Ukraїns'ka pravda
Istoryčna pravda

Cellenbau: misce, de bulo uv’jazneno Banderu ta Jevropu

21.07.2014 _ Olesya Isajuk
Versija dlya druku

Ce misce – napevno, najbil'šyj rečovyj dokaz v superečkax pro ukraїns'ku istoriju XX stolittya. Same tut proviv try roky svoho žyttya providnyk ukraїns'kyx nacionalistiv, a takož inši vydatni predstavnyky narodiv, jaki borolys' z nacyzmom.

U Muzeї Berlins'koї stiny je pryholomšujuča svoїm symvolizmom ekspozycija – dva spysky znyščenyx u konctabori Zaksenhauzen. Til'ky spysok livoruč – umertvleni nacystamy, a v spysku pravoruč – umertvleni komunistamy. Obydva spysky zdajut'sya bezkinečnymy…

Ce misce – napevno, najbil'šyj rečovyj dokaz v superečkax pro ukraїns'ku istoriju XX stolittya. Pevno, nikoly b ne stalo nym, jakby ne fakt, ščo same tut proviv try roky svoho žyttya Stepan Bandera.

Vožd' OUN u nimec'kyx tyurmax i konctaborax

Lyudyna, jaku namahalysya i namahajut'sya zvynuvačuvaty u spivpraci z nacyzmom. Ale perekonlyvo zvynuvatyty zavažaje fakt – "kolaborant Bandera" vidsydiv try roky u nacysts'komu konctabori. Pry tomu, ščo serednij termin žyttya v’jaznya konctaboru stanovyv 4 misyaci.

"Cellenbau" - osoblyva v’jaznycya SS ta Hestapo" - napys na tablyci na baraci, de utrymuvaly najvidomišyx branciv taboru smerti

Odnočasno – ce symvol uv’jaznenoї Jevropy. Jevropy, jak riznomanittya, jak kompromisu, jak vminnya domovlyatysya naperekir samovpevnenosti neukiv, pevnyx peredusim u volodinni vyščoju istynoju i u vlasnomu pravi vyrišuvaty, komu žyty, a komu vmyraty.

Ce vse, ščo zalyšylosya vid T-podibnoї u plani budivli. "Perekladynu" zrujnuvaly voseny 1944 roku, zalyšylasya til'ky "nižka"

Malo de zbyralosya razom nastil'ky rizni lyudy, jak u bloci Cellenbau konctaboru Zaksenhauzen. Їx ob’jednuvalo til'ky odne – žoden z nyx ne vyznavav vladnoї monopoliї na svobodu dumky.

U spysku uv’jaznenyx - dijači profspilkovyx ruxiv po vsij Jevropi, kolyšnij prem’jer – ministr Franciї Pol' Rejno, syn doslidnyka Arktyky Odd Nansen, arxijepyskop pol's'koho Lyublina Vladyslav Hural', anhlijs'ki piloty, Marian Rejevs'kyj - matematyk, jakyj rozšyfruvav kod "Enihmy".

Tut bula kamera, u jakij projšly try roky žyttya Stepana Bandera. Ja rozšukala kameru providnyka OUN z dopomohoju karty muzeju, znajučy zi spohadiv Volodymyra Staxiva točnyj nomer kamery. Jak vidriznyty same cej fundament vid desyatkiv inšyx? Sila na porozi i poprosyla takoho ž odynokoho ekskursanta, jak sama, sfotohrafuvaty…

Buly tut i ti, xto prosto predstavlyav inšyj variant totalitaryzmu – radyans'kyj: syn Stalina Jakiv Džuhašvili, heneraly Karbyšev, Pryvalov, Bessonov.

Vidvidujučy kolyšni konctabory na terytoriї Pol'šči, ja zvykla do toho, ščo konctabir zazvyčaj roztašovuvavsya na viddali vid mista. Vynyatkom je xiba Majdanek – i to lyše tomu, ščo Lyublin rozrissya porivnyano z časamy vijny.

Ukraїnci v "Aušvici". Radyans'ki, banderivci i vteča Jevhena Bendery

Tym časom Zaksenhauzen – u peredmisti Berlina.

Dobratysya tudy možna dvoma šlyaxamy – abo linijeju 25 tak zvanoho "S-banu", abo doїxaty tym že "S-banom" na holovnyj zaliznyčnyj vokzal i zvidty potyahom u napryamku Rostoka doїxaty do Oranijenburha, nevelyčkoho mistečka na pivnič vid Berlina.

Pomylytysya z dorohoju v kolyšnij konctabir, a zaraz muzej nemožlyvo – na kožnomu povoroti – i ce ne metafora – stojat' vkazivnyky napryamu i viddali do cyoho samoho Zaksenhauzena.

Plan koncentracijnoho taboru Zaksenhauzen

Cellenbau – ce okreme carstvo. Vidhorodžene vid svitu i rešty taboru vysokym murom odnopoverxova budivlya T-podibnoї formy. Na viknax – derev’jani ščytky.

Dveri propuskajut' u vuz'kyj korydor. Obabič - dva ryady dverej. Kožni dveri vedut' u nevelyčku kimnatku, v jaku ledve probyvajet'sya svitlo. Z umeblyuvannya – til'ky ležak, prykrytyj hrubym pokryvalom. Ce pokryvalo služylo v’jaznevi kovdroju. Rešta – holyj prostir kam’janoho miška. U kutku, ščopravda, stojala t. zv. "paraša".

