Holova Deržkino Pylyp Illyenko: "Ukraїns'kyj hlyadač perestav spryjmaty rosijs'ke kino jak mental'no blyz'ke"

6585
23 bereznya 2019

Z serpnya 2014 roku Pylyp Illyenko očolyuje Deržkino.

Za cej čas rozvytok kinoindustriї v Ukraїni zbil'šujet'sya razom i kil'kistyu ukraїns'kyx stričok u kinoteatrax. Zokrema, velyku častku cyx fil'miv zajmajut' ukraїns'ki patriotyčni stričky.

Special'no dlya UP. Žyttya Illyenko rozpoviv, ščo dlya nyoho patriotyčne kino, jak vidbuvajut'sya procesy finansuvannya ukraїns'kyx stričok ta jaki vyklyky stojat' pered sučasnoju kinoindustrijeju.

Foto Dmytro Larina

      Patriotyčne kino – ce…

Bud'-jakyj fil'm, jakyj formuje ukraїns'kyj kul'turnyj kontekst nezaležno vid temy fil'mu, syužetu ta žanru.

Ce može buty istoryčna drama pro jakohos' het'mana abo rozvažal'na komedija pro sučasnist'.

Same ukraїns'kyj kul'turnyj kontekst formuje ukraїns'ku nacional'nu identyčnist' i spryjaje samoidentyfikaciї ukraїnciv.

Bil'šist' dumaje, ščo patriotyčnyj fil'm – ce fil'm na istoryčnu tematyku, pro istoryčnu podiju čy postat'. Očevydno, ščo takyj fil'm bude patriotyčnym, ale cym patriotyzm ne obmežujet'sya.

Takyj fil'm ne maje pidminyaty soboju pidručnyk istoriї abo jakus' inšu naukovu pracyu – ce stvorennya mifolohiї.

Kino – ce ne nauka. Vono ne apelyuje do racional'nosti, vono pracyuje na emociї lyudej.

 

V Ukraїni zavždy znimaly patriotyčne kino. Navit' v časy, koly isnuvala žorstka radyans'ka cenzura, vse odno stvoryuvaly fil'my, jaki vidpovidajut' vyščezghadanym kryterijam.

Odyn iz važlyvyx kryteriїv vyznačennya ukraїns'koho kino dlya mene – ce, v peršu čerhu, kino ukraїns'koju movoju  i v ukraїns'komu kul'turnomu konteksti.

      Patriotyčne kino – ce kino pro…

Ce kino na bud'-jaki temy.

Bil'šist' ukraїnciv, i ja v tomu čysli, v pobuti žartuje cytatamy z radyans'koho kino.

My ce vzyaly z fil'miv Hajdaja, Ryazanova, Danelija, znyatyx v mynulomu stolitti.

Skrinšot z fil'mu "Ironija doli" El'dara Ryazanova

Kožnoho razu, koly my žartujemo cytatoju z cyx fil'miv, nezaležno vid toho, čy ce xoroši fil'my, my mymovoli povertajemo sebe v radyans'kyj kul'turnyj kontekst.

Bud'-jakyj ukraїns'kyj fil'm, cytatamy z jakoho ukraїnci budut' žartuvaty v rodyni abo z druzyamy, nezaležno vid temy, bude patriotyčnym.

Najperše vin formuvatyme novyj ukraїns'kyj informacijnyj ta kul'turnyj prostir. Ce formuvannya kontekstu.

Same za cymy žartamy vidbuvajet'sya identyfikacija "svij – čužyj".

Inozemci ne dyvylysya cyx fil'miv, tomu u nyx ci cytaty vyklykajut' nerozuminnya. Jakščo ty znaješ, pro ščo jde mova, todi vy z cijeju lyudynoju v odnomu informacijnomu prostori.

Poky ščo nove ukraїns'ke kino til'ky počynaje formuvaty taki reči, na jakyx budujet'sya nacional'na samoidentyfikacija. Najefektyvniše ci procesy pryxodyat' z rozvažal'noho kinematohrafa.

      Šarovarščyna – ce…

Ce koly pohano znyaly šarovary, pereprošuju za kalambur. Tobto zafil'muvaly.

Ce sproba prykryty temoju svoju tvorču nespromožnist'. Koly ne možut' znyaty dobre, ale napolyahajut', ščo tema važlyva i potrebuje koštiv.

