Ukraїns'ka pravda
Istoryčna pravda

Porušennya konspiraciї. Jak počalasya istorija OUN

03.02.2019 _ Volodymyr Birčak, Oleksandr Zinčenko
Versija dlya druku

O piv na peršu noči z 2 na 3 lyutoho 1929 roku u hoteli na videns'kij Kantštrasse bulo pryjnyate rišennya, z jakoho počalosya vse v cij istoriї. Rišennya bulo pryjnyato odnoholosno. Ce bula tajemna zustrič odnodumciv.

Rišennya bulo odnostajne, ale dovoli formal'no-byurokratyčne: učasnyky cyoho ničnoho zasidannya pryjnyaly statut Orhanizaciї Ukraїns'kyx Nacionalistiv.

A blyžče do poludnya tak samo odnoholosno obraly holovu Provodu. Nym stav heroj Ukraїns'koї revolyuciї polkovnyk Jevhen Konovalec'.

Novoobranyj kerivnyk zvernuvsya do prysutnix:

"Jak znajete, Moї Druzi, ja ne je pryjatelem hominkyx sliv... Ja ne znaju, čy i naskil'ky nam poščastyt' rozvynuty dilo, za jake my os'-tut pryjnyalysya...

...Syohodni my pokyščo til'ky okreslyly naši zavdannya i pryjnyaly dobrovil'ni zobovjazannya. Ale ce šče ne osyah.

Bož musymo sobi šče raz korotko uzmyspovyty i velyčynu cyoho našoho zobovjazannya: mobilizujučy i spyrajučys' na šyroki narodni masy, musymo, vedučy їx, borotysya i dobytysya vidnovy Samostijnoї Sobornoї Ukraїns'koї Nacional'noї Deržavy na vsix prostorax žyttya ukraїns'koho narodu.

Jak učyt' nas dosvid cilyx ukraїns'kyx pokolin', možemo cyoho dosyahnuty til'ky revolyucijnymy, nikoly ž evolyucijnymy, šlyaxamy."

 Jevhen Konovalec' iz nevidomymy. Foto 1920-x rokiv

Džerelo: Arxiv Centru doslidžen' vyzvol'noho ruxu

Otže, nadmeta – vidnovlennya ukraїns'koї deržavnosti revolyucijnymy metodamy. Ale na dorozi do cijeї mety Konovalec' bačyv dvi velyki zavady – najavnist' moskovs'koї imperiї i zalyšky pol's'koho imperializmu. A ce označalo velyčeznu sylu sprotyvu:

"Sprotyvy, jaki zustrinemo na našomu šlyaxu, budut' veletens'ki.

Bož vidnova Sobornoї Ukraїns'koї Deržavy sama soboju odnoznačna z likvidacijeju moskovs'koї imperiї, jak i pol's'koho istoryčnoho imperijalizmu, spryčynyt' taku dokorinnu perebudovu ciloho Sxodu Evropy i velykoї častyny Aziї, ščo ce z konečnosty vplyne ne menš hlyboko j na polityčnyj vyhlyad vsijeї rešty svitu..."

Cyoho dnya rozpočala svoju istoriju Orhanizacija, jaka v majbutnyomu stane odnym z najuspišnišyx polityčnyx ob’jednan' ukraїnciv v istoriї XX stolittya.

Istorija OUN počalasya tajemnyčo… z porušennyam konspiraciї.

Jšly do Prahy, a opynylys' u Vidni

U 1929 roci ukraїnci buly rozdileni: opynylysya pid suverenitetom SRSR, Rumuniї, Čexoslovaččyny ta Pol'šči. Same z pid-pol's'koї Ukraїny i dobyravsya Stepan Lenkavs'kyj do Vidnyu.

Datu konhresu dva razy perenosyly – z metoju konspiraciї.  Misce tež zminyly prosto v ostannij moment. "Krajovyky" (delehaty konhresu iz Kraju, tobto terytoriї Zaxidnoї Ukraїny) maly distatysya nelehal'no do Prahy.

Stepan Lenkavs'kyj

 

"Kongres buv peršoju šyrokoju konfrontacijeju odnodumciv, ščo hurtuvalysya v viddalenyx odne vid odnoho seredovyščax. Vin dav nahodu dohovoryty ne domovlene j uzghidnyty odnakovist' holovnyx napryamnyx u pidxodi, v ocinci ta interpretaciї polityčnyx podij.

Treba pryznatysya, ščo speršu na kongresi bulo dlya nas use nove j nezvyčne, navit' kontrastne atmosferoju neznanoї nam emihracijnoї vil'nosty. Buvšy konspiratoramy, my zvykly do inakšoho stylyu…" - pysav Stepan Lenkavs'kyj.

"Krajovyky" dotrymuvalysya suvoroї konspiraciї u dorozi do Prahy. Pol's'ko-čes'kyj kordon dva Stepany – Lenkavs'kyj ta Oxrymovyč – perejšly nelehal'no, u natovpi fabryčnyx robitnykiv u Tešyni.

Ce misto bulo rozdileno navpil kordonom miž Čexoslovaččynoju ta Pol'ščeju. Vokzal buv na čes'komu berezi, a zavody – na pol's'komu. Versal's'ka uhoda dosyt' dyvno rozmityla kordony u mižvojennij Jevropi.

Polyaky buly nezadovoleni. Čexy buly nezadovoleni. Nimci buly nezadovoleni. Malo xto buv zadovolenyj kordonamy v mižvojennij Jevropi. Dlya ukraїnciv tež ne bahato bulo pryvodiv dlya radosti – žyty rozdilenymy miž 4 kraїnamy.

