Pʼjatnycya, 06 hrudnya 2019 18:00

Volodymyr Balux: "Dumav, čy maju pravo lyšytysya žyvym? Ščob staty prykladom, heroj musyt' pomerty"

U Krymu žyvut' lyudy z ukraїns'kym mentalitetom, til'ky cyoho ne usvidomlyujut'

Koly Xruščov u 1940-x vidvidav Krym, to zrozumiv, ščo ce pustelya z pylovymy buryamy. Ne bulo ni dorih, ni lisosmuh, ni infrastruktury. Oholosyly: oxoči možut' їxaty na pivostriv. Mij bat'ko vyrušyv tudy z Xmel'nyččyny. Maty opynylasya tam u 16 rokiv. Bula syrotoju, її vyxovuvala čuža žinka, pohano stavylasya. Mama vtekla. Bat'ky poznajomylysya 1959 roku. Tato z doščok sklepav tapčan, stil, lavku. Tak vony počaly podružnye žyttya.

Moja sestra ne vyvčala ukraїns'koї. Todi panuvala dumka, ščo ce neprestyžno, nemodno. Bulo soromno počuvatysya ukraїncem i rozmovlyaty ridnoju movoju. Ja buv na čotyry roky molodšyj i movu včyv. Xoča často čuv: "Xoxly, xa-xa".

Odyn pobyv mene. Koly stav staršyj, їzdyly hraty u futbol. Vidviv joho za tualet i vse pryhadav

Navčavsya v muzyčnij školi po klasu akordeona. Їzdyv na zanyattya v rajon avtobusom. Miscevi xlopci, starši na kil'ka rokiv, jakos' skazaly: "Syl'po xoxlyackoe". Odyn pobyv mene. Koly stav staršyj, їzdyly hraty u futbol. Vidviv joho za tualet i vse pryhadav.

