pidpysatysya na rozsylku
24.05 24.35
26.4 26.9
Polityka 2019-11-20T04:01:49+02:00
Ukraїns'ki Novyny
Try batohy dlya poserednyka. Komanda Volodymyra Zelens'koho planuje vlaštuvaty začystku mediaprostoru

Try batohy dlya poserednyka. Komanda Volodymyra Zelens'koho planuje vlaštuvaty začystku mediaprostoru

Олег Базар, Володимир Зеленський
Олег Базар. Фото: facebook.com/brakteat
Oleh Bazar. Foto: facebook.com/brakteat

Holovnyj redaktor LB.ua Oleh Bazar rozpoviv pro svoje bačennya toho, jak komanda Zelens'koho namahajet'sya začystyty mediaprostir. Pro ce vin povidomyv u svoїj kolonci na sajti LB.ua.

Spočatku bula lehka ahresija. "Ja vam ničoho ne vynen", – ščyro ohryzavsya u vidpovid' na nezručni zapytannya žurnalistiv "Sxem" kandydat v prezydenty Volodymyr Zelens'kyj u sični 2019 roku. Potim z’javylasya znevaha. "Jak dovela naša vyborča kampanija, my spilkujemosya z suspil'stvom bez poserednykiv, bez žurnalistiv", – upevneno oholosyv pro smert' klasyčnoї žurnalistyky v okremo uzyatij kraїni hlava Ofisu prezydenta Andrij Bohdan u serpni. Zghodom, jmovirno, xtos' taky usvidomyv, ščo spilkuvatysya bez poserednykiv vyxodyt' ne duže, a pro smert' čy nepotribnist' media hovoryty peredčasno. Prezydent proviv vysnažlyvyj pres-marafon, čotyrnadcyat' hodyn pospil' demonstrujučy pryjaznist' i vidkrytist' dlya media. Pidozryuju, ne spodobalosya. Bo "u Zelens'koho" u pidsumku vyrišyly vidmovytysya vid pryanyka na koryst' batoha. Točniše, odrazu kil'kox batohiv. 

Batih peršyj – "my budemo vyznačaty, xto je žurnalistom, a xto ni". 6 lystopada prezydent Volodymyr Zelens'kyj pidpysav ukaz pro stvorennya Rady z pytan' svobody slova ta zaxystu žurnalistiv. Z metoju "zabezpečennya dotrymannya konstytucijnoho prava na svobodu slova, nalahodžennya efektyvnoї vzajemodiї deržavnyx orhaniv, zasobiv masovoї informaciї, instytutiv hromadyans'koho suspil'stva, zokrema ščodo zapobihannya pereškodžannyu zakonnij profesijnij dijal'nosti žurnalistiv". Zvučyt' krasyvo, pravda ž? 

Ale til'ky zvučyt'. Uže na pidhotovčomu zasidanni Rady žurnalist Maksym Krečetov, jakoho oficijnyj sajt hlavy deržavy nazvav "predstavnykom Ofisu prezydenta", zajavyv, ščo orhan maje "zajmatysya pytannyam samorehulyaciї žurnalistiv": "Ce pytannya nacional'noї pres-karty, pro jaku hovoryat' uže ne peršyj rik. Bo syohodni kožen može nadrukuvaty sobi posvidčennya pracivnyka ZMI. Majut' buty propysani jedyni standarty žurnalistyky. Maje buty formalizacija redakcijnoї polityky kožnoї redakciї, ščob fakt porušennya cyx standartiv z boku vlasnyka, vlady, samoho žurnalista možna bulo zafiksuvaty". 

Šče raz: orhan, stvorenyj prezydentom, xoče vyznačaty, xto matyme pravo nazyvatysya žurnalistom i otrymuvaty očevydni perevahy oficijnoho statusu, napryklad, vidpovidi na svoї zapyty, a xto bude cyoho pozbavlenyj. I plyus do cyoho cej že orhan xoče propysuvaty "standarty" roboty žurnalistiv i navit' vtručatysya u vnutrišni pravyla. Ščob "fiksuvaty porušennya". I, zrozumilo, karaty za nyx. 

U tij častyni svitu, jaku pryjnyato vvažaty vil'noju (pry usix umovnostyax takoho vyznačennya), podibni funkciї zazvyčaj vykonujut' mediaprofspilky. Abo ž vzahali nixto. Perekonanyj, ščo media ščos' porušuje – laskavo prosymo do sudu. A ot kerivni čy kontrol'ni orhany dlya media, stvoreni deržavoju čy pid patronatom deržavy – priorytet specyfičnyx režymiv, jaki pryjnyato nazyvaty avtorytarnymy čy dyktators'kymy.

Batih druhyj – "pokažit' vašu buxhalteriju". Narodnyj deputat vid "Sluhy narodu" Oleksandr Tkačenko oholosyv 6 lystopada, ščo joho frakcija hotuje zakonoprojekt pro zasoby masovoї informaciї v Ukraїni, odnym z punktiv jakoho bude zaprovadžennya "finansovoho fejr-plej". Ideja ne nova, nardep hovoryv pro neї i raniše. Odnak same zaraz partija vlady vprytul pidijšla do її realizaciї.