"…a koly pryjšly za mnoju, to vže ne bulo komu vstupytysya za mene». Avtor cijeї vidomoї frazy, pastor Martin Nimyoller, sydiv u cij kameri. Vlasnoju doleju perekonavsya u cini bajdužosti i pidtrymky zla – u 1933 roci vin pidtrymav pryxid nacystiv do vlady, ale pizniše ne sterpiv vtručannya fyurera i naci u pytannya svobody sovisti i cerkovnoho upravlinnya. Za ščo i poplatyvsya rokamy u Cellenbau

U cyomu "mišku" v’jazni "vlitku zadyxalysya vid speky, a vzymku dubily vid morozu. Jedynyj kontakt zi zovnišnim svitom – oxoronci ta rozdavači їži. A šče – ridkisni i korotkočasni prohulyanky podvir’jam – dozvoleni ne vsim i ne zavždy.

Perebuvannya v cyx "miškax" bulo tym, ščo pojednalo lyudej riznyx nacional'nostej, profesij, viku, polityčnyx perekonan'.

"Brend" taboru smerti - napys na vorotax: "Pracya robyt' vil'noju"

Z usijeї Jevropy syudy zvozyly osoblyvo važlyvyx vyazniv i pomiščaly їx pid nahlyad Kurta Ekkariusa – komendanta Cellenbau, jakyj pidkoryavsya bezposerednyo načal'nykovi taboru Antonu Kajndlyu.

I – ukraїns'ki nacionalisty. Jaroslav Stec'ko, Volodymyr Staxiv i providnyk OUN Stepan Bandera. Usi potrapyly syudy v lypni 1941 roku - jak pokarannya za prohološennya Aktu vidnovlennya Ukraїns'koї deržavy ta vidmovu zrektysya cyoho aktu.

Krašče nikoly, niž pizno. Akt 30 červnya 1941 roku jak pomylka nacionalistiv

Stepan Bandera proviv u "kamyanomu mišku" bez prava prohulyanok try roky - až do veresnya 1944 roku. Monotonnist' perebuvannya porušuvaly til'ky dvi reči – rehulyarni vyvezennya v Berlin na dopyty-vmovlyannya ta konspiratyvne spilkuvannya zi spivkamernykamy.

Sered spivrozmovnykiv Providnyka vyjavyvsya holovnokomanduvač Armiї Krajovoї Stefan Hrot- Rovec'kyj. Ostannij potrapyv syudy pislya joho areštu u Varšavi naprykinci červnya 1943 roku.

Villi Virzinh - hestapivs'kyj likvidator OUN

Spilkuvannya počalosya z toho, ščo Volodymyr Staxiv oklyknuv Rovec'koho, jakoho vyvely na prohulyanku v dvir. Rovec'kyj, počuvšy ridnu movu, ozvavsya do neznajomcya z-za derev’janoho ščytka. Pislya toho, jak oboje predstavylysya, Rovec'kyj pocikavyvsya, čy je sered uv’jaznenyx Bandera. Vyjavylosya, ščo tak. Nastupnoho dnya Rovec'kyj rozmovlyav uže z Banderoju.

Pamjatna medal' na čest' odnoho z holovnokomanduvačiv Armiї Krajovoї Stefana Rovec'koho

Krim rozmov, v’jazni dilylysya їžeju ta novynamy zi svitu. U obox vypadkax komandyr AK mav perevahu – jak novoprybulyj, vin krašče orijentuvavsya u ostannix podijax.

Banderivci zmohly viddyačyty inakše – "Hrot" mav xvoryj šlunok, a sered "ukraїns'koї hromady" Cellenbau buv likar, Toma Lapyčak. Vin i dopomih xvoromu – konsul'taciї vidbuvalysya čerez "hrypsy", jaki vkladalysya za ščytky vikon pid čas prohulyanok.

Pered viknamy kamer vysočily šybenyci – niby nahadujučy pro te, ščo čekaje їx usix

Bandera ta Rovec'kyj navit' planuvaly spil'nu vteču, jaka "zirvalasya" v ostannij moment. Družbu obirvala smert' "polkovnyka Hrota" – joho rozstrilyaly u serpni 1944 roku. Pislya vybuxu Varšavs'koho povstannya.

Ekskursija v muzej "Aušvic-Birkenau". Jak žyly i pomyraly v Osvencymi

Fotohrafiї dajut' ujavlennya pro anturaž cyoho "mižnacional'noho kontaktu". I zaodno - pro umovy, jakyx, na dumku nacystiv ta komunistiv zasluhovuvaly ti, xto "ne vpysuvavsya" u "jedyno virnu" kartynu svitu.



Olesya Isajuk
Nacional'nyj muzej – memorial «Tyurma na Lonc'koho»
Centr doslidžen' vyzvol'noho ruxu

Temy: Tretij rejx, XX storiččya, Druha svitova vijna, Nimeččyna, Bandera, teror



Ščodennyk Majdanu. Pro ščo my todi dumaly

17.02.2015 _ Oleksandr Zinčenko
AVTORYZACIJa
Dlya avtoryzaciї vykorystovujte ti sami imja i parol', ščo i dlya komentuvannya publikacij na "Ukraїns'kij pravdi".


UVIJTYVIDMINYTY
Jakščo vy novyj čytač, bud' laska, zarejestrujtes'
Zabuly parol'?
Vy možete uvijty pid svoїm akauntom u social'nyx merežax:
Facebook   Twitter