Četver, 12 bereznya 2020 17:10

Zvužennya prostoru dlya nasyl'stva

Koly mene pytajut', u čomu može polyahaty "ukraїns'ka nacional'na ideja", ja kažu: u zvuženni prostoru dlya nasyl'stva. Koly pytajut', ščo take Jevropa i jevropejs'ka ideja, ja vidpovidaju: ce dovhyj i bolyučyj prostir zvužennya prostoru dlya nasyl'stva.

Zbil'šennya svobody j zmenšennya nasyl'stva – dvi točky, v jakyx ukraїns'ka ta jevropejs'ka ideї pryrodno sxodyat'sya. Nynišnya Jevropa – ne ideal i ne zavždy model' dlya nasliduvannya. Vona, zreštoju, perežyvaje ti sami xvoroby, ščo j my. Ale je ideja, jaka nas objednuje.

Jevropejs'kyj proces zvužennya prostoru dlya nasyl'stva ne je linijnym. U XIX stolitti buv zoseredženyj na spil'notax. Nacional'ni ta social'ni spil'noty počaly vidčuvaty svoju subjektnist' i prahnuty emansypaciї. Z rivnopravnosti robitnykiv narodyvsya socializm. Z emansypaciї etničnyx i polityčnyx spil'not – patriotyzm i nacionalizm. Točky zborky obox – 1840 roky, zokrema, "vesna narodiv" ta "komunistyčnyj manifest", obydva 1848-ho. Pik cyx procesiv – zaveršennya Peršoї svitovoї: social'ni revolyuciї, rozpad imperij i Vil'sonivs'ke "pravo nacij na samovyznačennya". Tak Jevropa prosunulasya do zmenšennya nasyl'stva nad spil'notamy z boku imperij čy syl'nišyx spil'not.

Ale dlya XX stolittya cyoho vyjavylosya zamalo. Bo pislya Druhoї svitovoї Jevropa zrozumila: spil'noty možut' sami buty džerelom nasyl'stva. Nacional'ni zdatni znyščuvaty lyudej mil'jonamy, korystujučys' rytorykoju samozaxystu. Tak vynykly fašyzm i nacyzm. Social'ni spil'noty takož možut' znyščuvaty, korystujučys' slovamy pro prohres i borot'bu z vnutrišnim vorohom, – tak vynykla lenins'ko-stalins'ka model' komunizmu. Malo zaxystyty spil'noty vid imperij, treba takož ubezpečyty indyvidiv vid spil'not. Tak narodylasya tema prav lyudyny, klyučova dlya druhoї polovyny XX stolittya – vid Zahal'noї deklaraciї prav lyudyny do Hel'sins'koho zaklyučnoho akta.

XXI stolittya jde dali – vvažaje, ščo zmenšuvaty nasyl'stvo majemo ne lyše ščodo lyudej, a j ščodo pryrody. Ekolohija staje holovnoju idejeju našoho času. I lohičnym prodovžennyam jevropejs'koї ideї – postupovoho zvužennya prostoru dlya nasyl'stva, postupovoho rozšyrennya čysla tyx, xto maje pravo na hidnist', dignitas.

Osoblyvist' Ukraїny v cyomu procesi, ščo її istorija – ce často istorija velykoho nasyl'stva. U XX stolitti Ukraїna, Bilorus' i Pol'šča buly "kryvavymy zemlyamy", jak skazav amerykans'kyj istoryk Timoti Snajder. Kil'ka stolit' raniše Ukraїna sluhuvala frontyrom, de "vsi armiї svitu bylysya miž soboju", kazav u seredyni XIX stolittya pol's'kyj poet Adam Mickevyč.

I povjazano ce ne til'ky z tym, ščo Ukraїna perebuvaje na liniї zitknennya cyvilizacij, jak vvažav Semyuel Hantyngton. A j iz tym, ščo vona – na liniї zitknennya cinnisno-polityčnyx projektiv. Jevropejs'kyj prahne zvužennya prostoru dlya nasyl'stva j rozšyrennya kola "emansypovanyx", tobto tyx, xto maje pravo na hidnist', dignitas. Rosijs'kyj polityčnyj projekt, navpaky, prahne rozšyrennya prostoru dlya nasyl'stva i zvužennya kola "emansypovanyx", subjektiv dignitas – v ideali do osoby odnoho-jedynoho "carya". Tomu ci polityčni projekty taki konflikt­ni j neprymyrenni. Vony prodovžujut' borot'bu v Ukraїni. I možlyvo, prodovžuvatymut' šče dovho.

Naše zavdannya – zvuzyty prostir dlya nasyl'stva v heohrafiї, de vin istoryčno buv vkraj šyrokyj. I de lyudy zvykly, ščo їx možut' znyščyty, obduryty, vyslaty v tabory, plyunuty v oblyččya čy prynyzyty – fizyčno, verbal'no, dijamy čy bezdijal'nistyu. Naša mrija – vyjty z prostoru, de nasyl'stvo vvažajet'sya syloju i džerelom prava, do prostoru, de vono tavrujet'sya jak nepryjnyatne j prynyzlyve. Naše zavdannya – borotysya za ce na kožnomu klaptyku suspil'stva, za jake vidpovidajemo. Na kožnomu kvadratnomu santymetri, ščo pidvladnyj našym emocijam, dumkam i dijam. Robyty ce ščodnya, ščomyti – zvužuvaty prostir dlya nasyl'stva

Zaraz vy čytajete novynu «Zvužennya prostoru dlya nasyl'stva». Vas takož možut' zacikavyty sviži novyny Ukraїny ta svitu na Gazeta.ua
Zahruzka...

Komentari

Zalyšaty komentari možut' lyše avtoryzovani korystuvači

Pohoda