Ale dlya dvox Stepaniv diryavyj tešyns'kyj kordon stvoryv možlyvist' – nepomitno utekty z Pol'šči.

Išče dva "krajovyky" - Jaroslav Baranovs'kyj ta Jevhen Zyblikevyč poїxaly kožnyj okremo: tak samo z mirkuvan' konspiraciї.

 Mistečko Tešyn. U mižvojennyj period bulo rozdileno na dva: pol's'kyj Cešyn i čexoslovac'kyj Čes'kyj Tešyn

Foto: Flickr Hive Mind

Lenkavs'kyj ta Oxrymovyč "duly na xolodne". Vony namahalysya buty maksymal'no nepomitnymy u svoїj dorozi do Prahy: pol's'ki specslužby ničoho ne maly diznatysya:

"Z čes'kymy zaliznyčnymy kvytkamy kuplenymy tamošnim zv’jazkovym UVO, bez papšortiv i dokumentiv, my sily u vahon poїzdu na Prahu ostannimy, ščob ne prytyahnuty za soboju sposterihača, i rozmistylysya na okremyx lavkax, jak neznajomi lyudy.

Kontroli papšortiv, zghidno z peredbačennyam, u poїzdi ne bulo. U Prazi vidibrav nas na stanciї zv’jazkovyj za umovlenym rozpiznavčym znakom i zalyšyv nas na kvartyri, ščob my ne veštalysya po misti i ne zvertaly na sebe uvahy pol's'kyx zakordonnyx ahentiv".

U Prazi z’jasuvalosya, ščo treba znovu vertatysya na vokzal – konhres perenesly do Vidnya.

Tut vže delehaty sydily razom i hovoryly po-miž soboju ukraїns'koju.

Za lehendoju vony – hrupa ukraїns'kyx studentiv, ščo їxala iz svoїmy vykladačamy do Vidnya na naukovu ekskursiju.

 Karlovyj mist u Prazi. Vyhlyad na Malu Stranu. Z inšoї storony mostu u Staromu Misti znaxodyt'sya Katedra sv. Klymenta, hreko-katolyc'kyj xram, ščo buv miscem zustričej ukraїns'kyx nacionalistiv u Prazi

Foto: Flickr

Navit' u poїzdi do Vidnya Stepan Lenkavs'kyj nijak ne mih zaspokoїtysya. Nadto nervovoju bula doroha…

"Vse počalosya zghidno z prypysamy pidpil'noї konspiraciї. Dlya dal'šoї їzdy čerez avstrijs'kyj kordon my oderžaly v Prazi pašporty, pozyčeni vid miscevyx ukraїns'kyx studentiv, iz znyatkamy i opysom osib, do nas nijak nepodibnyx.

Z nyx my  navčylysya "našyx" novyx heneralij i počerku "našyx" novyx prizvyšč. Po takij dlya nas cilkom zrozumilij konspiratyvnij proceduri nas povidomleno, ščo konhres vidbudet'sya u Vidni, ne u Prazi, i zaladuvaly u vahon poїzdu na Viden', u peredil, v jakomu sydily neznajomi nam učasnyky konhresu z Čexiї i holosno hovoryly po-ukraїns'ky.

Hovoryly ne lyše pro miscevi pobutovi spravy j svoїx znajomyx, ale takož na polityčni temy. Dexto mav javno pryčepleni ukraїns'ki vidznaky (tryzub, xrest UHA, vidznaku Lehiї Ukraїns'kyx Nacionalistiv).

My tlumačyly sobi cej nespodivanyj obraz nekonspiratyvnoї povedinky tym, ščo oficijno pered kontrol'nymy čynnykamy my buly turystyčnoju hrupoju ukraїns'kyx studentiv iz Čexiї, jaka vyїždžaje z profesoramy na ekskursiju do Vidnya.

Ale vse odno nas dyvuvalo, ščo naši lyudy z emihraciї ne zvertajut' uvahy na te, ščo ukraїns'ki vidznaky j balakučist' možut' prytyahnuty uvahu pol's'kyx i bil'šovyc'kyx ahentiv".

Lenkavsyoho suttyevo bentežyla lehkovažnist' koleh z vil'noho svitu. Vin, ščo vyris u ne duže demokratyčnyx realijax Pol'šči Pilsuds'koho, zvyk buty bil'š oberežnym.

 Viden', 1930-ti

Foto: Pinterest

Rešta delehativ pryїxala z vil'nišyx kraїn, abo z tyx, jaki ne rozghlyadaly nebezpečnym dlya sebe ukraїns'kyj rux za nezaležnist'. Na vidminu vid "krajovykiv" rešta povodylasya dijsno, jak na students'kij ekskursiї.

Hotel' na Kantštrasse

U Vidni delehaty poїxaly na vulycyu Kanta. Lenkavs'kyj zghaduje, ščo pasportiv pid čas poselennya nixto ne pytav. Kimnaty dlya vsix vydilyly na odnomu poversi.

Učasnyky konhresu nastil'ky zakonspiruvalysya, ščo istoryky do syohodni ne možut' vstanovyty, v jakomu same hotelyu vidbuvavsya Konhres. Panuvala atmosfera hlybokoї tajemnyčosti, jaku lehkovažno porušuvaly dejaki delehaty:

"Instrukcija bula: na misto staratysya ne vyxodyty, nikoly ne xodyty hurtamy bil'šymy, jak dvijka-trijka, ne rozmovlyaty ni nadvori, ni v korydorax. Prytrymujučysya toho prypysu, my dekoly z nezadovolennyam movčky sposterihaly, jak dejaki hurty joho lehkovažat'," - deščo rozghubleno zauvažyv Lenkavs'kyj.

