Zrobyty startovoju
25,74
29,01
RUS

Vybory i protesty v Kazaxstani: čomu narod vyjšov na vulyci

Čomu protestni akciї v kraїni ne mohly uvinčatysya uspixom, i čomu ce dobre

Pozačerhovi vybory Prezydenta Respubliky Kazaxstan zaveršylysya neodnoznačno. Z odnoho boku, peremohu na nyx zdobuv toj, v čyїj peremozi, vlasne, z samoho počatku ne sumnivavsya nixto – nastupnyk Nursultana Nazarbajeva, jakyj pišov u vidstavku, v.o. prezydenta Kazaxstanu Kasym-Žomart Tokajev. Z inšoho boku, vybory suprovodžuvalysya serjoznymy masovymy akcijamy protestu. Ščo stalo nespodivankoju jak dlya storonnix sposterihačiv, tak, sxože, i dlya vlady Kazaxstanu. Čomu narod vidnosno blahopolučnoї (v porivnyanni z Ukraїnoju, zvyčajno) kraїny vyjšov na vulyci, rozbyravsya sajt "Syohodni".


Uspišnyj etap

Spočatku pro vybory. Bezzminnyj lider Kazaxstanu protyahom majže tryox desyatkiv rokiv, "aksakal" postradyans'koї polityky z "peršoho naboru" kerivnykiv nezaležnyx respublik kolyšnyoho SRSR, Nursultan Nazarbajev dobrovil'no pišov z posady v berezni nynišnyoho roku. Sajt "Syohodni" dokladno rozbyrav sytuaciju, ščo sklalasya, i motyvy Nazarbajeva v materiali "Slidamy Jel'cyna: naviščo Nazarbajev vyrušyv na spokij".

Svoїm nastupnykom Nazarbajev obrav 66-ričnoho Kasyma-Žomart Tokajeva – svoho bahatoričnoho soratnyka, jakyj perebuvav pry vladi, jak i prezydent, z peršyx dniv nezaležnosti respubliky i zminyv, na vidminu vid Nazarbajeva, za cej čas bezlič posad. Vyxodec' z partnomenklaturnoї sim'ї, profesijnyj dyplomat, Tokajev buv ministrom zakordonnyx sprav, deržsekretarem, prem'jer-ministrom Kazaxstanu, holovoju Senatu parlamentu Respubliky Kazaxstan. Ne menš vražajučoju bula mižnarodna kar'jera Tokajeva – svoho času vin obyravsya vice-prezydentom Parlaments'koї asambleї OBSYe, pracyuvav zastupnykom heneral'noho sekretarya OON, heneral'nym dyrektorom viddilennya OON v Ženevi i t.in.

Vtim, vybir Nazarbajeva, skoriše za vse, gruntuvavsya ne tak na kil'kosti rehalij i navit' ne na rivni mižnarodnyx kontaktiv nastupnyka (xoča ostannim napevno tež bralosya do uvahy). Holovnym, možlyvo, bula osobysta viddanist' Tokajeva Nazarbajevu i joho sim'ї, a takož, zrozumilo, stupin' zalučenosti do nomenklatury nezaležnoho Kazaxstanu. Oskil'ky klyučovym zavdannyam vsijeї bahatoxodivky z vidstavkoju, pryznačennyam v.o. prezydenta, nastupnym obrannyam nastupnyka na posadu bulo ne peredaty vladu bud'-komu, a zberehty її dlya sebe i v podal'šomu – dlya svojeї rodyny. I prezydents'ki vybory staly lyše formalizacijeju odnoho z etapiv tranzytu vlady.

Etapom uspišnym: Kasym-Žomart Tokajev, za oficijnymy rezul'tatamy vyboriv, nabrav 70,96% holosiv. Ce zabezpečylo jomu bil'š niž čotyrykratnu perevahu, nad predstavnykom opozyciї Amiržanom Kosanovym, jakyj stav druhym u perehonax (nabrav 16,23%), i znyalo vsi pytannya pro peremožcya. Vnaslidok Amiržan Kosanov vyznav porazku.

