12 misc' Slobožanščyny, jaki treba pobačyty, ščob її zrozumity

2526
23 travnya 2018

Naš "putivnyk" – osobystyj i mifolohičnyj. Vy diznajetesya, jakymy vulycyamy treba hulyaty, ščob pobačyty "konstruktyvists'kyj palac" i de v Xarkovi najkrašče kryčaty: "Het' vid Moskvy!".

De znajty misce dlya zustriči svitanku, pobačyty džunhli v centri mista, vyjty na kontakt z inoplanetyanamy čy prydbaty mors'ke čudovys'ko.

Dali poїdemo u stepy i lisy: rozkažemo, de xovajet'sya buddysts'ka stupa i jak znajty roboty Pikasso na Xarkivščyni.

Ščo cikavoho možna pobačyty na Slobožanščyni, rozpovidajut' učasnyky j druzi kul'turnoho forumu "SlobodaKul't" (vin tryvaje na Zakarpatti z 15 do 29 travnya): Mis'ko Barbara, Anna Hidora, Svitlana Oleško, Ivanna Skyba-Jakubova, Jurek Jakubov, Vitalij Koxan, Borys Filonenko ta Vlad Krasnoščok.

MUZYKA ARXITEKTURY

Počynaty znajomstvo z Xarkovom varto z Deržpromu (pl. Svobody 5/1) – perekonana Ivanna Skyba-Jakubova, spivzasnovnycya PR-ahenciї "Bagels & Letters:

 Horyzontali i vertykali Deržpromu – ce čysta muzyka, kryštal'na matematyka.

Deržprom. Foto: Jevhen Kurylko

Sliduvaty za vidblyskamy soncya v joho ideal'no vyvirenij sitci vikon – medytacija dlya lohikiv-skeptykiv.

Recept slyudyanoї pobilky, ščo hrala na sonci, vtračeno, a vartist' vidnajdenoї finamy — nadto vysoka dlya mista z byudžetom proficytnym, ta zahadkovym

Syohodni ce  harmonija, pozbavlena vidmerloї ideolohemy. 90 rokiv tomu — arxitekturno ideal'no vykonana zadača: vtilyty u betoni uosoblennya novoho poryadku.

Novyj poryadok buduvavsya v pryamomu sensi slova lopatamy j vidramy. Peredovi texnolohiї budivnyctva — tradycijnymy metodamy.

Pid čas Druhoї svitovoї nacysty namahalysya pidirvaty budivlyu, ale zmohly poškodyty lyše dejaki vikna-dveri j šmatky parketu.

Plošča Svobody. Foto: Volodymyr Bysov

XARKIVS'KYJ VIJS'KOVYJ ŠPYTAL'

Vesnoju 2015-ho nevidomi sprobuvaly pidirvaty ščytovu xarkivs'koho vijs'kovoho špytalyu (vul. Kul'tury, 5), rozpovidaje Ivanna:

– Volontery prybihly tak švydko, jak može prybihty til'ky maty do zahroženoї dytyny: špytal' stav spravdi dytynoju, nyančenoju po čerzi. Joho ustatkuvannya zbyraly "vručnu", po nytci. Vručnu myly pidlohu j ne til'ky.

Vulycya Kul'tury, de roztašovanyj hospital', v 2014-15 bula termometrom. Nam ne treba bulo vklyučaty bryfinhy korotko stryženyx spikeriv ATO, ščob znaty: bij buv strašnym.

Hul vertolyotiv, posvyst švydkyx, svitlo v usix viknax špytalyu i čitkyj neisteryčnyj alyarm u vnutrišnix čatax: krovi, hrošej i ruk.

U Xarkiv treba pryїxaty, ščob pobačyty, jak vyhlyadaje vijna, koly zzovni navkolo – myr. I ščob vidčuty, jak možna buduvaty ščos' duže nove – ne majučy ničoho, okrim ruk i holiv.

DIM, DE ŽYLY PYS'MENNYKY J POETY

Za perexrestyam vid špytalyu – budynok "Slovo" (vul. Kul'tury, 9). Syudy pryvodyt' svoїx znajomyx, kotri vperše u Xarkovi, aktor i muzykant Mis'ko Barbara:

– Tut možna rozpovidaty bezlič istorij. Rozbahatiju – kuplyu joho i reštu žyttya znimatymu serial pro joho peršyx meškanciv.