Spočatku zasidannya vidbuvalysya u velykij snidankovij zali v tomu ž hotelyu. Konhres tryvav 7 dniv.

"Dva perši dni vidbuvalysya plenarni zasidannya, na jakyx začytano ryad dopovidej i prodyskutovano їx, potim učasnykiv prydileno do šesty komisij, jaki protyahom nastupnyx tryox dniv opracyovuvaly hurtkamy v velykij zali i po hotelevyx kimnatax proekty rezolyucij", - dali opovidaje Lenkavs'kyj u spohadax pro i podiї.

Rozbižnostej bulo dosyt' bahato, ale v dyskusijax riznočytannya buly nasil'ky hlyboko prodyskutovani, ščo final'ni dokumenty holosuvaly odnostajno.

OUN mohla pity inšym šlyaxom

Do videns'koho hotelyu na Kantštrasse z’їxalosya 28 delehativ ta 2 hostej. Avstrija, Bel'hija, Nimeččyna, Francija, Čexoslovaččyna, vil'ne misto Dancynh – takoju bula heohrafija učasnykiv.

 Zliva napravo: Hryhorij Kalenyk-Lysyuk, Jevhen Konovalec', Ivan Rudakiv, Mykola Scibors'kyj. Paryž, 1929 rik

Foto: Arxiv Centru doslidžen' vyzvol'noho ruxu

Avžež ne varto zabuvaty i pro našu četvirku "krajovykiv", ščo pryїxala iz zajnyatoho polyakamy "Kraju".

Doїxaly ne vsi. Ne zmohly pryїxaty delehaty z Bukovyny, Lyuksemburhu, SŠA, Tureččyny, Juhoslaviї.

U konhresi vzyaly učast' predstavnyky Ukraїns'koї Vijs'kovoї Orhanizaciї (UVO), Lehiї Ukraїns'kyx Nacionalistiv (LUN), Sojuzu ukraїns'koї nacionalistyčnoї molodi (SUNM) ta Hrupy Ukraїns'koї Nacional'noї Molodi (HUNM), ta odyn delehat vid Sojuzu Ukraїns'kyx Nacionalistiv u Nimeččyni.

Ale vse mohlo pity inšym šlyaxom. I na Konhres mohly pryїxaty inši lyudy. I ci inši lyudy mohly pity inšym šlyaxom: čy bude orhanizacija – lehal'noju partijeju, čy pidpil'noju strukturoju?

Isnuvalo dva možlyvyx spysky učasnykiv. Kožnyj vidobražav rizni pidxody do formuvannya majbutnyoї Orhanizaciї ukraїns'kyx nacionalistiv.

U peršomu varianti buly imena deputatky pol's'koho Sejmu Mileny Rudnyc'koї ta її brata – vidomoho žurnalista Ivana Kedryna-Rudnyc'koho. Obydva buly predstavnykamy lehal'noї u Pol'šči UNDO – polityčnoї partiї "Ukraїns'ke nacional'no-demokratyčne ob’jednannya".

"Ja protyvyvsya takij orhanizacijnij strukturi, jaka ob’jednuvala b ideolohično-polityčnu ta revolyucijno-terorystyčnu dijal'nist'," - zghaduvav Ivan Kedryn-Rudnyc'kyj.

Na dumku Kedryna-Rudnyc'koho ci dva napryamky treba bulo rozmežuvaty. Revolyucijna dijal'nist' mala buty zoseredžena u suvoro zakonspirovanij pidpil'nij orhanizaciї, jaka b oxoplyuvalo vuz'ke kolo lyudej.

 Ivan-Kedryn Rudnyc'kyj

Foto: Vikipedija

Otže, na počatkovomu etapi rozghlyadaly variant, ščo OUN staje lehal'noju polityčnoju orhanizacijeju, a rol' bojovoho kryla zalyšajet'sya za UVO.

Ale ne vsi buly hotovi pity til'ky šlyaxom polityčnoї borot'by.

Delehaty vid SUNM (Sojuz Ukraїns'koї Nacionalistyčnoї Molodi) planuvaly zirvaty provedennya zboriv ta vidmovytys' vid vxodžennya do OUN.

Stepan Lenkavs'kyj pyše, ščo vony – "krajovyky" z SUNM – vyrišyv postavyty na Konhresi dvi vymohy.

Perša vymoha: ščob OUN bula pidpil'noju revolyucijnoju orhanizacijeju dlya dopovnennya i pošyrennya dijal'nosta UVO, a ne pidmurkom dlya lehal'nyx partij.

Delehaty vid Sojuzu Ukraїns'koї Nacionalistyčnoї Molodi planuvaly zirvaty Konhres, jakščo peršoї vymohu ne pidtrymujut'. A merežu učasnykiv "perelyty" do skladu UVO.

Druha vymoha: domahatysya, ščob u novozasnovanij orhanizaciї vprovadyty vijs'kovu dyktaturu. Sympatiї "krajovykiv" naležaly Jevhenovi Konoval'cyu, jakomu i xotily zaproponuvaty staty dyktatorom. Na їx dumku dyktatura ubezpečuvala orhanizaciju vid spekulyacij politykiv.

Kerivnyctvo Provodu ukraїns'kyx nacionalistiv (PUN) ta sam polkovnyk Konovalec' potrapyly v neodnoznačnu sytuaciju.