 

Foto: Maks Trebuxov

 

Pro ščo mova? "Ukraїna – čy ne jedyna kraїna v Jevropi, de bil'šist' pryvatnyx ZMI je zbytkovymy. Ce stvoryuje pidozru, ščo vlasnyky vplyvajut' na žurnalistiv. U futboli v UJeFA os' uže 10 rokiv dije pryncyp tak zvanoho fejr-plej. Umovno kažučy – skil'ky zaroblyaješ, stil'ky i vytračaješ. Jakščo, napryklad, protyahom tryox rokiv ZMI je postijno zbytkovym, napevno, je šans zastosuvannya pevnyx sankcij", – perekonuje Oleksandr Tkačenko. 

Jakym čynom taki pravyla pojednujut'sya iz libertarianstvom, jake nibyto deklaruje "Sluha narodu"? I ščo robyty z 34-ju statteju Konstytuciї Ukraїny – "Kožen maje pravo vil'no zbyraty, zberihaty, vykorystovuvaty i pošyryuvaty informaciju usno, pys'movo abo v inšyj sposib – na svij vybir"? Dodam – i za svij košt. Abo ščo robyty z media, čyja model' apriori ne peredbačaje otrymannya prybutkiv?

Ale ce liryka, pohovorymo pro hroši i zbytky. Pan Tkačenko, jakyj z 2008 po 2019 rik očolyuvav mediaxoldynh Ihorya Kolomojs'koho "1+1", mih by duže bahato cikavoho rozkazaty pro zbytkovist' ukraїns'kyx media. Jak i pro vplyv vlasnykiv telekanaliv na žurnalistiv i їx kontent. 

Za ocinkamy učasnykiv rynku, ščorični finansovi dotaciї vlasnykiv najbil'šyx media-xoldynhiv Ukraїny dlya pokryttya zbytkiv skladajut' vid 30 do 100 mil'joniv dolariv. Za takyx umov poza "Čoho zvolyte?" – jedyna možlyva pozycija vitčyznyanyx mediamenedžeriv u stosunkax iz vlasnykamy. 

Vtim, jakščo "finansovyj fejr-plej" taky bude zaprovadženo, oliharxy ta їx media postraždajut' najmenše. Velykyj biznes zavždy znajde možlyvist' "zalyty" hroši u svoї media – xoča b narostyvšy obsyahy dorohoї i nepotribnoї reklamy svoїx metalurhijnyx kombinativ na svoїx že telekanalax.

 

Foto: Maks Trebuxov

 

A ot umovno nezaležni serednyačky i dribota opynyat'sya pid zahrozoju. Ne tomu, ščo zbytkovi – jakraz u dribnyx z ekonomikoju vse bil'š-menš nepohano, vidsutnist' umovnoho Ihorya Valerijovyča čy Rynata Leonidovyča za spynoju švydko učyt' žyty po kyšeni. A tomu, ščo sam fakt isnuvannya "finansovoho fejr-plej" označatyme povernennya podatkovyx perevirok. 

Bahato xto, mabut', uže davno zabuv, a dexto čerez vik j ne znaje, prote u časy Leonida Kučmy same podatkova bula holovnym instrumentom rozpravy z neuhodnymy ZMI. I navit' ne važlyvo, buly jakis' porušennya, čy ni. Ja ž dobre pam’jataju na vlasnomu dosvidi, jak lehko bulo paralizuvaty robotu redakciї podatkovymy perevirkamy ta ubyvčymy dlya nevelykoї hazety štrafamy. Pam’jataju, jak za misyac'-dva podatkova mohla vidlyakaty majže usix reklamodavciv zustričnymy perevirkamy. I podatkovyx milicioneriv z avtomatamy u maskax, jaki u vyxidnyj den' vyrišyly vylučyty redakcijni komp’jutery, ščob pereviryty licenziї na vstanovlenyj soft, tež dobre pam’jataju. Niby učora bulo. A tomu prekrasno rozumiju, naviščo Oleksandrovi Tkačenku finansovyj kontrol' nad media. Pereprošuju, "finansovyj fejr-plej".

I, narešti, tretij batih – "vy zaareštovani za manipulyaciju!". 6 lystopada – jak bahato vsyoho za odyn den'! – ministr kul'tury, molodi ta sportu Volodymyr Borodyans'kyj, tež, do slova, kolyšnij top-menedžer oliharxičnoho mediaxoldynhu, zajavyv, ščo inicijuvatyme rejestraciju zakonoprojektu pro zminy do Administratyvnoho ta Kryminal'noho kodeksiv.