Ničoho pohanoho v tomu, ščob znimaty fil'm pro ukraїns'ku istoriju, de je elementy ukraїns'koho fol'kloru, nemaje.

Prote ce potribno robyty profesijno, talanovyto i z rozuminnyam tendencij sučasnoho kino.

Inodi za takyj material bralysya lyudy, jaki ne duže vmily znimaty kino. Ale buly j absolyutno henial'ni fil'my, do prykladu, "Večir na Ivana Kupala" Jurija Illyenka.

"Propahanda patriotyzmu ne može buty pohanoju"

– De riznycya miž patriotyzmom i propahandoju?

– My zvykly vžyvaty slovo "propahanda" v nehatyvnij konotaciї.

Isnuje ž propahanda zdorovyx rečej, otže, propahanda patriotyzmu ne možu buty pohanoju. Pry cyomu ne treba porušuvaty pryncyp svobody tvorčosti.

Propahanda v nehatyvnomu sensi slova efektyvna til'ky v suspil'stvi, jake je zakrytym. Inakše vona ne pracyuje.

Koly u lyudej vidsutnij dostup do al'ternatyvnyx džerel informaciї, todi propahanda vykonuje svoju funkciju.

V umovax sučasnoї Ukraїny slovo "propahanda" vzahali nedocil'no vžyvaty v takij rizko nehatyvnij konotaciї, adže vona vže apriori ne može buty takoju, jak ce bulo v Sojuzi.

Tož slovo "propahanda" jak jarlyk často vykorystovujut' lyudy, dlya jakyx toj čy inšyj vytvir mystectva je zahrozoju.

Neščodavno v osnovnomu konkursi "Berlinale" predstavlyaly fil'm Ahnyešky Holland "Haret Džons". Vže nastupnoho dnya na rosijs'kyx sajtax počalysya zvynuvačennya fil'mu v propahandi.

U stričci vykladeni reči, jaki dekonstrujujut' pozytyvnyj obraz Stalina i kolektyvizaciї.

Jakščo my zvynuvačujemo mytcya v propahandi, to apriori pozbavlyajemo joho prava na polityčnyj pohlyad i prava na vidobražennya cyoho pohlyadu u tvorčosti.

Foto Dmytra Larina

Bud'-jaka lyudyna maje pevnu systemu pohlyadiv, jaku možna zrozumity čerez tvorčist'. Jakščo mytec' xoče zaklykaty svoїm fil'mom do konkretnyx polityčnyx dij, vin maje pravo ce zrobyty. Ce svoboda tvorčosti. Krim, zvyčajno, vypadkiv, koly ce nese zahrozu nacional'nij bezpeci.

– Jaki ukraїns'ki fil'my ostannix rokiv vy možete nazvaty patriotyčnymy?

Vvažaju vsi fil'my, stvoreni za pidtrymky Deržkino, i ne til'ky za moho kerivnyctva, patriotyčnymy.

– Jaki z nyx vy vvažajete uspišnymy?

Važko skazaty, jak vymiryaty uspišnyj fil'm.

Najlehšyj sposib – ce podyvytysya na boks-ofis fil'mu.

Vodnočas, bahato fil'miv zbyraje malo hrošej v ukraїns'komu prokati, ale vony berut' učast' v prestyžnyx mižnarodnyx festyvalyax.

Do prykladu, viz'memo fil'm Zelens'koho "Ja, ty, vin, vona" ta fil'm Serhija Loznyci "Donbas".

Peršyj vzyav do 70 mil'joniv hryven', a "Donbas" troxy bil'še dvox mil'joniv hryven'.

Ale fil'm Loznyci otrymav pryz Kanns'koho festyvalyu za najkrašču režysuru. Ce odyn iz najprestyžnišyx pryziv u sviti. Syohodni "Donbas" vže vpiznavanyj brend za kordonom.

– Je populyarna dumka, ščo deržavni košty švydše viddadut' na stvorennya patriotyčnoho kino, niž bud'-jakoho inšoho. Vy z neju pohodžujetesya?

– Ne pohodžujusya, tomu ščo velyčezna kil'kist' hrošej pišla na proekty, jaki ne pov’jazani z istorije čy vijnoju, tobto tym, ščo vy nazyvajete "patriotyčnym" kino.

My finansujemo komediї, myuzykly, fil'my žaxiv, detektyvni istoriї, vse ščo zavhodno. Povnocinnyj kinematohraf ne može buty zatočenyj na odyn žanr.