Fal'syfikacija na vyborax prezydenta Kazaxstanu. Video: youtube.com/Beka Šeralijev

"Ja ne zaklykaju vyxodyty na vulyci. I hovoryv pro ce z samoho počatku. Ja – polityk, jakyj pracyuje v ramkax zakonu, v pravovomu poli. Radykalam, napevno, ce ne spodobajet'sya, inšym ne spodobajet'sya, ale meni potribna stabil'nist'", – zajavyv Kosanov na special'no sklykanij pres-konferenciї. Ce bulo rozcineno narodom jak zrada.

Narod proty

Šče v berezni, komentujučy sajtu "Syohodni" vidstavku Nazarbajeva, politoloh Volodymyr Fesenko zajavyv, ščo odnijeju z cilej prezydenta Kazaxstanu je zabezpečennya kontrolyovanoho tranzytu vlady.

"Dumaju, Nazarbajev ne xoče, ščob tranzyt vlady stavsya styxijno, tym bil'še v takyx formax, jak, napryklad, v Uzbekystani. De vnaslidok zminy vlady postraždala don'ka poperednyoho prezydenta, – zaznačyv, u svoju čerhu, sajtu "Syohodni" politoloh Volodymyr Fesenko. – Tomu vin xoče provesty tranzyt kontrolyovano. Otrymaty pevni harantiї vid nastupnyka abo stvoryty stabil'nu systemu strymuvan' i protyvah, pry jakij predstavnyky joho sim'ї maly b vplyv na vladu i zberehly b vahu v Kazaxstani", – skazav Volodymyr Fesenko.

Zovsim spokijno ne vyjšlo. Akciї proty "tranzytu vlady" (i, do reči, proty perejmenuvannya stolyci) projšly v Kazaxstani v berezni. A vidrazu ž pislya startu prezydents'kyx perehoniv počalysya rehulyarni vystupy, učasnyky jakyx zaklykaly do bojkotu vyboriv. Oficijnyj Nur-Sultan (tak pislya perejmenuvannya stala nazyvatysya stolycya Kazaxstanu Astana) zvyčno zvynuvačuvav v їx orhanizaciї holovnoho "lazarenka" kraїny – lidera "Demokratyčnoho vyboru Kazaxstanu", jakyj prožyvaje v emihraciї u Franciї, Muxtara Ablyazova.

Ale masovo narod vyjšov na vulyci u den' vyboriv – 9 červnya. U Nur-Sultani ta Alma-Ati za učast' u, zrozumilo, nesankcionovanyx mitynhax v nedilyu buly zatrymani blyz'ko pivtysyači lyudej. Socmereži obletily video i foto žorstkyx dij kazaxs'kyx pravooxoronciv ščodo protestantiv.

Misija OBSYe zi sposterežennya za vyboramy vkazala, ščo "vybory projšly v polityčnomu seredovyšči z dominuvannyam pravlyačoї polityčnoї partiї i davlyačoї krytyčni dumky atmosferi", a takož zasudyla masovi arešty protestuval'nykiv.

"Vse je, ale narod v zlydnyax"

Tož čomu vyjšov narod? Zaklyky Ablyazova – odna z pryčyn, ale daleko ne najholovniša.

Jak zaznačyv v komentari sajtu "Syohodni" holova Centru problem RF Nacinstytutu stratehičnyx doslidžen' Petro Burkovs'kyj, holovni pryčyny – ekonomični, a takož vtoma narodu vid dijučoї vlady.

"Na moju dumku, ce naslidky kryzy 2008-2009 rokiv, a potim kryzy 2014-2017 rokiv, pov'jazanoї z padinnyam cin na naftu, skoročennyam doxodiv i byudžetu Kazaxstanu i padinnyam rivnya žyttya v kraїni.  Ostannye desyatyriččya dlya Kazaxstanu bulo vtračene. Krim toho, jakščo v Ukraїni za ostanni desyat' rokiv tryči zminyuvalasya vlada, tobto vlada v očax narodu tak čy inakše ponesla vidpovidal'nist' za te, ščo vidbuvajet'sya, to v Kazaxstani systema ne peredbačaje zminy vlady", – hovoryt' ekspert.