 Odnym iz "krajovykiv" na konhresiv buv Stepan Oxrymovyč, jakyj u 1926 roci stav spivzasnovnykom Sojuzu Ukraїns'koї Nacionalistyčnoї Molodi

PUN stojav na rozdorižži. Odna doroha – ce šlyax davnix odnodumciv, z jakymy razom pracyuvaly ta vojuvaly, šlyax do lehal'noї polityčnoї borot'by. A inšu dorohu prokladala maloznajoma, ale dijeva molod'.

Polkovnyk Konovalec' rozumiv, ščob bez postijnoho i tisnoho kontaktu iz "krajovykamy" majbutnya Orhanizacija može v skoromu časi peretvorytysya na šče odnu emihrants'ku hrupu. I cej emihrants'kyj hurtok ne matyme nijakoho vplyvu na sytuaciju v Ukraїni.

Treba bulo robyty vybir: stari perevireni tovaryšy, čy nova heneracija?

Zghaduje Stepan Lenkavs'kyj:

"Pid čas narad kongresovyx komisij polk. Je. Konovalec' poklykav usix čotyryox krajovykiv na rozmovu, ščo vidbulasya v odnij z hotelevyx kimnat.

Z osib, ščo časovo perebuvaly za kordonom, učasnykamy cijeї narady buly takož: d-r Ju. Vassyjan, red. V. Martynec' i holova [Hrupy] Ukraїns'koї Nacional'noї Molodi v Prazi inž. O. Bojdunyk.

Tam my zastaly Ivana Kedryna-Rudnyc'koho, pro jakoho my znaly, ščo vin odnodumec' hrupy opozycijnyx posliv z UNDO do pol's'koho sojmu D. Palijeva i V. Celevyča, tobto tijeї hrupy uvistiv, jaka perejšla na sektor lehal'noї praci i mala koncepciju spryamovuvaty nacionalistyčnu molod' na šlyax lehal'noї dijal'nosty, ščob čerez doplyv molodoho elementu do UNDO skripyty v nyomu pozyciї svojeї vlasnoї nacionalistyčnoї frondy v tij partiї".

Cya koncepcija bula protyležna tij koncepciї, jaku vidstojuvaly "krajovyky".

Konovalec' predstavyv Ivana Kedryna-Rudnyc'koho, ne jak poslannyka UNDO, a jak ukraїns'koho žurnalista, jakyj cikavyt'sya perebihom Konhresu.

"Krajovyky" vidreahuvaly xolodno: adže konhres tajemnyj – to ščodennyk Kedryna-Rudnyc'koho "Dilo" ne povynen dopustyty, ščob pro perebih konhresu bula poinformovana pol's'ka policija.

 Jevhen Konovalec', nevidoma ta Volodymyr Martynec'. 1930-i roky

Foto: Arxiv Centru doslidžen' vyzvol'noho ruxu

Kedryn-Rudnyc'kyj zajavyv, ščo pro ce znaje i bez takyx zasterežen', i ščo jakby orhanizatory konhresu ne maly do nyoho dovir’ja, ščo vin ne porušyt' konspiratyvnyj xarakter konhresu, to vzahali ne mala b miscya spil'na zustrič.

"Rozmova i počalasya, i velasya do kincya v zahostrenij atmosferi. Polk. Je. Konovalec' započatkuvav rozmovu, postavyvšy pytannya, v čomu same rižnycya pohlyadiv miž prysutnimy pro zavdannya i xarakter dijal'nosty nacionalistyčnoho ruxu. Vin poklykav po čerzi kožnoho zokrema z’jasovuvaty svij pohlyad", - zghaduvav Lenkavs'kyj.

Najblyžčym do Konoval'cya sydiv Stepan Oxrymovyč. Vin počav dyskusiju. Vin pojasnyuvav polityčni ta ideolohični rozbižnosti miž SUNM i UNDO. Jevhen Zyblikevyč buv duže temperamentnym i duže hostro rozkrytykuvav polityku UNDO. Sam Lenkavs'kyj hovoryv pro jednist' zavdan' SUNM ta UVO.

Kedryn-Rudnyc'kyj napolyahav, ščo zvužennya zavdan' nacionalistyčnoho ruxu do pidpil'no-revolyucijnoї dijal'nosty – zmenšyt' joho vplyv ta poslabyt' syly zahal'noacional'noho frontu.

U vidpovid' – otrymav vid Osypa Bojdunyka kil'ka košiv krytyky UNDO, movlyav, ta – to "bezxrebetna mijazma".

Skoriš za vse, Konovalec' namahavsya v takyj sposib zrozumity, čy je možlyvym zblyžennya pozycij v ukraїns'komu nacional'nomu rusi. Usyu dyskusiju polkovnyk uvažno sluxav, ne namahajučys' robyty jakyxos' zauvažen', čy zaperečen'.

Lenkavs'kyj navit' počuvavsya deščo zbenteženym po rezul'tatam tijeї dyskusiї:

"My ne buly na sto vidsotkiv pevni, ščo naša pozycija peremohla, i pryzbyruvaly rozghubleni j pryzabuti arhumenty dlya kincevoї rozmovy. Ale takoї vže bil'še ne bulo. Zamist' rozmov nastala robota, jaka rozvynulasya po liniї namy boronenoї revolyucijnoї koncepciї".

 Jevhen Zyblikevyč, 1960-ti

Foto: Vikipedija

Kedryn-Rudnyc'kyj zrozumiv, ščo joho pozycija ne znajšla pidtrymky: "Moje stanovyšče bulo cilkom izolyovane. Tomu ja vže ne brav učasty v dal'šyx zasidannyax i vyїxav".

