Vivtorok, 25 lyutoho 2020 12:57

Majemo pereodyahnuty ukraїns'ku v nacional'nu abetku - hrafik
3

Vasyl' Čebanyk rozrobyv šryft "Rutenija"
Foto: Vasyl' Čebanyk
Vasyl' Čebanyk rozrobyv šryft "Rutenija"
Vasyl' Čebanyk rozrobyv šryft "Rutenija"

Ukraїns'kyj xudožnyk-hrafik Vasyl' Čebanyk vvažaje, ščo ukraїns'ka mova povynna otrymaty nacional'nu abetku. Počynajučy z 1970-x vin pracyuje nad vizualizacijeju ukraїns'koї movy. Perekonanyj, ščo vlasna abetka vidriznyaje movu vid dialektu, a spravžnyu naciju vid žyteliv koloniї.

Kožna mova skladajet'sya z dvox polovynok. Ce melodija i zasoby zobražennya. My kažemo, ščo naša mova solovїna, ale vona peredajet'sya rosijs'kym šryftom, - rozpovidaje avtor ukraїns'koho šryftu "Rutenija" xudožnyk-hrafik Vasyl' Čebanyk. – 1713 roku rosijs'kyj car Petro I zaprovadyv šryft "hraždanka". Zrobyv ce za prykladom jevropejs'kyx kraїn. Počaly vykorystovuvaty napivlatynycyu, stvorenu hollands'kymy inženeramy. Vona pošyrylasya i na ukraїns'ku, zaprohramuvavšy zaležnist' našoho narodu. Rosijs'ka - hospodynya cyoho šryftu, a ukraїns'ka jak u pryjmax sydyt'. Čerez ce її nazyvaly dialektom.

Pomylkovo vvažajut', ščo korystujemosya zaraz kyrylyceju. Naspravdi ce same toj "hraždans'kyj" šryft Petra I. Vin ne maje ničoho spil'noho zi slovjans'koju pysemnistyu.

Ja často stavlyu pytannya: "Xto bačyv ukraїns'ku movu?" My її čujemo, ale ne bačymo. Peredajet'sya rosijs'kym šryftom. Tomu vzyavsya za stvorennya našoho alfavitu. Za bazu vzyav zrazky hrec'koї ta latyns'koї abetky. Kyrylyceju korystuvatysya my ne možemo, bo vona zanadto arxaїčna. Ne dlya deržavy, jaka vvažaje sebe častynoju Jevropy. Naša mova zasluhovuje na doskonal'nu plastyčnu abetku. Ščob її hrafika za svojeju plastykoju zbihalasya z melodijeju movy. Nasampered potribno zminyty bukvy "n", "r" - vony čytajut'sya jak latyns'ki, "z" – bo maje vyhlyad trijky. U "Ruteniї" možna vidriznyaty bukvu "o" vid nulya - maje dvi krapky vseredyni. U literi "c" štryx zmiščenyj doseredyny. Bukva "šč" duže sxoža na herb Ukraїny. Žodna abetka ne maje v svojemu skladi deržavnoho symvolu. Vže dlya cyoho potribno trymatys' її. Bukva "ja" taka ž, jak "a", til'ky maje štryx poseredyni.

Podibni litery vykorystovuvalys' do XVIII stolittya, buly pošyreni na terytoriї Ukraїny i Slovaččyny. Tomu šryft nazyvajet'sya v inozemnij literaturi "Ruteniše šryft". Ne kyrylycya. Ni Kyrylo, ni Mefodij ne stvoryuvaly joho. Maje vže sim tysyač rokiv.

Čy majut' pidgruntya zaklyky perevesty ukraїns'ku movu na latynku?

Jakščo perejdemo na latynku, to znyščymo sebe. Vidkynemo usyu literaturu, jaka bula nadrukovana do cyoho. Čerez paru pokolin' tudy nixto zahlyadaty ne bude. Vse dovedet'sya stvoryuvaty zanovo. My ne stanemo ni nimcyamy, ni francuzamy, ni italijcyamy. Je pys'mennyky, jaki vystupajut' za latynku. Ale zabuvajut', ščo pislya perexodu їx nixto ne čytatyme.

Jakym bačyte šlyax zaprovadžennya "Ruteniї" v žyttya?

Treba, ščob vydavci vzyaly cej šryft u robotu. Joho vže možna vstanovlyuvaty na kompjuterax. Pid plastyku "Ruteniї" vykonaly latynku. Je pryamyj ta kursyv. Lyudy kupujut' joho i korystujut'sya. Vin lehko čytajet'sya, ale vidriznyajet'sya vid rosijs'koho i nabahato estetyčnišij. Nam zahrožuje znyščennya. Poky ne ovolodijemo vlasnoju hrafikoju movy, budemo v nebezpeci.

Raniše buly vypadky zaprovadžennya nacional'nyx šryftiv?

Inši deržavy ne majut' takoho susida, jakyj xoče znyščyty їx. Zaraz u Moskvi kažut', ščo ne vyznajut' našyx deržavnyx kordoniv. Їm potribna Ukraїna bez ukraїnciv. Za kordonom, z vokzalu vy bačyte, ščo ce inša kraїna. U nas majže nemaje takyx vidminnostej, tomu vony kryčat', ščo ce "jedynaja strana". Vizual'no my duže blyz'ki. Možemo volaty zranku do večora "Spasit' movu". Ce ničoho ne dast'. Majemo pereodyahnuty ukraїns'ku v її nacional'nu abetku. Terytoriju pokryje nacional'nyj šryft, i bude vydno, ščo ce inša deržava.

Til'ky ukraїns'koju movoju vdoma rozmovlyajut' majže vtryči bil'še lyudej, niž rosijs'koju. 37,3% žyteliv Ukraїny rozmovlyajut' vdoma til'ky ukraїns'koju, a 13,5% - til'ky rosijs'koju.

Zaraz vy čytajete novynu «Majemo pereodyahnuty ukraїns'ku v nacional'nu abetku - hrafik». Vas takož možut' zacikavyty sviži novyny Ukraїny ta svitu na Gazeta.ua
Zahruzka...

Komentari

Zalyšaty komentari možut' lyše avtoryzovani korystuvači

Pohoda