Budynok Slovo. Foto: trempeliada

Tut Mykola Kuliš napysav svoju najkrašču p‘jesu "Maklena Grasa", a aktory "Berezolya" pryxodyly do pomeškannya Kurbasa її čytaty.

Tut žyly najkrašči naši poety ta pys'mennyky.

13 travnya 1933 roku u kvartyri №9 zastrelyvsya Mykola Xvylyovyj. Tomu dali vedu znajomyx na joho mohylu, na jakij "žyve dux nespokoju".

Postojavšy tam i vyhuknuvšy: "Het' vid Moskvy!", pidxodymo do mohyl Marka Kropyvnyc'koho, Hulaka-Artemovsyoho ta Vasyl'kivs'koho na cyomu znyščenomu cvyntari, ščob u znajomyx ne vynykalo pytannya: "Čyj Xarkiv?".

MAJŽE NEPOMITNE KLADOVYŠčE

Na peršomu mis'komu kladovyšči Xarkova, Ivano-Usiknovens'komu, xovaly vidomyx xarkivjan XIX - počatku XX stolittya. Ta cvyntar znyščyly u 70-ti roky, natomist' pobuduvaly Molodižnyj park.

Park Molodižnyj. Foto: trempeliada

Dekil'ka mohyl zalyšyly, dejaki perepoxovaly, bil'šist' zrivnyaly z zemleju.

U cyomu ž parku vidbuvajet'sya častyna dramy, znana jak  "vijna pamjatnykiv". Čas vid času pryxyl'nyky "russkoho myra" namahajut'sya znyščyty pamjatnyk voїnam UPA: to pidryvajut', to oblyvajut' farboju. Xarkivjany joho vidnovlyujut'.

VULYCYa DARVINA: PRYVATNE J PUBLIČNE

Do ričky Xarkiv jdemo vulyceju Darvina, povz arxitekturne byuro Oleha Drozdova. Oleh viryt' u nove žyttya "zelenyx rukaviv" Xarkova – joho ričok, ščo vestymut' lyžnyka čy velosypedysta dali j dali, za misto, v lisy.

Vulycya Darvina. Foto: trempeliada

Poruč – budynok, zbudovanyj Oleksijem Beketovym. Tut dosi žyve joho pravnučka, aktyvistka Olena Rofe-Beketova, spivavtorka zmin do zakonoproektu pro zberežennya arxitekturnoї spadščyny.

– Tut pryvatne ne vidmežovane vid publičnoho. Vsi ci osobnyaky kolys' – pryvatni budynky, ta tut ne pobačyš parkaniv, a dveri vyxodyat' na vulycyu, – hovoryt' muzykant Jurek Jakubov.

Xarakternyj xarkivs'kyj format "dim-kontora": na druhomu-tretyomu poverxax – žyttya domašnye, na peršomu – robota, social'ni komunikaciї.

V odnomu iz dvorykiv zustričajemo xudožnyka Vitalija Koxana i pryamujemo do pahorba na peretyni Bilhorods'koho spusku z vulyceju Ševčenka. Same tut Vitalij radyt' zustričaty svitanok, sonce, kaže, v cyomu misci pidijmajet'sya nad Xarkovom vidrazu pered toboju.

DE ŽYLY KURBASIVCI

Xarkivs'koju naberežnoju vyxodymo do promyslovoї budivli z arkoju. Za koryčnevymy vorotamy (vul. Hromadyans'ka 25/5) xovajet'sya odyn jaz najsmilyvišyx ukraїns'kyx oseredkiv kul'tury. Ce teatr "Arabesky", kotryj uže 25 rokiv rozvyvaje tradyciї teatral'noho avanhardu.

vulycya poblyzu vulyci Hromadyans'koї. Foto: trempeliada

Tam zustričaje joho zasnovnycya ta režyserka Svitlana Oleško:

– Ce misce, bez jakoho meni bulo b važko žyty. Zaraz ce sklady farmfabryky na rozi Hromadyans'koї ta Xarkivs'koї naberežnoї.

Same tut žyly kurbasivci, koly Xarkiv pryznačyly stolyceju Ukraїny, na jaku vin ne nadavavsya. Ce misce i zaraz ne duže teatral'ne, ale jakščo vony tam žyly j pracyuvaly, to čomu my ne možemo?