Za slovamy Petra Burkovs'koho, kazaxy ne bačat' možlyvosti zminyty vladu, tobto nadilyty її vidpovidal'nistyu, jak demokratyčnym šlyaxom – za dopomohoju vyboriv, tak i nedemokratyčnym – šlyaxom vystupiv i revolyucij.

"Takym čynom, nevdovolennya narodu zrije i ne može znajty vyxodu", – kaže Petro Burkovs'kyj.

U respublici dijsno serjozni ekonomični skladnosti – zrozumilo, jakščo porivnyuvaty ne z Ukraїnoju, a z sytuacijeju, jaka bula v kraїni šče kil'ka rokiv tomu. Znajoma žurnalista sajtu "Syohodni" – biznesmen z Kazaxstanu – v pryvatnomu lystuvanni za ostannij rik nezminno skaržyt'sya na vse hirši umovy dlya vedennya biznesu, vse važče žyttya lyudej.

Z lystuvannya z žytelyamy Kazaxstanu

"Spravžnix bujnyx malo ...."

Vtim, motyvy u protestujučyx rizni. Xtos' dijsno vyjšov čerez ekonomični problemy. Komus' nepryjnyatnyj na posadi prezydenta Tokajev, jakoho v Kazaxstani vvažajut' promoskovs'kym politykom. Kohos' oburyv sam tranzyt vlady i vidsutnist' možlyvosti vybyraty. Pry cyomu do samoho Nazarbajeva i okremyx členiv joho sim'ї v kraїni stavlennya v cilomu lojal'ne. Vsi zvynuvačennya jdut', v osnovnomu, na adresu "lyubyx druziv" i otočennya eks-prezydenta. Pry cyomu važko skazaty, rezul'tat ce hramotnoї deržpropahandy, čy real'na ocinka dosyahnen' "bat'ka naciї" narodom.

"Vystupy zavždy buly i budut' v bud'-jakij kraїni i za bud'-jakyx obstavyn. Navit' v najbil'š uspišnyx i bahatyx kraїnax – i v Nimeččyni, i v SŠA. 100% nikoly ne budut' zadovoleni", – zaznačyv v komentari sajtu "Syohodni" dyrektor informacijno-analityčnoho centru "Perspektyva" Pavlo Rudyakov.

Ščo stosujet'sya akcij, to pislya pres-konferenciї Amiržana Kosanova vony, pryrodno, prypynylysya: borotysya stalo nema za ščo i nema za koho.

Z lystuvannya z žytelyamy Kazaxstanu

Petro Burkovs'kyj zaznačaje, ščo protesty ne mohly pryvesty do uspixu, v tomu čysli, čerez vidsutnist' v Kazaxstani potužnyx lideriv.

"Problema šče v tomu, ščo al'ternatyvy navit' u seredyni pravlyačoho taboru Nazarbajev ne dopuskaje. Postijne peretasuvannya kadriv, zvil'nennya, pokarannya – navit' jakščo jakas' opozycija i zarodžuvalasya v seredyni vlady, vona znyščuvalasya v zarodku. Vin zmih poperedyty pojavu jakoїs' syl'noї al'ternatyvy. Syl'ni opozycionery abo vyhnani za kordon, abo pokarani. Sylovyky bil'š-menš lojal'ni. Upravlinciv vin tasuje i zberihaje kontrol' nad sytuacijeju. Vystupy, zvyčajno, dlya vlady vyjavylysya nepryjemni. Vony ne očikuvaly takyx masštabnyx protestiv. Ale te, jak vidreahuvaly sylovyky, pokazalo, ščo zapas micnosti tam šče je", – zaznačaje Petro Burkovs'kyj.

Najkrašče – voroh xorošoho

Ale čy tak pohano, ščo vladi klanu Nazarbajeva poky ščo niščo real'no ne zahrožuje, proces tranzytu vlady jde za planom? Jak by ce cynično ne zvučalo ščodo kazaxiv, sprahlyx zmin, ale z točky zoru heopolityčnyx interesiv Ukraїny, dlya jakoї Kazaxstan – odyn z osnovnyx ekonomičnyx partneriv, nemaje.

