Ukraїns'ka pravda
Istoryčna pravda

Podyaka zaxysnykam moho mista

Roman Akbaš _ Četver, 27 hrudnya 2018, 16:22
Versija dlya druku
Roman Akbaš
kreatyvnyj dyrektor Muzeju istoriї zbroї (Zaporižžya)

Miž inšym, dnyamy vypovnyvsya 101 rik jak moje ridne misto – todi Oleksandrivs'k, a nyni – Zaporižžya, vperše dalo vidkoša bil'šovykam. Zalyšylos' ukraїns'kym, bo vidsič "červonym" daly pryxyl'nyky ta bijci pidrozdiliv same UNR – jaki buly u misti šče z lystopada 17-ho roku.

Ščopravda, nenadovho. Ce pravda. Uže u sični 1918 roku bil'šovyky povernulys'.

I vony zovsim ne buly takymy velykodušnymy jak naša mis'ka vlada ščodo nyx u hrudni 1917 roku.

Os' dyvit'sya. Matrosiv, jaki staly osnovnym avanhardom hrudnevoho bil'šovyc'koho zakolotu, vidpustyly. Vidpustyly zovsim.

Xiba vslid ne pomaxaly ta slyozu na proščannya ne pustyly. Movlyav, їd'te sobi het', aby til'ky z Oleksandrivs'ka.

Nixto za majže dvotyžnevi "hulyannya" u misti – z hrabunkamy, strilyanynoju, u tomu čysli z harmat, vyvedennya z ladu jedynoї u misti elektrostanciї – pokaranyj ne buv. Nu, krim tyx "tovaryšiv", zvisno, ščo poklaly u našomu misti svoї bujni holivon'ky.

Miscevym učasnykam sproby zaxopyty misto ne dovelos' dovho xovatys'.

Vže za kil'ka dniv i povitova rada, i vykonkom rady deputativ, i fabryčni komitety, i profkomy, i mis'ka duma… tobto usi-usi zasudyly diї "červonyx", ALE – vyrišyly nikoho ne karaty.

Bil'še toho, poranenym, jakyx matrosy poprostu kynuly, utikajučy z Oleksandrivs'ka, nadaly medyčnu dopomohu. Za raxunok mis'koho byudžetu.

A zahyblyx z obox bokiv poxovaly, majže uročysto, u spil'nij mohyli – bo tak prosyly miscevi bil'šovyky.

Os' taki velykodušni lyudy keruvaly Oleksandrivs'kom naprykinci 1917 roku. Ščyro viryly ta spodivalys', ščo pacyfizm perevažyt' ekstremizm…

… A čerez 10 rokiv na tij samij mohyli (zahal'nij, nahadaju, dlya usix učasnykiv protystojannya hrudnya 17-ho) postavlyat' peršyj u vže radyans'komu Zaporižži pamʼjatnyk - "pavšym borcam za Oktyabr'".

Ta ščo tam pam’jatnyk, tam stvoryat' cilyj panteon vydnyx dijačiv miscevoho partaktyvu – z vičnym vohnem! Toj samyj, tak, na plošči Svobody!

Radyans'kyj monument na brats'kij mohyli zahyblyx pid čas sutyčok u misti miž ukraїncyamy ta bil'šovykamy u hrudni 1917 roku. Foto: www.061.ua

Do reči, tam že u 1936 roci uročysto poxovajut' Johana Leppika. Jakos' xtos' z joho naščadkiv hovoryv meni, ščo darma vulycyu na čest' Johana Tennovyča dekomunizuvaly. Movlyav, vin zahalom xorošyj takyj, keruvav zavodom "Komunar".

Utrymajus' vid ocinky, prosto dodam šče kil'ka ryadkiv do biohrafiї Leppika: zastupnyk holovy Oleksandrivs'koho revkomu, buv odnym iz peršyx čekistiv Oleksandrivs'ka ta orhanizatorom sproby perevorotu u misti u hrudni 1917 roku.

Šče odyn kerivnyk toho povstannya – pryїždžyj matros Oleksij Mokrousov. U radyans'ki časy vin vvažavsya holovnym herojem hrudnevyx podij v Oleksandrivs'ku. Faktyčno vin i keruvav avanhardom zakolotu – čornomors'kymy matrosamy, jaki tranzytom proїždžaly mistom.

Biohrafija cyoho "tovaryša" tež cikava – narodyvsya u Kurs'kij huberniї, z 17 rokiv pracyuvav šaxtarem. Buv zvil'nenyj za komanduvannya bojovoju družynoju anarxistiv.

Voločyvsya po imperiї, buv pryzvanyj na flot. Tam joho zaareštuvaly za revolyucijnu propahandu. Utik do Šveciї, žyv u Daniї, Anhliї, Avstraliї, Arhentyni!

Pislya Lyutnevoї revolyuciї – člen Sevastopols'koї rady deputativ. Pid čas žovtnevoho perevorotu komanduvav moryakamy, jaki zaxoplyuvaly Petrohrads'ke telehrafne ahentstvo.

A potim buly dva dni u našomu Oleksandrivs'ku – šumni, kryvavi – ale bez žodnyx naslidkiv dlya sebe. Može j darma todi mistyany probačyly…

Pizniše u Krymu Mokrousov zarekomenduvav sebe pryxyl'nykom najžorstokišoho červonoho teroru.

Čytajemo Vikipediju: "vstanovlyujučy radyans'ku vladu u Feodosiї, stratyv usix zatrymanyx oficeriv". Čyslo ostannix – dekil'ka desyatkiv.

Usyu buržuaziju Mokrousov zaklykav "znyščuvaty, ne rozbyrajučy zasobiv".

Pizniše u žytti Mokrousova buv takyj epizod: u červni 1942 joho vidstoronyly vid komanduvannya partyzans'kymy zahonamy u Krymu. Znajete za ščo? "Za pyjatyku, bezdarne kerivnyctvo, pobyttya ta rozstrily komandyrs'kyx kadriv".

Os' taka dovha istorija pro naše misto, joho pamʼjatnyk i povʼjazanyx iz cym personaživ. Bez povčal'noho vysnovku. Joho kožen može zrobyty samostijno.

I, zvisno, možlyvo xtos' zaxoče zghadaty i tyx, xto vidstojav todi Oleksandrivs'k.

Ce buly miscevi predstavnyky Vil'noho kozactva, Hajdamac'kyj kurin' otamana Kudeli, ukraїnci z tylovoї majsterni avtopancernoho dyvizionu, a takož soldaty, ščo povertalys' z frontu dodomu čerez naše misto. Dyakuju їm!

I dyakuju našomu čudovomu istoryku Jurijevi Ščuru, statti jakoho i nadyxnuly mene na cej tekst.



Temy: Ukraїns'ka revolyucija, UNR, Zaporižžya, 1917