU ščodo znyžennya inflyaciї. 

I same holovne: ujavit', ščo do vlady pryxodyat' populisty, a v radi je osoby, jaki takož majut' populists'ku sxyl'nist' do prožektiv zi «stymulyuvannya ekonomiky» i namahajut'sya spodobatys' novij vladi. Jak rynky vidreahujut'? Naskil'ky ce uskladnyt' pidtrymannya cinovoї stabil'nosti? Podibni iniciatyvy možut' vidkynuty nas na roky nazad, a vtračenu doviru potribno bude povertaty šlyaxom šče bil'š nepopulyarnyx rišen'. Same tomu ja nahološuju, ščo instytucional'nyj dyzajn NBU ne može perehlyadatys' čerez ambiciї okremyx osib.

Ми аналізуємо вчасність, адекватність та наслідки рішень правління НБУ щодо монетарної політики / фото УНІАН

Čy može rada NBU za čynnyx povnovažen' inicijuvaty vidstavku pravlinnya Nacional'noho banku? Ta čy je za ščo vidpravlyaty u vidstavku - jaka ocinka roboty pravlinnya?

Zghidno iz zakonodavstvom, rada može zvil'nyty člena pravlinnya vyklyučno za podannyam holovy NBU. Prote rada može vplyvaty na pravlinnya čerez procedury ocinky ta kontrolyu bez vtručannya u joho dijal'nist'. My analizujemo včasnist', adekvatnist' ta naslidky rišen' pravlinnya NBU ščodo monetarnoї polityky.

Rada NBU je peršoju instancijeju, jaka syhnalizuje parlamentu i prezydentu pro te, čy vykonuje central'nyj bank svij mandat z pidtrymky cinovoї stabil'nosti ta čy buly rišennya NBU adekvatnymy. Jakščo rada systematyčno davatyme nehatyvnu ocinku, to ce bude pytannyam dlya politykiv - naskil'ky vony hotovi braty na sebe reputacijni ryzyky.

Jakščo central'nyj bank systematyčno ne vykonuvatyme svij mandat, a rada bude pro ce syhnalizuvaty, to pryrodno očikuvaty reakciju parlamentu ta prezydenta. My namahajemos' buty ob’jektyvnymy i neuperedženymy. I jakščo prostežyty tonal'nist' rišen' rady ščodo ocinky dijal'nosti pravlinnya NBU, to vona dostatnyo zbalansovana. 

Danylyšyn nazvav dejaki rišennya NBU pro vyznannya neplatospromožnosti bankiv neobgruntovanymy. Jaka vaša dumka z cyoho pryvodu? U čomu pryčyna ostannyoho «bankopadu»? Čy mala rada NBU možlyvist' zapobihty cyomu javyšču?

A na ščo spyrajut'sya tverdžennya pana Danylyšyna? Na te, ščo ryad kolyšnix vlasnykiv bankiv oskaržujut' proceduru čy rišennya pro neplatospromožnist'? Sam fakt takyx oskaržen' ne daje pidstav členu rady stverdžuvaty pro fakt neobgruntovanosti. I ce ne kompetencija člena rady. Dlya takyx tverdžen' potribno volodity povnym naborom ekonomičnoї ta jurydyčnoї informaciї stosovno kožnoho rišennya z uraxuvannyam pozyciї posadovciv, jaki uxvalyuvaly taki rišennya. 

Ščo stosujet'sya adekvatnoho bankivs'koho nahlyadu, to zavždy je spokusa zvynuvatyty rehulyatora. Ale potribno rozumity, pro jakyj period času jdet'sya - koly nahromadžuvalys' hanebni bankivs'ki praktyky? Čynne do 2016 roku zakonodavstvo dozvolyalo šyroke kolo manipulyacij, ale zaprovadžennya svitovyx praktyk vyznannya nepracyujučyx kredytiv oholylo masštab problemy - potrebu doformuvannya kolosal'nyx rezerviv ta masštabnoї dokapitalizaciї. 

Vraxovujučy uspišne vprovadžennya inflyacijnoho tarhetuvannya, možlyvo, docil'no rozšyryty mandat NBU? Dopovnyty funkcijamy stymulyuvannya zrostannya ekonomiky, jak neodnorazovo zaklykaly polityky, abo kontrolyu zajnyatosti, jak u FRS SŠA?

Sproby stymulyuvannya ekonomičnoho zrostannya Nacional'nym bankom my vže proxodyly. Vidpovidno do rišennya prezydiї Verxovnoї Rady URSR, peršoju funkcijeju Nacional'noho banku bulo «zabezpečennya hrošyma priorytetnyx haluzej narodnoho hospodarstva». Taki sproby «stymulyuvannya» u 50-70 roky mynuloho storiččya zakinčylys' hiperinflyacijeju, kryzoju platižnoho balansu, zrostannyam zovnišnyoho borhu, problemamy finansovoї systemy. Tomu nemaje sensu do cyoho povertatys'.