Zasady ukraїns'koho nacionalizmu

Stepan Lenkavs'kyj u spohadax rozpovidaje, ščo praktyčno vsi rišennya pryjmalysya čerez proceduru aklamaciї – tobto konsensusom, odnostajno. Usi, xto pohodžuvavsya iz rišennyam pidvodylysya z misc', rišennya vvažalosya zatverdženym:

"Členy čerez aklyamaciju i formal'no provedenym odnoholosnym holosuvannyam vybraly polk. Je. Konoval'cya holovoju Provodu. Na joho propozyciju odnoholosno bulo vybrano v sklad Provodu visim osib (inž. M. Scibors'kyj, inž. V. Martynec', d-r Ju. Vassyjan, hen. M. Kapustyans'kyj, d-r D. Demčuk, inž. D. Andrijevs'kyj, inž. L. Kostariv i P. Koževnykiv). Na holovnoho suddyu obrano Ja. Duba, na holovnoho kontrol'noho — prof. Ja. Moralevyča. Vybir cyx orhaniv buv tež odnoholosyj".

Svoїmy postanovamy I Kongres vyznačyv zahal'ni zasady ideolohiї ukraїns'koho nacionalizmu.

Po-druhe, u pytannyax deržavnoho budivnyctva Konhres nakreslyv perspektyvnyj obraz deržavnoho i suspil'noho ustroju samostijnoї i sobornoї Ukraїny.

Konhres vyznačyv zasady majbutnyoї konstytuciї i – u vidpovidnosti do cyoho perspektyvnoho obrazu majbutnyoї Ukraїny — zahal'ni napryamni social'noї, ekonomičnoї, vijs'kovoї, škil'noї, kul'turnoї ta relihijnoї polityky OUN.

Problema deržavnoho ustroju majbutnyoї Ukraїns'koї deržavy v tohočasnyx ideolohičnyx konstrukcijax zajmala odne z providnyx misc'. Osnovna krytyka bula zoseredžena ne na demokratiї, jak formi deržavnoho ustroju, a na instytuti parlamentu, jakyj na dumku učasnykiv, perežyvav kryzu.

Sered rišen' konhresu z cyoho pytannya najvažlyvišoju vydajet'sya teza pro nacional'nu dyktaturu jak peršyj etap na šlyaxu do oformlennya ukraїns'koho deržavnoho žyttya, a takož dumka M. Scibors'koho, pro nemožlyvist' vyroblennya ostatočnoї sxemy deržavnoho ustroju v emihracijnyx umovax.

 Mykola Scibors'kyj

Peršoryadnoї vahy učasnyky konhresu nadavaly social'no-ekonomičnij skladovij polityčnoї prohramy, orijentujučy її peredusim, na Radyans'ku Ukraїnu – holovnu terytoriju majbutnyoї ukraїns'koї deržavy.

Aktyvno obhovoryuvalosya položennya pro vykup selyanamy zemel'nyx dilyanok, ale cya ideja do polityčnoї platformy ne vvijšla z ohlyadu na te, ščo mohla vyklykaty nevdovolennya sered selyans'kyx mas v Radyans'kij Ukraїni, de takoї praktyky ne isnuvalo.

Najskladnišym pytannyam konhresu stala ideolohija. Cikavo, ščo vidpovidno do spohadiv Lenkavs'koho na zborax bulo piddano krytyci materializm, ta vrešti vykrystulizuvalas' ideolohična koncepcija majbutnyoї Orhanizaciї. A zasidannya cijeї komisiї tryvalo najdovše:

"Majže vsi členy komisiї stojaly perekonano na pozycijax idealizmu. D-r D. Demčuk tverdo oboronyav "blaho naciї" jak ideal u rozuminni stroho utylitarystyčnomu. Dyskusija zijšla na tory hlybynnoї krytyky system materijalizmu i mala vyhlyad seminaru metafizyky.

Vsi inši komisiї pokinčyly svoї praci, i dexto pidsidav do nas i podavav svoї dumky do dyskusiї, ščo, zrozumilo, prodovžuvalo її, bo ce buly povtorennya z poperednix dniv. Vrešti, z d-rom D. Demčukom ustijneno idealistyčnu interpretaciju i tekst spil'noho proektu".

Fatal'ne foto

Na zakinčenni konhresu zaprosyly fotohrafa.

Peršyj Konhres Ukraїns'kyx Nacionalistiv. Viden', 1929 rik.

Sydyat' zliva napravo 1 ryad: Julian Vassyjan, Dmytro Andrijevs'kyj, Mykola Kapustyans'kyj, Jevhen Konovalec', Mykola Scibors'kyj, Jakiv Moralevyč, Volodymyr Martynec', Mykola Vikul.

Stojat' zliva napravo 2 ryad: Ivan Mal'ko, Osyp Bojdunyk, Maksym Zahryvnyj, Jevhen Zyblikevyč, Petro Koževnykiv, Dmytro Demčuk, Leonid Kostariv, Oles' Babij, Riko Jaryj, Myxajlo Antonenko, Zenon Pelens'kyj.

Stojat' zliva napravo 3 ryad: Jurij Rudenko, Jaroslav Baranovs'kyj, Stepan Oxrymovyč, Stepan Lenkavs'kyj, Andrij Fedyna, Jaroslav Herasymovyč, Teofil Pasičnyk-Tarnavs'kyj, Oleksandr Zghorlyakevyč

Prohološena OUN ideja vidnovlennya Ukraїns'koї sobornoї nezaležnoї deržavy bula todi u Pol'šči kryminal'nym zločynom. Tomu Stepanu Lenkavs'komu ta inšym "krajovykam" take porušennya konspiraciї doroho koštuvatyme.