Ne možut' buty vsi fil'my komedijamy til'ky tomu, ščo vony najbil'š populyarni.

"Buly fil'my, jaki ne vypravdaly spodivan'"

– Čerez ruky Deržkino proxodyt' masa fil'miv na pitčynhu. Vy čytajete poperednij scenarij?

– Važko ce robyty, tomu ščo na ostannij konkursnyj vidbir bulo podano 281 proekt. Strok rozghlyadu do pivtora misyaci. Dejaki scenariї ja čytaju, dejaki čytaju častkovo.

V bil'šosti scenariїv ja čytaju do 5-10 storinok.

Foto Dmytra Larina

Jakščo korotko, pidtrymku zdobuvajut' ti scenariї, jaki podobajut'sya ekspertnij komisiї.

Buly fil'my, jaki maly prystojnyj scenarij, prote zghodom ja buv rozčarovanyj samym fil'mom.       

Do prykladu, fil'm "Kazka staroho mel'nyka", jakyj tak i ne vyjšov u prokat. Scenarij buv nepohanyj.

– Za jakymy kryterijamy vybyrajut', jakomu fil'mu daty hroši?

– Odnym z elementiv konkursnyx dokumentiv je limit vytrat proektu, de prodyuser pyše, jaka suma neobxidna.

My vidštovxujemosya vid toho, ščo vony prosyat' i ocinyujemo їx konkretnyj zapyt.

Zahalom ce ocinyuvala ekspertna komisija, a teper cym zajmatymet'sya Rada z deržavnoї pidtrymky kinematohrafiї. Narazi nova Rada perebuvaje v procesi stvorennya.

– Skil'ky koštiv vydileno z byudžetu na Deržkino na 2019 rik?

– Pryblyzno 505 mil'joniv hryven' za byudžetnymy prohramamy, okrim aparatu.

Je šče hroši Ministerstva kul'tury ta Ukraїns'koho kul'turnoho fondu, tomu jakščo vse ce sklasty, vyjde troxy menše mil'jarda hryven' na kino zahalom.

Foto Dmytra Larina

– Jak v Deržkino kontrolyujut' vykorystannya koštiv?

– Hroši nadajut' zghidno dohovoru, vidpovidno do poryadku vykorystannya koštiv.

Prodyuser zvituje za vykorystannya cyx koštiv. Ci zvity pidtverdžujut'sya audytors'kym vysnovkom.

Hroši dajut' poetapno, tomu prodyuser zvituje pislya kožnoho etapu. Pislya zaveršennya fil'mu vin zvituje za vlasni hroši i za hroši Deržkino. Takož Deržkino periodyčno proxodyt' perevirky.

– Čy bulo soromno komisiї za fil'my, na jaki vony davaly košty?

– Nikoly ne bulo tak, ščob až soromno.

Na žal', buly fil'my, jaki ne vypravdaly spodivan'. Dejaki z cyx fil'miv šče ne vyjšly v prokat, tomu ne bude harno pro nyx tak vidhukuvatys'.

Zvyčajno, taki fil'my je, ale їx značno menše, niž tyx fil'miv, za jaki my vidčuvajemo hordist'. Budemo realistamy, vsi fil'my ne možut' buty šedevramy.

Raz na 5 rokiv može z’vytysya odyn henial'nyj ukraїns'kyj fil'm. Zahalom, jakščo my naraxujemo 20-30 henial'nyx ukraїns'kyx fil'miv, ce bude uspix.

Ne obov’jazkovo, ščo režyser odnoho henial'noho fil'mu v podal'šomu znimatyme lyše henial'ni fil'my.

Čy buv znyatyj šče jakyjs' kinofil'm rivnya "Tini zabutyx predkiv" Paradžanovym pislya toho, jak vin znyav cyu stričku?

Kadr z fil'mu "Tini zabutyx predkiv"

Xtos' skaže, ščo znyav, ale meni zdajet'sya, ščo ni. Ce joho najznamenytišyj fil'm, xoča pislya nyoho vin zrobyv šče nyzku vydatnyx fil'miv.

"Za 4 roky my zaboronyly majže 800 fil'miv ta serialiv"

– Pid čas skandalu ščodo fil'mu "Stus" vy skazaly: "My perehlyadajemo vže hotovyj produkt, koly zakryvajemo deržavnyj kontrakt" Čy peredyvlyalysya vy final'nu versiju "Krut"?