  Volodymyr BALUX, 48 rokiv, fermer, politv’jazen' Kremlya. Narodyvsya 8 lyutoho 1971 roku v seli Serebryanka Rozdol'nens'koho rajonu v Krymu. Bat'ko pracyuvav vodijem, maty – na fermi v kolhospi. Zakinčyv Kryms'kyj ahrarnyj deržavnyj universytet. Pracyuvav inženerom z vodopostačannya, zavharom. V instytuti ”Plodmašproekt” zaviduvav doslidnyc'koju laboratorijeju. Buv fermerom – vyroščuvav pšenycyu j jačmin'. Dviči – 2006-ho ta 2010 roku – balotuvavsya do Verxovnoї Rady Krymu vid Konhresu ukraїns'kyx nacionalistiv. Vybory prohrav. U hrudni 2013-ho vyvisyv ukraїns'kyj prapor nad svoїm budynkom. Pislya aneksiї Krymu vidmovyvsya vid rosijs'koho hromadyanstva. Nastupnoho roku otrymav try administratyvni arešty – 10 dib v izolyatori za ”nepokoru policiї”. U travni 2015-ho zvynuvatyly v kradižci korobok peredač vid traktora, v lystopadi – lehkovoho avtomobilya. Spivrobitnyky FSB vylučyly ukraїns'kyj pasport i zirvaly z budynku synyo-žovtyj prapor. 2016 roku pislya obšuku FSB zajavyla, ščo na horyšči budynku znajšly naboї ta trotylovi šašky. Zasudyly do tryox rokiv i semy misyaciv koloniї-poselennya zi štrafom 10 tysyač rubliv – 3,8 tysyači hryven'. Takož porušena kryminal'na sprava pro ”dezorhanizaciju dijal'nosti izolyatora tymčasovoho trymannya”. Sukupne pokarannya stanovylo čotyry roky ta 11 misyaciv u koloniї zahal'noho režymu. 19 bereznya 2018-ho oholosyv suxe holoduvannya. Pislya misyacya povnoї vidmovy vid їži počav užyvaty na den' dvi sklyanky vivsyanoho kyselyu, 50 hramiv suxariv, čaj. Holoduvav ponad 200 dniv. U lyutomu 2019-ho z koloniї №2 v Kerči etapuvaly do vypravnoї koloniї №4 mista Toržok Tvers'koї oblasti Rosiї. 7 veresnya zvil'nenyj u ramkax obminu miž Ukraїnoju i Rosijeju. Podobajet'sya poezija Liny Kostenko. Z knyžok najbil'še vrazyv roman Semena Sklyarenka ”Volodymyr”. Lyubyt' konej, futbol. Mrije navčytysya koval'stva. Rozlučenyj. Syn 27-ričnyj Pavlo pracyuje texnolohom na vynnomu zavodi. Maje onuka. Žyve v Kyjevi
Volodymyr BALUX, 48 rokiv, fermer, politv’jazen' Kremlya. Narodyvsya 8 lyutoho 1971 roku v seli Serebryanka Rozdol'nens'koho rajonu v Krymu. Bat'ko pracyuvav vodijem, maty – na fermi v kolhospi. Zakinčyv Kryms'kyj ahrarnyj deržavnyj universytet. Pracyuvav inženerom z vodopostačannya, zavharom. V instytuti ”Plodmašproekt” zaviduvav doslidnyc'koju laboratorijeju. Buv fermerom – vyroščuvav pšenycyu j jačmin'. Dviči – 2006-ho ta 2010 roku – balotuvavsya do Verxovnoї Rady Krymu vid Konhresu ukraїns'kyx nacionalistiv. Vybory prohrav. U hrudni 2013-ho vyvisyv ukraїns'kyj prapor nad svoїm budynkom. Pislya aneksiї Krymu vidmovyvsya vid rosijs'koho hromadyanstva. Nastupnoho roku otrymav try administratyvni arešty – 10 dib v izolyatori za ”nepokoru policiї”. U travni 2015-ho zvynuvatyly v kradižci korobok peredač vid traktora, v lystopadi – lehkovoho avtomobilya. Spivrobitnyky FSB vylučyly ukraїns'kyj pasport i zirvaly z budynku synyo-žovtyj prapor. 2016 roku pislya obšuku FSB zajavyla, ščo na horyšči budynku znajšly naboї ta trotylovi šašky. Zasudyly do tryox rokiv i semy misyaciv koloniї-poselennya zi štrafom 10 tysyač rubliv – 3,8 tysyači hryven'. Takož porušena kryminal'na sprava pro ”dezorhanizaciju dijal'nosti izolyatora tymčasovoho trymannya”. Sukupne pokarannya stanovylo čotyry roky ta 11 misyaciv u koloniї zahal'noho režymu. 19 bereznya 2018-ho oholosyv suxe holoduvannya. Pislya misyacya povnoї vidmovy vid їži počav užyvaty na den' dvi sklyanky vivsyanoho kyselyu, 50 hramiv suxariv, čaj. Holoduvav ponad 200 dniv. U lyutomu 2019-ho z koloniї №2 v Kerči etapuvaly do vypravnoї koloniї №4 mista Toržok Tvers'koї oblasti Rosiї. 7 veresnya zvil'nenyj u ramkax obminu miž Ukraїnoju i Rosijeju. Podobajet'sya poezija Liny Kostenko. Z knyžok najbil'še vrazyv roman Semena Sklyarenka ”Volodymyr”. Lyubyt' konej, futbol. Mrije navčytysya koval'stva. Rozlučenyj. Syn 27-ričnyj Pavlo pracyuje texnolohom na vynnomu zavodi. Maje onuka. Žyve v Kyjevi

2001-ho Ukraїna i Rosija provodyly v Krymu spil'nyj parad na čest' vijs'kovo-mors'kyx syl. Vip-loža vyhlyadala, jak sklyana špakivnya. Do neї pidletiv vertolit žovtoho kolyoru, sxožyj na bdžolu. Zavys pered budkoju i vykonuvav tryuk – obertavsya navkolo svojeї osi. Oblyččya Putina zakarbuvalosya v pamjati do dribnyc'. To buv pohlyad imperatora-zavojovnyka – u mene až xolodok po spyni probih. Todi vidčuv: nas čekaje ščos' nedobre.

Odnym iz peršyx rišen' Putina na posadi prezydenta stalo vidkryttya dyversijnoї školy v Pidmoskovї. De z ryazans'kymy mordamy možna robyty dyversiї? Ja todi kryčav pro ce, pytav, čomu Ukraїna ne vžyvaje zaxodiv. