Zrobyty startovoju
25,74
29,01
RUS

Vyborčyj Kodeks uxvaleno: xto zalyšyvsya u vyhraši

Vybory stanut' dorožčymy dlya kandydativ. A hromads'kym aktyvistam potrapyty u parlament bude važče

Foto: Vasylyj Myxal'čuk, "Sehodnya"

U četver, 11 lypnya, Verxovna Rada Ukraїny uxvalyla u druhomu čytanni ta v cilomu proekt Vyborčoho kodeksu Ukraїny. Pislya rozghlyadu ponad čotyryox z polovynoju tysyač popravok i neodnorazovyx povernen' do holosuvannya parlamentu, ščo jde, vdalosya "naškrebty" 230 holosiv na pidtrymku proektu. Teper slovo za prezydentom: očevydno, ščo joho veto (v razi nakladennya takoho) nynišnya Verxovna Rada podolaty ne vstyhne, ta j ne zmože. A majbutnya – navryad čy zaxoče.


Proekt-dovhožytel'

Pryjnyatyj Vyborčyj kodeks po pravu možna nazvaty vystraždanym. Po suti, perša redakcija cyoho dokumenta, rozroblena hrupoju narodnyx deputativ pid kerivnyctvom Jurija Klyučkovs'koho, bula zarejestrovana v parlamenti šče v dalekomu 2010 roci. Dokument otrymav pozytyvnyj vysnovok Venecians'koї komisiї, prote ne putivku v žyttya. Protyahom nastupnyx rokiv proekt Kodeksu dopracyovuvavsya i pereroblyavsya, i v pidsumku buv uzyatyj v jakosti bazovoho pry rozrobci nynišnyoho Kodeksu. Očolyly hrupu rozrobnykiv narodni deputaty Oleksandr Černenko (frakcija "Blok Petra Porošenka") i Leonid Jemec' ("Narodnyj front"), a holovnym "dvyhunom" joho zatverdžennya stav spiker Andrij Parubij.

U lystopadi 2017 roku nespodivano dlya bil'šosti sposterihačiv proekt projšov perše čytannya v parlamenti. Nespodivano tomu, ščo joho prosuvannya na toj čas i v takomu vyhlyadi ne pidtrymuvaly serjozni hrupy vplyvu, v tomu čysli vseredyni koaliciї. Serjoznu opozyciju tverdžennyam Kodeksu skladaly takož deputaty-mažorytarnyky. Prote dokument buv pryjnyatyj.

A potim u spravi pišla pivtorarična pererva, pid čas jakoї parlamentariї vnosyly v dokument svoї pravky (takyx v rezul'tati nabralosya ponad čotyry z polovynoju tysyači), a avtory namahalysya їx jakos' systematyzuvaty i zvesty do jedynoho znamennyka.

U pidsumku ce xoč i z trudnoščamy, ale vdalosya: v ostannij den' roboty v plenarnomu režymi parlament IIIV sklykannya 230 holosamy Kodeks uxvalyv.

Xto vysuvatyme

Kodeks nabyraje čynnosti z 1 hrudnya 2023 roku. Pry cyomu v zakoni žorstko propysano, ščo vybory do Verxovnoї Rady vidbuvajut'sya v ostannyu nedilyu žovtnya. Otže, Verxovna Rada IX sklykannya, jaku my oberemo 21 lypnya, maje šansy popracyuvaty na kil'ka misyaciv dovše peredbačenyx zakonodavstvom p'jaty rokiv: nastupni vybory do Verxovnoї Rady vidbudut'sya u žovtni 2024 roku. (Vtim, na dumku hlavy pravlinnya Hromadyans'koї mereži "OPORA" Ol'hy Ajvazovs'koї, data provedennya čerhovyx parlaments'kyx vyboriv, "jakščo traktuvaty za Konstytucijeju i posylatysya na praktyku ostannix prezydents'kyx, prypadaje na 2023-j, a ne na 2024 rik". Pro ce vona napysala na svoїj storinci v Facebook).