"Po spivi nacional'noho himnu zapanuvav pidnesenyj i zoseredženyj nastrij. Ne xotilosya nikomu rozxodytysya po kimnatax. Xtos' iz prezydiї poprosyv zatrymatysya šče v zali, bo zaraz maje pryjty zamovlenyj fotohraf, ščob uvikovičnyty cyu istoryčnu podiju", - zghaduvav Lenkavs'kyj.

Ale rešta delehativ zaxodylasya hotuvatysya do fotohrafuvannya: počaly vidsuvaty stil, zistavlyaty ryadom krisla i peresuvaty їx na vsi boky.

"My, krajovyky, pryzvyčajeni do zakonu ne davaty sebe nikoly fotohrafuvaty z inšym členom UVO, "zbuntuvalysya" i zijšlysya v kutku vtryox. Zapal'nyj Je. Zyblikevyč nervovo bihav kolo pražan i rozpromineno ščos' їm vykladav".

"Krajovyky" vyrišyly ne fotohrafuvatysya. Ale jak ce zrobyty, ščob ne obrazyty prezydiї ta ne spryčynyty skandalu? Jaroslava Baranovs'koho delehuvaly pohovoryty iz staršymy kolehamy ščodo porušennya pravyl konspiraciї.

Ta v cej moment prybih u pidnesenomu nastroї Jevhen Zyblikevyč i počav dostavlyaty pryjateliv u ryad. Vony namahalysya jomu pojasnyty svoї pobojuvannya ščodo porušennya konspiraciї.

Toj zamaxav rukamy: "durne vy pletete, ustavlyajtesya skoro v ryad" i pobih dali.

Xtos' pohodyvsya, ščo umovax pidpillya tak čynyty – to čynyty pravyl'no i pravyl konspiraciї naležyt' dotrymuvatysya takož u časi zakordonnyx poїzdok. Ale koly tut polovyna zali sami členy UVO, to čomu my ne maty do nyz doviry?!

Išče xtos' pojasnyv, ščo fotohraf — pevna lyudyna, z jakoju domovleno, ščo vin ne maje prava robyty žodnoho vidbytka bil'še, niž treba.

 Jaroslav Baranovs'kyj

Jaroslav Baranovs'kyj poradyv rešti "krajovykiv" ne vysuvatysya napered, "ščob ne robyty sebe važlyvymy personamy". Tomu obydva Stepany – Lenkavs'kyj ta Oxrymovyč – "zaxovalysya" v ostannyomu ryadi.

Jevhen Zyblikevyč use-taky ne vytrymav i vmostyvsya blyžče do Polkovnyka. "Ne bulo jak vidtyahnuta joho zvidty", - zapysav Lenkavs'kyj.

Dosyt' dovho bulo tajemnyceju, zvidkilya i jakym sposobom pol's'ka policija oderžala fotohrafiju z Videns'koho konhresu OUN. Nibyto fotohrafiju  znajšla pol's'ka policija pid čas obšuku miž paperamy pokijnoho Stepana Oxrymovyča. Cej učasnyk konhresu pomer pislya tortur v pol's'kij policiї u 1931 roci.

Ale zghodom pol's'ka policija vyznala, ščo foto i poimennyj spysok učasnykiv Konhresu Ukraїns'kyx Nacionalistiv pryviz iz Prahy i peredav pol's'kij policiї ahent Roman Baranovs'kyj.

U veresni 1932 roku u l'vivs'komu sudi rozpočavsya proces proty šistyox učasnykiv konhresu.

Na lavi pidsudnyx opynylysya: Julijan Vassyjan, Oles' Babij, Osyp Bojdunyk, Stepan Lenkavs'kyj, Jevhen Zyblikevyč, Zenon Pelens'kyj. Cej proces stav vidomym pid nazvoju „procesu konhresivciv".

Pid čas slidstva pidsudni spočatku zaperečyly svoju učast' u konhresi j prynaležnist' do OUN. Ale na sudi buly predstavleni їx vlasnoručni pidpysy na pryvital'nomu lysti do odnoho z zaprošenyx, ščo z-za kordonu ne mih prybuty na konhres.

Pidsudni vyznaly, ščo vony braly učast' v konhresi. Foto "na pamjat'" koštuvala їm po 4 roky uvjaznennya. Sud kvalifikuvav borot'bu za ukraїns'ku nezaležnist' jak deržavnu zradu.

Pislyamova

Dolya 30 učasnykiv konhresu – ce zriz času.

Julian Vassyjan (sydyt' u peršomu ryadu, 1-j zliva), bude odnym iz tyx, xto rozplatyt'sya za ce foto 4 rokamy pol's'koї v’jaznyci. Potim bude šče ryad uv’jazen' u pol's'kyx ta nimec'kyx konctaborax. Pislya rozkolu naležatyme do OUN(mel'nykivciv). Pomre v SŠA u 1953 roci.

Dmytro Andrijevs'kyj (1-j ryad, 2-j zliva), vxodytyme do Provodu ukraїns'kyx nacionalistiv. Pislya rozkolu naležatyme do OUN(M), očolyuvatyme referanturu zovnišnix zv’jazkiv. V’jazen' konctaboru Zaksenxauzen. Pomre Nimeččyni u 1976 roci.

Mykola Kapustyans'kyj (1-j ryad, 3-j zliva). Pislya rozkolu naležatyme do OUN (mel'nykivciv), stvoryuvatyme povstans'ki viddily OUN (M) pid čas Druhoї svitovoї vijny. Vijs'kovyj ministr UNR v ekzyli. Pomre u Nimeččyni u 1969 roci.

Jevhen Konovalec' (1-j ryad, 4 zliva). Holova OUN (1929-1938). Zahynuv vnaslidok teraktu orhanizovanoho ahentom NKVD Pavlom Sudoplatovym na osobystu vkazivku Josypa Stalina u Rotterdami, Niderlandy.

Mykola Scibors'kyj (1-j ryad, 5-j zliva). Obranyj na konhresi orhanizacijnym referentom Provodu ukraїns'kyx nacionalistiv, buv faktyčno zastupnykom Je. Konoval'cya do joho zahybeli. Pislya rozkolu naležatyme do OUN(M). Avtor praci "Naciokratija". Zahynuv vid ruk ahenta radyans'kyx specslužb u Žytomyri u 1941 roci.

Jakiv Moralevyč (1-j ryad, 6-j zliva). Na konhresi obranyj Holovnym kontrol'nym OUN. Zajmavsya vykladac'koju dijal'nistyu. Pislya Druhoї svitovoї vijny emihruvav do SŠA, de buv spivzasnovnykom Ukraїns'koho texničnoho instytutu v N'ju-Jorku. Pomre v SŠA u 1961 roci.

Volodymyr Martynec' (1-j ryad, 7-j zliva). Prodovžuvatyme redaktors'ku dijal'nist', zokrema redahuvatyme časopysy "Rozbudova naciї" ta "Ukraїns'ke slovo". Pislya rozkolu naležatyme do OUN(M). V’jazen' filiї konctaboru Zaksenxauzen. Pomre v Kanadi u 1960 roci.

Mykola Vikul (1-j ryad, 8-j zliva). Prodovžyt' vykladac'ku dijal'nist'. V ostanni roky žyttya pracyuvatyme v laboratoriї Praz'koї politexniky. Pomre v Čexoslovaččyni u 1935 roci.

Ivan Mal'ko (stoїt' u 2-mu ryadi, 1-j zliva). Na konhresi buv u jakosti hostya. U 1930 roci stane doktorom prava v Ukraїns'komu Vil'nomu Universyteti v Prazi. Podal'ša dolya nevidoma.

Osyp Bojdunyk (2-j ryad, 2-j zliva), išče odyn z tyx, xto rozplatyt'sya za ce foto 4 rokamy pol's'koї v’jaznyci. Pislya rozkolu naležatyme do OUN(M). V’jazen' nacysts'kyx tyurem. Pomre v Nimeččyni u 1966 roci.

Maksym Zahryvnyj (2-j ryad, 3-j zliva). Peršyj z učasnykiv konhresu, ščo vidijde u krašči svity. U 1931 roci pomre vid tuberkulyozu u Prazi.

Jevhen Zyblikevyč (2-j ryad, 4-j zliva), tretij z tyx, xto rozplatyt'sya za ce foto 4 rokamy pol's'koї v’jaznyci. Zghodom zajmatymet'sya redaktors'koju dijal'nistyu. Pereberet'sya na emihraciju, de bude aktyvnym predstavnykom het'mans'koho ruxu. Pomre u SŠA u 1987 roci.

Petro Koževnykiv (2-j ryad, 5-j zliva). Šče toho ž 1929 roku, u lystopadi rišennyam sudu OUN bude vyklyučenyj z Orhanizaciї za porušennya dyscypliny, intryhy vseredyni orhanizaciї ta spivpracyu z vorožymy strukturamy. Jmovirno ahent HPU-NKVD. V’jazen' nacysts'kyx ta radyans'kyx konctaboriv. Pomer u 1980 roci v Nimeččyni.

Dmytro Demčuk (2-j ryad, 6-j zliva). Obranyj do skladu Provodu Ukraїns'kyx Nacionalistiv, finansovyj referent PUNu. Zaareštovanyj SMERŠem 1945 roku. Pislya 10-ričnoho uvjaznennya Dmytro Demčuk pereїxav do Čexoslovaččyny. Pomer tam že ž u 1963 roci.

Leonid Kostariv (2-j ryad, 7-j zliva). U 1933 – Nadzvyčajnym Sudom OUN vyklyučenyj iz členiv PUN ta samoї Orhanizaciї. Pryčyny: buv zapidozrenyj u dijal'nosti na koryst' čužoї rozvidky (jak zjasuvalosya zghodom, radyans'koї). Pislya 1939 – rezydent NKVD u Prazi pid čas nimec'koї okupaciї ta pislya Druhoї svitovoї vijny, pracyuvav proty kerivnoho oseredku ZČ OUN v Myunxeni. Pomer u 1973 roci u Čexoslovaččyni.

Oles' Babij (2-j ryad, 8-j zliva), bude četvertym z tyx, koho uv’jaznyat' u Pol'šči na 4 roky za ce foto. Avtor Himnu OUN "Zrodylys' my velykoї hodyny", ščo iz 2018 roku je Maršem Zbrojnyx Syl Ukraїny. Prodovžuvav literaturnu dijal'nist' v Ukraїni, a zghodom na emihraciї. Pomre v SŠA u 1975 roci.

Riko Jaryj (2-j ryad, 9-j zliva). Vvijde do skladu Provodu ukraїns'kyx nacionalistiv. Pislya rozkolu naležatyme do OUN (banderivciv). Stane spivorhanizatorom ukraїns'koho batal'jonu "Rolland", a u 1941 roci bude pryznačenyj poslom Ukraїns'koho deržavnoho pravlinnya do Japoniї. Perebuvatyme u nimec'kyx tyurmax ta pid policijnym nahlyadom. Pislya vijny vidijde vid polityčnoї dijal'nosti. Pomre u 1969 roci v Avstriї.

