Спішські град: місце величних битв

Spišs'ki hrad: misce velyčnyx bytv

Jakščo vam potalanyt' potrapyty do Slovaččyny, skorystajtesya unikal'noju nahodoju zavitaty do najbil'šoї (za terytorijeju) forteci Jevropy – Spišs'koї, abo ž Spišs'koho hradu...

Jakščo vam potalanyt' potrapyty do Slovaččyny, skorystajtesya unikal'noju nahodoju zavitaty do najbil'šoї (za terytorijeju) forteci Jevropy – Spišs'koї, abo ž Spišs'koho hradu. I jakščo vy tudy distalys', ne zabud'te pidnyatysya na Spišs'ku vežu, zvidkilya na kil'ka kilometriv navkruhy rozkynulys' dolyny z cyatočkamy sil, i verxivky hir prozyrajut' na obriї.

A jakščo, stojačy na ohlyadovomu majdančyku veži, zaplyuščyty oči, to vaša henetyčna abo fantazijna pam’jat' pokaže cikavi kartynky: osmans'kyx veršnykiv, jaki atakujut' zaxysnykiv forteci; uhors'kyx «letyučyx husariv», jaki razom z pixotyncyamy protystojat' čysel'nomu vorožomu vijs'ku; pohano ozbrojenyx, zi starymy hvyntivkamy ta pistoletamy, miscevyx selyan i studentiv, jaki probuvaly protyvytysya nacystam. Z desyatok lokal'nyx i rehional'nyx vojen, vid XII stolittya (času pobudovy Spišs'koho Hradu) i až do 1945 r. (zakinčennya Druhoї svitovoї vijny) projšly povz i (abo) čerez fortecyu.

Nyni Spišs'kyj hrad – ce zrujnovana fortecya, kotra – jak hordo pojasnyujut' slovaky – «ne skorylasya voroham i času». Ščopravda, u seredyni simnadcyatoho storiččya ta u 1780 roci, fortecya horila, їj bulo zavdano serjozni poškodžennya. Nyni na terytoriї Spišs'koho hradu pracyuje muzej, ščoroku syudy pryїzdyat' tysyači lyudej, aby vidčuty podyx tyx dalekyx boїv, i pomyluvatys' muzejnymy eksponatamy (starovynnymy zbrojeju, uniformamy, harmatamy z jadramy) ta krajevydamy dovkola. Takož ščoroku na terytoriї forteci vidtvoryujut' istoryčni boї, provodyat' teatralizovani dijstva, a ostanni šist' rokiv Spišs'ki Hrad – misce mižnarodnyx teatral'nyx i muzyčnyx festyvaliv: akustyka pomiž bijnycyamy ta stinamy – fantastyčna! A kolyšnij palac može rozmistyty do sta artystiv (abo ž paru orkestriv) ta kil'ka soten' hlyadačiv.

Varto zaznačyty, ščo Spiš buv zbudovanyj na terytorijax, jaki naležaly znamenytym uhors'kym rodynnym klanam – adže u XII stolitti cya častyna Jevropy perebuvala pid orudoju Uhors'koї Korony. Tož na stinax forteci možna pobačyty hrafiti staro-uhors'koju movoju, a kil'kist' turystiv z Uhorščyny zbil'šujet'sya ščoroku. Slovaky ž zdavna vykorystovujut' Spišs'ki Hrad jak naočnyj «posibnyk» dlya vyvčennya istoriї deržavotvorennya ta formuvannya slovac'koї naciї – školyari ta studenty rehulyarno sluxajut' lekciї prosto neba, v avtentyčnyx dekoracijax forteci… Do forteci oxoče pryїzdyat' i sluxači duxovnyx akademij (rymo-katolyc'koї ta hreko-katolyc'koї konfesij): adže zbudovana 1470 roku kaplycya, jaka sluhuvala i za pryamym pryznačennyam, i jak možlyvyj prylystok dlya oboronciv Spišu, vvažajet'sya jevropejs'kym šedevrom hotyčnoho arxitekturnoho mystectva, do toho ž, roztašovana v serci cytadeli Spišu.

Vlasne, unikal'nist' Spišs'koho Hradu ocineno naležnym čynom: vid 1993 roku, Spiš perebuvaje u Spysku vsesvitnyoї spadščyny JuNESKO. I, do reči, na vidminu vid Ukraїny, ni v koho ne vynykaje spokusy vidnovyty fortecyu, abo pobuduvaty na її terytoriї sučasnyj hotel', čy restorannyj kompleks. Ta i polya dovkola Hradu nixto ne zabudovuje: Slovaččyna dbajlyvo zberihaje starovynu, staranno restavruje pam’jatky svojeї istoriї, i serjozno karaje tyx, xto їx namahajet'sya spotvoryty.

Bohdana Kostyuk, special'no dlya UNIAN

 

Jakščo vy znajšly pomylku, vydilit' її myškoju ta natysnit' Ctrl+Enter