Ščo stosujet'sya zajnyatosti, to čomu my beremo pryklad FRS, a ne Jevropejs'koho central'noho banku? Osnovnym zavdannyam JeCB je zabezpečennya cinovoї stabil'nosti. JeCB spryjaje zajnyatosti ta stijkym tempam ekonomičnoho zrostannya v mežax funkcij zabezpečennya cinovoї stabil'nosti. Mandat NBU malo čym vidriznyajet'sya vid mandatu bil'šosti kraїn Jevropy.

Rišennya pro nadilennya FRS podvijnym mandatom bulo pryjnyato pid čas perelomnoho momentu v SŠA, za umov nadzvyčajno vysokoї inflyaciї, naslidkiv naftovyx šokiv ta vijny u V’jetnami, fiskal'nyx naslidkiv ahresyvnyx kosmičnyx prohram. Ce buv kompromis, v ramkax jakoho dual'nyj mandat zbalansovuvavsya vysokoju nezaležnistyu FRS. Ce buv polityčnyj vybir, jakyj vraxovuvav rozklad syl v amerykans'komu parlamenti, a ne produmane makroekonomične rišennya. 

Slid takož vraxovuvaty, ščo v SŠA rynok praci je nadzvyčajno hnučkym, tomu zajnyatist' maje čitku korelyaciju z dynamikoju VVP. Jevropejs'ki kraїny ne majut' takoї korelyaciї, i zrostannya VVP ne obov’jazkovo suprovodžujet'sya zrostannyam zajnyatosti. V takyx umovax zakladaty v mandat JeCB pidtrymku zajnyatosti – ce avtomatyčno pidkladaty minu upovil'nenoї diї pid stabil'nist' jevro. Mandat JeCB zmodelyovanyj na osnovi velyčeznoho dosvidu, jakyj aktyvno počav vykorystovuvaty MVF dlya strukturnoї transformaciї centrobankiv u sviti. 

I jakščo my hovorymo pro jevrointehraciju Ukraїny, mene vzahali dyvujut' bud'-jaki rozmovy pro rozšyrennya mandatu NBU. Nezaležnist' centrobankiv ta mandat cinovoї stabil'nosti – ce formal'na umova členstva v JeS. Z makroekonomičnoї točky zoru, rozšyrennya mandatu bude škidlyvym dlya kraїny, oskil'ky obernet'sya čerhovoju deval'vacijeju ta bankivs'koju kryzoju. 

Do reči, navit' u vypadku FRS dual'nyj mandat ne je panacejeju. U 2000-x rokax same cej mexanizm stav poštovxom do bil'š m’jakoї polityky. I ce zakinčylos' hlobal'noju finansovoju kryzoju.

Незалежність центробанків та мандат цінової стабільності – це формальна умова членства в ЄС / фото УНІАН

Možete ocinyty prohnozy uryadu ščodo rozvytku kraїny na potočnyj ta nastupnyj roky?

Uryadovyj prohnoz stosovno inflyaciї dedali zblyžujet'sya z inflyacijnoju cillyu NBU, peredbačenoju stratehijeju monetarnoї polityky ščodo znyžennya inflyaciї do rivnya v p’jat' vidsotkiv plyus/minus odyn vidsotkovyj punkt.

Ščo stosujet'sya prohnozu zrostannya VVP, to navit' optymistyčnyj scenarij Ministerstva ekonomiky ne pidhanyavsya pid polityčnu obicyanku «sorok vidsotkiv za p’jat' rokiv». Ce - projav nezaležnosti instytuciї, jaka skladala prohnoz. U nas poky ščo nemaje suttyevyx zmin u strukturi VVP ta obsyahax investycij, jaki davaly b možlyvist' dosyahty stijkyx tempiv zrostannya ekonomiky na p’jat'-sim vidsotkiv na rik.

Na moju dumku, bazovyj scenarij uryadovoho prohnozu, ščo peredbačaje zrostannya VVP nastupni try roky na 3,7, 3,8 ta 4,1 vidsotka, vidpovidno, blyz'kyj do realistyčnoho. Vin ne suttyevo vidxylyajet'sya vid prohnoziv mižnarodnyx orhanizacij ta NBU. 

Ol'ha Hordijenko

Jakščo vy znajšly pomylku, vydilit' її myškoju ta natysnit' Ctrl+Enter