Kolys' Teatral'nyj provulok z‘jednuvav Velykyj teatr iz Malym. Na naberežnij buv botaničnyj sad ta villa Žatkina. Z usyoho cyoho zberehlasya lyše brama na Žatkins'kyj zaїzd, jaka teper bereže teatr Arabesky.

Xarkivs'ka naberežna. Foto: Volodymyr Bysov

XARKIVS'KYJ PLANETARIJ

Art-krytyk Borys Filonenko vede nas u Xarkivs'kyj planetarij (prov. Kravcova, 15), roztašovanyj v budivli staroї synahohy (1910 r.). U dovojennomu Xarkovi jevrejs'kyx molytovnyx budynkiv bulo blyz'ko soroka, synahoh – p’jat'. (Xoral'nu, na Puškins'kij, druhu v Jevropi za rozmiramy pislya Budapešts'koї, skoro ne možna bude rozghledity za novobudovamy.)

– Lyudy prahnut' vidpravlyaty poslannya pro vlasnu cyvilizaciju za meži Sonyačnoї systemy, ščob rozpovisty pro sebe meškancyam inšyx halaktyk. Ekspozycija planetariju rozpovidaje ne lyše istoriju syhnaliv z Zemli, ale j vidpovid' inoplanetyan na nyx, – rozpovidaje Filonenko.

Poky kontakt ne vidbuvsya, u synahozi-planetariї traplyajut'sya koncerty, u tomu čysli cilkom kosmični, sajkobil'ni.

Dali Borys vidpravlyaje nas na blošynyj rynok (prov. Rohatyns'kyj, 19).

BLOŠYNYJ RYNOK

– Xarkivs'ki sučasni xudožnyky, u jakyx zvjazok z muzejamy ta doslidnyc'kymy centramy ne takyj syl'nyj, znaxodyat' svižyj tvorčyj impul's na blošynomu rynku.

Blošynyj rynok. Foto: Vlad Krasnoščok

Nohy kozla, tarilka u formi lysyačoї holovy, zasušeni mors'ki tvaryny, roboty naїvnyx xudožnykiv ta fotohrafiї atel'je počatku mynuloho stolittya – artefakty, čas jakyx išče ne mynuv.

Na "blošci" zustričajemo predstavnyka "tretyoї xvyli" xarkivs'koї školy fotohrafiї Vlada Krasnoščoka. Vid vede u misce, de možna proslidkuvaty zminu epox ta rujnaciju Xarkova promyslovoho.

– Park-stadion "Serp i Molot" (prospekt Moskovs'kyj, 143) – poruč iz mojeju školoju dytynstva. Tam my z pacanamy pered fizroju hraly v kvadrat.

Stadion "Serp i molot"

Na terytoriї stadionu bula korobka, jaku vzymku zalyvaly vodoju; my katalys' na kovzanax.

Buv vidkrytyj rynh dlya bokseriv i sekcija hry v "horodky".

Na počatku 90-x maty vidkrytoho rynhu zderly, pizniše rozibraly korobku, z sekciї "horodkiv" zrobyly majdančyk dlya prodažu jalynok. Futbol'ne pole uže neprydatne. Bihova dorižka zarosla derevamy. Teper na її misci neprolazni džunhli.

Stadion "Serp i molot" (1922 rik) naležav Xarkivs'komu motorobudivel'nomu zavodu, pobudovanomu v 1881 roci, hihantu vyrobnyctva sil's'kohospodars'koho obladnannya. U 90-ti pidpryjemstvo skorotylo oberty i zghodom zbankrutilo, v 2015 r. budivli zavodu zrujnuvaly.

VTEKTY VID MISTA U MISTI

De znajty šče odnu sxovanku vid mista, pidkazuje xudožnyk Vitalij Koxan.

– Jakščo vyjty na kincevij na Žukax, tam je pole, po dorozi na xarkivs'ku Švejcariju (lyžnyj pidjomnyk – UP). Ce prosto pole, tam ničoho nemaje. Z odnoho boku – napivzakynuta vijs'kova baza.

Lyublyu tam hulyaty. To cilyj zahin zajciv zustriv, to vyvodok kabaniv – štuk iz dvadcyat'. Podyvylys' na mene j pišly sobi dali. My mohly b potovaryšuvaty, ta ščo z cijeju družboju robyty dali – nezrozumilo.