U svoju čerhu, čynnyj prezydent Volodymyr Zelens'kyj, navpaky, može pity z posady, ne probuvšy povnyx p'jaty rokiv na posadi: zghidno z Kodeksom, vybory hlavy deržavy proxodyat' v ostannyu nedilyu bereznya "p'jatoho roku povnovažen' prezydenta Ukraїny".

Odnak klyučovi zminy stosujut'sya ne strokiv, a procedury obrannya. Zokrema, narodnyx deputativ Ukraїny. Dlya vysunennya kandydativ v narodni deputaty terytorija Ukraїny dilyt'sya na 27 vyborčyx okruhiv. U Kyjevi formujut'sya dva okruhy: Kyїvs'kyj livoberežnyj (ščo vklyučaje, vtim, Pečers'kyj i Holosiїvs'ki rajony, terytorial'no roztašovani na pravomu berezi) i Kyїvs'kyj pravoberežnyj (vklyučajučy zakordonnyj okruh). Takož dva okruhy formujut'sya v Dnipropetrovs'kij oblasti – vlasne, Dnipropetrovs'kyj i Kryvoriz'kyj. Krim toho, do Pivdennoho okruhu krim Xersons'koї oblasti uvijšly Krym i Sevastopol'. Rešta okruhiv formujut'sya v mežax vidpovidnyx oblastej.

Vysuvaty kandydativ u narodni deputaty majut' pravo lyše partiї (zaraz hromadyanyn maje možlyvist' vysunuty svoju kandydaturu v poryadku samovysuvannya). Pry cyomu partijnist' kandydata nevažlyva.

Spysok kandydativ u deputaty stverdžuje z'їzd vidpovidnoї partiї. Vin že "rozbyvaje" zahal'nyj spysok na 27 rehional'nyx. Novyj Kodeks zobov'jazuje pry cyomu zabezpečyty v kožnij p'jatirci zahal'noho i rehional'nyx spyskiv prysutnist' jak čolovikiv, tak i žinok (ne menše dvox kandydativ kožnoї stati).

Jak budemo holosuvaty

Pry holosuvanni vyborec' bil'še ne bude otrymuvaty kil'ka dovhyx byuleteniv. Zamist' nyx jomu vydadut' nevelykyj byuleten' z dvoma pozycijamy:

- "Pidtrymuju vyborčyj spysok polityčnoї partiї z poryadkovym № ...";

- "Pidtrymuju kandydata v narodni deputaty Ukraїny vid cijeї polityčnoї partiї z poryadkovym № ...".

Navproty kožnoї pozyciї vyborec' povynen bude vystavyty nomer partiї i kandydata vid cijeї partiї, jakoho vin pidtrymuje. U razi, jakščo nomer kandydata ne vystavlenyj abo vystavlenyj nekorektno, vvažajet'sya, ščo vyborec' prosto pidtrymav ves' spysok partiї.

Partiї, ščo podolaly 5% -vyj bar'jer, vvažajut'sya takymy, ščo projšly do Verxovnoї Rady i berut' učast' u pererozpodili mandativ. Pidraxunok mandativ, naležnyx partiї v cilomu i v kožnomu konkretnomu okruzi, vel'my skladnyj. Klyučovyj moment: v kožnomu okruzi vid partiї v peršu čerhu proxodyat' kandydaty, jaki nabraly najbil'šu kil'kist' holosiv vyborciv, nezaležno vid toho, na jakomu misci zahal'noho abo partijnoho spysku ci kandydaty znaxodylysya. Vlasne, za takyj mexanizm zatverdženu systemu vyboriv i nazyvajut' "systemoju z vidkrytymy partijnymy spyskamy". Faktyčno pislya zatverdžennya kandydativ z'їzdom vidpovidnoї partiї vid vyborcya, a ne vid lideriv partij zaležyt', čy projde kandydat u parlament.

Vidznačymo, ščo podibna systema vvodyt'sya i dlya miscevyx vyboriv, ale lyše dlya naselenyx punktiv z kil'kistyu žyteliv ponad 90 tysyač osib. U menšyx naselenyx punktax zalyšyt'sya mažorytarna systema vyboriv do miscevyx rad. Vtim, takož deščo peretvorena.