Ja її perehlyanuv vže todi, koly fil'm buv povnistyu zaveršenyj, des' u seredyni hrudnya. Ce buv majže na 100% toj fil'm, jakyj zghodom vyjšov u prokat. Žodnyx serjoznyx zmin vže ne bulo.

– Na vašu dumku, čy buly hroši vytračeni jakisno?

– Ja dumaju, ščo hroši vydno v kadri. Jdet'sya pro tak zvanyj "production value".

– Čy vidbulysya jakis' zminy u polityci Deržkino pislya skandalu ščodo fil'mu pro Stusa?

– Ni, žodnyx suttyevyx zmin. Pryroda takyx skandaliv duže dobre opysana u seriali "Čorne dzerkalo".

Koly počynajet'sya skandal, vsix malo turbuje, ščo naspravdi vidbulosya i ščo vidbuvajet'sya. Dali vsi storony stajut' zaručnykamy skandalu. Čerez 3-4 dni vsi vže pro vse zabuvajut'.

Nixto z tyx, xto brav učast' u skandali, ne cikavyvsya i ne znav real'nu sytuaciju, ale vymahav rišučyx dij.

Ja voseny dyvyvsya čornovyj montaž fil'mu "Stus" i dyvyvsya scenu pro sud nad Stusom. Tam je advokat, scena je. Incydent niby vyčerpanyj, ale ni.

Pislya cyoho skandalu suspil'stvo ne zadovil'nyt' bud'-jaka režysers'ka traktovka sceny. Znajdut'sya lyudy, jaki skažut': "Nepravyl'no znyaly, nedostatnyo pohano pokazaly Madvedčuka. Čomu vy pryamo ne nazvaly joho tym čy inšym slovom?"

Treba buty strymanišym u takyx rečax. Nixto z učasnykiv skandalu ne čytav scenarij fil'mu, ne čytav zakonodavstvo, jake rehulyuje zghadku imeni real'noї osoby, jaka šče "z namy", i može včynyaty jurydyčni diї.

Vsi ci aspekty majut' buty vraxovani u cij sceni. Ja vpevnenyj, ščo majže nixto ne čytav protokol sudovoho zasidannya, de opysano, xto ščo robyv i ščo kazav.

Ale v rezul'tati my perekonalysya, ščo vsi personaži cijeї sceny hovoryat' ti repliky, jaki vony hovoryly zghidno protokolu sudovoho zasidannya.

– Tak vyhlyadaje, ščo do 2014 roku v Ukraїni Deržkino ne isnuvalo, adže hlyadaču translyuvaly antyukraїns'ki fil'my typu "Tarasa Bul'by" Bortka. Naskil'ky zaraz posylenyj kontrol' nad ne dopuskom takyx stričok v ukraїns'kyj prokat?

– My zaboronyly fil'm "Taras Bul'ba", krim toho, Minkul't  vnis lyudej, jaki braly učast' u stvorenni fil'mu, u spysok osib, jaki zahrožujut' nacional'nij bezpeci Ukraїny.

Ce stosuvalosya Bojars'koho, Bortka toščo. My zaboronyly fil'm v kinci 2014 roku, otrymaly bahato krytyky, ale ja vvažaju ce rišennya pravyl'nym.

Jak raz fil'm Bortka možna vvažaty vidvertoju impers'koju propahandoju, jaka ne maje stosunku do peršodžerela. Tam je reči, jaki ne majut' ničoho spil'noho z Hoholem i pro ščo vin nikoly ne napysav by.

Za ci 4 roky my zaboronyly majže 800 fil'miv ta serialiv. Pik cyx zaboron prypav na 2014-2015 roky, zaraz v cyomu vse menše potreby. Je proste pravylo, ščo hlyadač dyvyt'sya ne til'ky amerykans'ke kino, vin potrebuje mental'no blyz'kyj kontent, jakyj stosujet'sya joho kul'turnoho kontekstu.

Do 2014 roku rosijs'ke kino zajmalo cyu nišu na ukraїns'komu rynku. Syohodni ukraїns'kyj hlyadač perestav spryjmaty rosijs'ke kino jak mental'no blyz'ke.