A jakščo zajty hlybše v lis – buddysts'ka stupa stoїt'.

SXOVANI MYSTEC'KI SKARBY

Pislya misc', kotri nikomu ne naležat', rušajemo z Borysom Filonenkom do Parxomivs'koho istoryko-xudožnyoho muzeju – za 100 km vid Xarkova (s. Parxomivka, vul. Kontors'ka, 2):

– Tut sil's'ka povsyakdennist' spivisnuje z kolekcijeju svitovoho mystectva i avanhardnymy dosvidamy Kazymyra Malevyča.

Parxomivka. Foto: Borys Filonenko

Zberihsya cukrovyj zavod, de pracyuvav bat'ko Malevyča, dim, de žyv sam Malevyč, i muzej, zasnovanyj učytelem Afanasijem Lunyovym u 1955 roci. Tut  – roboty Malevyča, Kandyns'koho, Pikasso, Mille, Dyurera, van Dejka ta de Xooxa, Mane, Pisarro, Piranezi… Na odnij iz socrealistyčnyx kartyn – vyhadana zustrič Lenina z huculamy.

Uzdovž central'noї dorohy, bilya zakynutyx xat, na stovpax bilya porosloho ryaskoju ozera – plakaty miscevoho kul'turnoho festyvalyu. Z nyx dyvyt'sya Kazymir, obramlenyj heometryčnymy fihuramy.

MISCE, DE PRYSLUXAJuT'SYa DO ZEMLI

Malo xto znaje, ščo častyna Sumščyny – tež Slobožanščyna. Poblyzu sela Mohrycya uže 21 rik proxodyt' lend-art sympozium "Prostir pokordonnya".

Mohrycya

Znajomyt' nas iz miscevistyu joho zasnovnycya, xudožnycya Hanna Hidora:

– Ja vedu hostej na najvyšče misce Mohryc'koho horodyšča, zvidky panorama zaplavy ričky Psel syahaje desyatkiv kilometriv, a krajevyd napovnyuje tilo duxom ptaxa, – hovoryt' Hanna.

Čerez skladnist' rel'jefu ta strimkist' sxyliv, nedosyažnyx dlya vypasu xudoby, tut sklalasya zapovidna zona riznotravja. Naprykinci červnya zelen' spalaxuje rozmaїttyam, i sered šalenoї hry kolyoriv — skatertyny biloho oholenoho nutra zemli. Dvanadcyatymetrovi stiny krejdy vražajut' nahotoju, sliplyat' na sonci.

Na kil'ka hektariv rozkynulos' poselennya slov’jan knyažoї doby. Tut  prykordonnyj prostir miž lancyuhom mežovyx horodyšč Sivers'kyx zemel' ta mihracijnymy xvylyamy Velykoho Stepu. Miscevi žyteli dosi rozpovidajut' pro sxorony skarbiv pislya polovciv.

POKURYTY NA "SEMY VITRAX"

– Abo možna poїxaty vid Xarkova v inšyj bik, na Izyumščynu, – proponuje Ivanna Skyba-Jakubova. – Spynytysya pokuryty na "Semy vitrax", volonters'ko-vijs'kovij strilci.

Izyum. Foto: Volodymyr Bysov

Tut zustričajut'sya na svitanku, perevantažujut' korobky z mašyny v mašynu, pid movčaznym pohlyadom kam’janyx stepovyx babiv na pahorbi nad dorohoju.

Pahorbysti lisy, krejdyani hory, rozlohi polya važkoї pšenyci, kryštalevoї čystoty Sivers'kyj Dinec'. Nad nym potroxu vyrostajut' ekofermy j ekobazy. Servis šče dyvnyj, ta pejzaži j zaxid soncya – fejeryčni.

Jakščo plysty tut ulitku bajdarkoju, zaxlynaješsya vid zapaxu pryberežnoї m’jaty. Jakščo pirnuty vnoči holyaka v prozoru zavod' pislya jakoho-nebud' dovhoho festyvalyu, napryklad "Dorohy na Sxid", možna zmyty use: i vtomu, i vidčaj, i navit' nedoviru do toho, ščo "svitle majbutnye" spravdi možna zbuduvaty vručnu.

Viktorija Bronza, special'no dlya UP.Žyttya

powered by lun.ua
502 Bad Gateway

502 Bad Gateway


nginx