"Revolyuciї ne bude"

Eksperty neodnoznačno ocinyujut' možlyvyj vplyv novoї systemy na polityčni ta vyborči procesy v kraїni. Tak, politoloh, profesor Kyjevo-Mohylyans'koї Akademiї Oleksij Haran' vidznačaje, ščo zatverdžena systema vyboriv v cilomu pide na koryst' jak rozvytku polityčnyx partij, tak i demokratyčnym procesam v kraїni v cilomu.

"Z odnoho boku, vidkryti spysky likvidujut' takyj nynišnij nedolik, jak vsevladdya partijnyx lideriv. Ce te, pro ščo dovho hovoryla hromads'kist', eksperty, hromadyans'ke suspil'stvo, – rozpoviv u komentari sajtu "Syohodni" Oleksij Haran'. – Tak, ce ne je panacejeju: my ž rozumijemo, ščo zavždy je partijne kerivnyctvo, zavždy vono bude jakos' vplyvaty na procesy. Prote ce označaje real'ne oslablennya možlyvostej partijnoho kerivnyctva kontrolyuvaty het' use. Z inšoho boku, Kodeks daje možlyvosti dlya rozvytku samyx partij, ščo, v svoju čerhu, dobre dlya rozvytku demokratyčnyx procesiv v kraїni", – zaznačyv politoloh.

Politoloh Volodymyr Fesenko vvažaje, ščo ukraїns'ki polityčni elity švydko prystosujut'sya do novyx umov, nijakyx osoblyvyx zmin dlya rozvytku polityčnoho procesu Kodeks ne prynese.

"Nijakyx revolyucij ne vidbudet'sya. Perevahy pry cij systemi otrymajut' kil'ka katehorij kandydativ. Vidomi kandydaty – ti, koho znajut' v kraїni i v okruzi. I kandydaty z velykymy hrošyma. Tomu ščo meži okruhiv stanut' značno šyrše, i, vidpovidno, zrostut' vytraty. Vybory stanut' bil'š dorohymy", – zaznačyv Volodymyr Fesenko.

Za joho slovamy, nova systema serjozno znyzyt' šansy hromads'kyx aktyvistiv projty u parlament.

"Syohodni dlya toho, ščob staty deputatom, aktyvistu neobxidno prosto potrapyty v proxidnu častynu partijnoho spysku. A zghidno z novym Kodeksom jomu dovedet'sya real'no borotysya za mandat u velyčeznyx okruhax. Dumaju, bahato xto z aktyvistiv, jaki projdut' u majbutnij parlament, ne maly b žodnyx šansiv tudy potrapyty, jakby vybory proxodyly za pryjnyatym Kodeksom", – skazav Volodymyr Fesenko.

Ščo ž stosujet'sya vplyvu polityčnyx lideriv na kandydativ, to vin, za slovamy politoloha, zmenšyt'sya, ale "ne revolyucijno".

"Očikuvaty, ščo cya systema pryzvede do onovlennya i jakisnoho polipšennya Verxovnoї Rady, deščo naїvno", – kaže politoloh.

Ne zovsim "vidkryti" spysky

Nezvažajučy na te, ščo bil'šist' popravok v xodi rozghlyadu v druhomu čytanni bulo vidxyleno, v pidsumkovij redakciї Kodeks bude vidriznyatysya vid pryjnyatoho v peršomu čytanni. Pryčomu dejaki zminy možna nazvaty konceptual'nymy. Tak, za slovamy spivavtora dokumenta Oleksandra Černenka, za napolyahannyam nyzky frakcij do Kodeksu bula vnesena pravka, ščo peredbačaje najavnist' u partijnyx spyskax desyaty tak zvanyx "zghorajučyx mandativ". Po suti, ce svojeridnyj partijnyj spysok – v tomu vyhlyadi, jakyj my zvykly bačyty na vyborax. Til'ky znaxodyt'sya vin "vseredyni" "vidkrytoho" spysku.

Dana pravka označaje, ščo desyat' kandydativ u narodni deputaty, zatverdženi v partijnyx spyskax, otrymajut' mandaty (zvyčajno, v razi podolannya partijeju bar'jeru) nezaležno vid toho, skil'ky holosiv vony otrymaly v okruhax.

Prezydent pidpyše?