Zvyčajno, na mižnarodnij areni Kazaxstan jak člen JevrAzES i Mytnoho sojuzu za bil'šistyu važlyvyx dlya Ukraїny pytan' stojav na boci kraїny-ahresora, Rosiї. Prote skazaty, ščo vidnosyny miž Kyjevom i Nur-Sultanom voroži abo navit' proxolodni – ne možna. Nazarbajev zumiv vybuduvaty vidnosyny z Ukraїnoju na prahmatyčnij vzajemovyhidnij osnovi. I, kažučy obrazno, ne xotilosya b "lahodyty" te, ščo i tak pracyuje. U razi serjoznyx polityčnyx kataklizmiv v Kazaxstani ani kazaxam, ani ukraїncyam krašče, jak minimum na počatku, ne bude. Prytomu, ščo holovni vyhody vid takyx kataklizmiv može otrymaty Rosija, vid tonkyx natyakiv i pryamyx zazixan' jakoї na terytorial'nu cilisnist' i suverenitet Kazaxstanu Nazarbajev, jak i joho bilorus'kyj koleha Oleksandr Lukašenko, uspišno vidbyvavsya.

Ta j hovoryty, ščo bil'šist' naselennya Kazaxstanu vystupaje proty nynišnyoї vlady ne dovodyt'sya.

"Te, ščo prezydentom stav Tokajev, dlya kohos' pohano. A dlya kohos' dobre. Zabezpečeno stabil'nist' polityčnoї systemy, i ce bil'šu častynu naselennya zadovol'nyaje. Jak zadovol'nyaje bil'šu častynu te, ščo vony majut'. Ce osoblyvosti postradyans'koї demokratiї, tym bil'še serednyoaziats'koї, kavkaz'koї postradyans'koї demokratiї. V Azerbajdžani pryblyzno taka ž sytuacija, – kaže Petro Rudyakov.- Ce kontrolyovani reči, jaki z točky zoru jevropejs'koho liberalizmu zdajut'sya pevnym obmežennyam svobody. Ale, z inšoho boku, za ce lyudy otrymujut' pevni social'ni harantiї", – zaznačaje ekspert.

Za slovamy Petra Burkovs'koho, peredumov dlya zminy vlady sim'ї Nazarbajevyx syohodni nemaje.

 "Zaraz vony roblyat' vse, ščob cyoho ne stalosya. Ščob vidbulasya plavna peredača vlady v nastupnomu pokolinni klanu Nazarbajeva. I budut' prodovžuvaty cementuvaty vladu. Je rizni sposoby. Možna vykorystovuvaty faktor rosijs'koї zahrozy i pytannya nacionalizmu i hovoryty, ščo stabil'nist' krašče demokratiї. Ale koly ce vidbuvajet'sya na tli ekonomičnyx kataklizmiv, ce vse odno pidryvaje doviru lyudej", – kaže Petro Burkovs'kyj.

Čytajte najvažlyviši ta najcikaviši novyny u našomu Telegram

Vy zaraz perehlyadajete novynu " Vybory i protesty v Kazaxstani: čomu narod vyjšov na vulyci". Inši Inši kraїny dyvit'sya v bloci "Ostanni novyny"

AVTOR:

Vitalij Ryabošapka

Džerelo:

"Sehodnya"

Jakščo vy znajšly pomylku v teksti, vydilit' її myškoju i natysnit' Ctrl + Enter
Orfohrafična pomylka v teksti:
Poslaty povidomlennya pro pomylku avtoru?
Povidomlennya povynno mistyty ne bil'še 250 symvoliv
Vydilit' nekorektnyj tekst myškoju
Dyakujemo! Povidomlennya vidpravleno.
Prodovžujučy perehlyad sajtu, vy pohodžujetes', ščo oznajomylys' z onovlenoju politykoju konfidencijnosti i pohodžujetes' na vykorystannya fajliv cookie.
Pohodžujus'