"Pro ponyattya i kryteriї manipulyaciї hromads'koju dumkoju, manipulyaciї suspil'noju svidomistyu i vvedennya jak administratyvnoї, tak i kryminal'noї vidpovidal'nosti za manipulyuvannya, zamovlennya takoho manipulyuvannya, za zdijsnennya takoho manipulyuvannya", – skazav vin.

 

Foto: Maks Levyn

 

Čynovnyk vyznav, ščo "meža miž svobodoju slova i manipulyacijeju tonka", a tomu, na joho dumku, deržava povynna znajty balans miž svobodoju slova i zaxystom vid manipulyacij. 

I ja vže baču, jak Pečers'kyj sud čy Okružnyj apelyacijnyj sud Kyjeva vyznačajut' imenem deržavy otu mežu. Ukraїns'ki sudy bahato čoho možut' vyznačyty. Sered moїx vlasnyx sudovyx kejsiv je j takyj: odyn z l'vivs'kyx sudiv vyznav peredruk tekstu z pol's'koї "Rzeczypospolitej" oryhinal'nym tekstom, oskil'ky u mojemu vydanni vin buv opublikovanyj… ne pol's'koju, a ukraїns'koju. A otže, vidpovidaty pered pozyvačem za obrazu joho vidsutnyoї hidnosti maly same naše vydannya. I to bula skladna sprava – suddya navit' vyklykav filoloha dlya ekspertyzy. Upevnenyj, meži miž svobodoju ta manipulyacijeju vyznačatymut' prostiše – na oko. Inakše i ne možlyvo, bo sam termin "manipulyacija" nastil'ky nečitkyj i važkyj dlya okreslennya, ščo, budučy implementovanym u Kryminal'nyj kodeks, stvoryt' prosto bezmežnyj prostir dlya zlovžyvan'. I tyx že manipulyacij, probačte za tavtolohiju. 

Jakščo ž Volodymyr Borodyans'kyj mav na uvazi pokarannya za pošyrennya nepravdyvoї informaciї, to pravova vidpovidal'nist' za ce vstanovlena i čynnym zakonodavstvom. 

I vzahali, jakščo uže karaty za manipulyaciї suspil'noju svidomistyu – to usix bez vynyatku, ne lyše žurnalistiv. Čomu b ne maly vidpovidaty ti polityky, jaki duryly kraїnu, obicyajučy švydkyj myr? Movlyav, "treba prosto perestaty strilyaty"? Čy, napryklad, maly b nesty vidpovidal'nist' avtory i prodyusery odnoho humorystyčnoho šou, jaki rokamy znyščuvaly reputaciju odnyx politykiv i stvoryuvaly її dlya inšyx personaživ. Zavdyaky cyomu šou, do slova, pan Borodyans'kyj i stav ministrom, prote ja ne znaju, čy je cya obstavyna faktorom, ščo pomjakšuje vynu.

***

 

Foto: Maks Levyn

 

Malen'kyj prohnoz zamist' vysnovkiv. Komandi Volodymyra Zelens'koho vdast'sya vprovadyty anonsovani zminy dlya media. Sam prezydent, jak kaže hlava joho Ofisu, duže bolisno spryjmaje nehatyv u media. I točno bude radyj, jakščo krytyky stane menše. Tak samo jak i deputaty z frakciї "Sluhy narodu", de čy ne kožen maje uže personal'nyj rejestr obraz na žurnalistiv. Povirte, ne odyn Bohdan Jaremenko buv by radyj, ščob ci nadokučlyvi istoty prysily na strok vid tryox do semy rokiv

I vse ce vidbudet'sya pid total'nyj "odobryams" elektoratu. Dozvolyu sobi perefrazuvaty Volodymyra Oleksandrovyča: "Vyjdit' na vulycyu i zapytajte: žurnalyuhy brešut' čy ni? Ja daju vam 100%, 100 lyudej zapytajete – 100 lyudej skažut' "tak".

Čy zmože mediaspil'nota staty na zavadi takym planam? Ni. Bezumovno. Її, mediaspil'noty, prosto ne isnuje. Je servil'ni ta jalovi "žurnalists'ki orhanizaciї" i je okremi media-tusovky, riven' nepryjazni miž jakymy prosto zaškalyuje. Žurnalistam z velykyx xoldynhiv opysani vyšče problemy riven' dyskomfortu ne pidvyščat' – tam zvykly pracyuvaty v umovax čyslennyx obmežen'. Dribni ž budut' spodivatysya, ščo їx ne pomityat'. Kil'ka orhanizacij budut' ščaslyvi, bo otrymajut' dodatkovi hranty na borot'bu za svobodu slova. 

I na jakyjs' čas vladi zdavatymet'sya, ščo vse u nyx vyjšlo i cili dosyahnuti. Ščo usi vyšykuvalysya strunko i hotovi slavyty. Pryblyzno tak, jak zdavalosya u 2010-2012 rokax Janukovyču i Ko, jaki ščyro viryly: vony vserjoz i nadovho. 

Bil'še novyn pro: Oleh Bazar Volodymyr Zelens'kyj

Arxiv
Novyny

ok