U zv'jazku z cym vynykaje pytannya, jak na zatverdženyj variant Kodeksu vidreahuje hlava deržavy. Z odnoho boku, Volodymyr Zelens'kyj napolehlyvo zaklykav zatverdyty dokument. Z inšoho – ne menše akcentovano vin hovoryv pro vidkryti spysky.

"Prošu vas pryjnyaty zakon pro skasuvannya deputats'koї nedotorkannosti, zakon pro kryminal'nu vidpovidal'nist' za nezakonne zbahačennya, bahatostraždal'nyj Vyborčyj kodeks. I zrobyty vidkryti spysky", – skazav, zokrema, Volodymyr Zelens'kyj, zvertajučys' do parlamentariїv v inavhuracijnij promovi.

Čy ne vyjde tak, ščo pravky, pryjnyati parlamentom v xodi rozghlyadu proektu v druhomu čytanni, zroblyat' dokument v cilomu nepryjnyatnym v očax prezydenta?

"Ja dumaju, prezydent pidpyše cej Kodeks. V inšomu vypadku svij variant Kodeksu jomu potribno bude rozroblyaty i provodyty za novoju proceduroju. Zelens'kyj pidpyše zakon, pry cyomu nahadavšy, ščo ce vin stymulyuvav tverdžennya dokumenta. A jakščo jakis' punkty ne budut' vidpovidaty joho bačennyu, potribni pravky do Kodeksu vnese vže novyj parlament", – vvažaje Oleksij Haran'.

Podibnoї dumky dotrymujet'sya i Volodymyr Fesenko.

"Bezumovno, v Ofisi prezydenta analizuvatymut' dokument z uraxuvannyam zatverdženyx pravok. Ne vyklyučaju, ščo dejaki z nyx (a ja dumaju, navit' sami deputaty poky ščo v povnij miri ne rozibralysya v detalyax) možut' služyty pidstavoju dlya Ofisu rekomenduvaty prezydentu naklasty veto. Odnak bil'š lohičnym bude pidpysaty zakon, a vže potim šukaty v nyomu "blix" i vypravlyaty dokument. U bud'-jakomu vypadku tekst vymahaje serjoznoho analizu i ocinky", – zaznačyv Volodymyr Fesenko.

Pro te, ščo Kodeks potrebuje serjoznoho koryhuvannya, napysav na svoїj storinci v Facebook i hlava Komitetu vyborciv Ukraїny Oleksij Košel'. Tak, vin zaznačyv, ščo Kodeks, xoča i je krokom vpered, vymahaje ne til'ky doopracyuvannya, ale i pryncypovyx zmin. Zokrema, na dumku holovy KVU, v Kodeksi neobxidno peredbačyty povnu zaboronu abo maksymal'ne obmežennya reklamy, zabezpečyty prozorist' vyborčyx koštiv, peredbačyty novi mexanizmy holosuvannya za kordonom, rozšyryty povnovažennya CVK i zabezpečyty mexanizm elektronnoho holosuvannya.

"Tomu pryjnyattya zaznačenyx zmin i provedennya druhoho etapu vyborčoї reformy povynni staty odnymy iz zavdan' dlya parlamentu IX sklykannya", - zaznačyv holova KVU.

Čytajte najvažlyviši ta najcikaviši novyny u našomu Telegram

Vy zaraz perehlyadajete novynu " Vyborčyj Kodeks uxvaleno: xto zalyšyvsya u vyhraši". Inši Polityka dyvit'sya v bloci "Ostanni novyny"

AVTOR:

Vitalij Ryabošapka

Džerelo:

"Sehodnya"

Jakščo vy znajšly pomylku v teksti, vydilit' її myškoju i natysnit' Ctrl + Enter
Orfohrafična pomylka v teksti:
Poslaty povidomlennya pro pomylku avtoru?
Povidomlennya povynno mistyty ne bil'še 250 symvoliv
Vydilit' nekorektnyj tekst myškoju
Dyakujemo! Povidomlennya vidpravleno.
Prodovžujučy perehlyad sajtu, vy pohodžujetes', ščo oznajomylys' z onovlenoju politykoju konfidencijnosti i pohodžujetes' na vykorystannya fajliv cookie.
Pohodžujus'