– V Ukraїni je ryad aktoriv, jaki znimalysya jak v patriotyčnomu kino, tak i v antyukraїns'komu: Ostap Stupka, Mykola Boklan, Oleksandr Kobzar. Čy može Deržkino zaboronyaty їx pojavu u kinostričkax, jaki finansuje deržava?

– Ale vony znimalysya i v inšyx stričkax.

Mykola Boklan znimavsya u "Zaliznij sotni", Ostap Stupka vže znimajet'sya u sučasnyx stričkax zovsim inšoho zmistu.

Kožen režyser i prodyuser vybyraje aktoriv, jakyx xoče zadijaty u svojemu fil'mi. Jurydyčno my ne možemo zaboronyty znimatysya v kino. I vzahali – ne moja sprava sudyty aktoriv.

Foto Dmytra Larina

Vse-taky, vony vže ne znimajut'sya v rosijs'komu kino, xoča ja považaju tyx lyudej, jaki ne robyly takyx rečej. 

Na žal', do 2014 roku Ukraїna isnuvala jak servisna industrija dlya rosijs'koho kino.

Ne til'ky aktory pryjmaly učast' u rosijs'komu kino, a j hrymery, kostyumery, prodyusery – 90% dijučyx kinematohrafistiv pracyuvaly na rosijs'kyx proektax.

Jakščo zaboronyty їm prymaty učast' v ukraїns'komu kino, z kym nam todi pracyuvaty?

– Za jakyx umov ukraїns'ke kino stane vyhidnym dlya finansuvannya?

– Za umov zrostannya rynkiv zbutu. Na syohodni kinoteatral'nyj rynok v Ukraїni mizernyj, u nas troxy bil'še 500 zaliv.

Televizijnyj rynok čerez te, ščo vsi telekanaly zbytkovi, ne može bahato platyty hrošej za translyaciju fil'miv. Internet-rynok vzahali v poloni audio-vizual'noho piratstva, tomu u našyx lyudej vzahali ne maje ujavlennya, ščo treba platyty hroši za perehlyad videokontentu.

Z takym stavlennyam važko hovoryty pro okupnist'. Tomu u nas nemožlyvo pobuduvaty ukraїns'kyj Netflix.

– V jakyj sposib vkladeni deržavoju hroši možut' povertatysya v byudžet?

– Najbil'še prynosyt' kinoteatral'nyj prokat. Til'ky zaraz z’javylysya fil'my, jaki okupyly svoje vyrobnyctvo.

Majemo čitko usvidomlyuvaty, ščo vse ce pov’jazano z zahal'nymy procesamy v kraїni. Bez zrostannya ekonomiky, bez zrostannya vnutrišnyoho rynku i kupivel'noї spromožnosti naselennya vsi procesy ne zapustyat'sya masštabno.

Vidkryttya novyx kinoteatriv – ce duže doroha investycija.

– Čy vy viryte v uspix patriotyčnoho kino v Ukraїni?

– Ja viryu v uspix ukraїns'koho kino zahalom, bo ja vže joho baču. I ja ne rozdilyaju ukraїns'ke kino na patriotyčne ta jakes' inše.

Koly my 5 rokiv tomu počaly pracyuvaty tut, ja i mrijaty ne mih v takyj uspix. Mene pytaly, naščo ja jdu v Deržkino, ščo tut ničoho ne bude, okrim han'by.

Meni zdajet'sya, ščo my usi razom prodemonstruvaly pozytyvnyj rezul'tat. Takoho rivnya rozvytku kinematohrafiї v Ukraїni ne bulo z 1980-x rokiv, koly kinoindustrija bula masštabnoju.

Syohodni my bačymo potužnyj rux vpered. Zaraz duže važlyvo, ščob pislya vyboriv haluz' kino zberehla pidtrymku i ne peretvorylasya na zaručnyka polityčnoї borot'by.

Demjan Linnyk, žurnalist, dlya UP.Žyttya

Možlyvo, vas zacikavyt':

My xočemo trymaty z vamy zvjazok. Budemo radi bačytysya i spilkuvatysya z vamy na našij storinci u Facebook.

A jakščo xočete buty v kursi lyše novyn ta važlyvoї informaciї pro zdorovja, pidpysujtes' na našu Facebook-hrupu abo Telegram pro zdorovja ta zdorovyj sposib žyttya.

Tytul'ne foto: HANA76/Depositphotos

powered by lun.ua

Holovne na sajti