Zenon Pelens'kyj (2-j ryad, 11-j zliva), bude išče odnym iz tyx, xto rozplatyt'sya za ce foto kil'koma rokamy pol's'koї v’jaznyci. Vyjde z OUN u 1934 roci, i bude dijačem UNDO. Stane spivzasnovnykom Ukraїns'koї Holovnoї Vyzvol'noї Rady, a na emihraciї odnym iz zasnovnykiv Zakordonnoho predstavnyctva UHVR. 1955–1967 — člen redakciї radio "Svoboda". Pomre v Nimeččyni u 1979 roci.

Jurij Rudenko (Stoїt' u verxnyomu, 3-mu ryadi, 1-j zliva). Podal'ša dolya nevidoma.

Jaroslav Baranovs'kyj (3-j ryad, 2-j zliva). Bude kooptovanyj do PUN, a iz 1933 roku stane joho sekretarem. Bude osoblyvo nablyženym do Je. Konoval'cya. Joho postat' stane odnijeju iz pryčyn rozkolu v OUN. Pislya rozkolu naležatyme do OUN (M). Zahyne u L'vovi za nez’jasovanyx obstavyn u 1943 roci.

Stepan Oxrymovyč (3-j ryad, 3-j zliva). Iz 1930 roku stane Krajovym providnykom OUN. Bude odnym iz tyx, xto rozplatyt'sya za ce foto žyttyam. Pislya areštu ta tortur u pol's'kij v’jaznyci, joho vidpustyat' dodomu, de vnaslidok otrymanyx travm pomre u kvitni 1931 roku. Avtor praci "Ukraїns'kyj nacionalizm".

Holovnyj heroj cijeї publikaciї – Stepan Lenkavs'kyj (3-j ryad, 4-j zliva), bude odnym iz tyx, xto rozplatyt'sya za ce foto 4 rokamy pol's'koї v’jaznyci. Avtor "Dekalohu ukraїns'koho nacionalista". Pislya rozkolu naležatyme do OUN (banderivciv). V’jazen' konctaboru Aušvic. Holova Provodu ZČ OUN u 1959-1968 rokax, pislya zahybeli Stepana Bandery. Pomer u 1977 roci v Nimeččyni.

Andrij Fedyna (3-j ryad, 5-j zliva). Stane kerivnykom UVO-OUN u vil'nomu misti Dancihu. Zghodom čerez pol's'ku zahrozu pereberet'sya do Berlinu, de pracyuvatyme v zakordonnomu viddili OUN. Pislya vijny pracyuvatyme dyzajnerom na zavodi "Dženeral Motors" v Ošavi. Pomer u 1958 roci v Kanadi.

Jaroslav Herasymovyč (3-j ryad, 6-j zliva). Na počatku 1930-x rokiv stane sekretarem OUN u Čexosolovaččyni. Pid čas Druhoї svitovoї vijny spivpracyuvatyme iz UPA. Pislya vijny emihruvav do SŠA. Pomer u 1971roci u SŠA.

Teofil Pasičnyk-Tarnavs'kyj (3-j ryad, 6-j zliva). Represovanyj NKVD pislya Druhoї svitovoї vijny. Podal'ša dolya nevidoma.

Oleksandr Zghorlyakevyč (3-j ryad, 7-j zliva). Zghodom emihruvav do Nimeččyny, člen zakordonnoho viddilu OUN v Berlini. Pokynuv polityčnu dijal'nist'. Pracyuvav nad budivnyctvom mostiv čerez Vislu. Pomer 1979 roku u Varšavi.

Jedynym "konhresivcem", xto na vlasni oči pobačyv, jak realizuvalasya meta OUN – prohološennya nezaležnosti Ukraїny – stane Myxajlo Antonenko (2-j ryad, 10-j zliva). Iz 1929 roku bude predstavnykom OUN u Franciї. Postijnyj aktyvist Ukraїns'koho Nacional'noho Sojuzu u Franciї. Pomre 27 serpnya 1993 roku v municypaliteti Ranvil', Francija.

Pry pidhotovci materialu vykorystano pracyu V. Muravs'koho "Konhres Ukraїns'kyx Nacionalistiv 1929 r.: dokumenty i materialy".

Volodymyr Birčak – istoryk, kerivnyk akademičnyx prohram Centru doslidžen' vyzvol'noho ruxu, redaktor "Istoryčnoї pravdy".

 

Oleksandr Zinčenko – istoryk, žurnalist, zastupnyk holovnoho redaktora "Istoryčnoї pravdy".

 

Dyvit'sya takož:

1933: Atentat Mykoly Lemyka na predstavnyka radyans'koho konsula u L'vovi

OUN, SRSR i Lytva - sojuznyky proty Pol'šči

"Nad joho hrobom klonymo holovu". Ukraїns'ka presa pro zahybel' Konoval'cya

Konovalec' i bil'šovyky. Istorija (ne)spivpraci OUN ta SRSR

Do pytannya pro ideolohiju OUN. Jak vona zminyuvalasya

Istoryk: "OUN zvynuvačuvaly navit' u praci na jevreїv"



Temy: OUN, UVO, Pol'šča, SRSR, Avstrija, L'viv, istorija Ukraїny, nacionalizm, Čexoslovaččyna, vyzvol'ni zmahannya, XX storiččya



Vohon' Majdanu. Final

20.02.2019 _ KARTA
AVTORYZACIJa
Dlya avtoryzaciї vykorystovujte ti sami imja i parol', ščo i dlya komentuvannya publikacij na "Ukraїns'kij pravdi".


UVIJTYVIDMINYTY
Jakščo vy novyj čytač, bud' laska, zarejestrujtes'
Zabuly parol'?
Vy možete uvijty pid svoїm akauntom u social'nyx merežax:
Facebook   Twitter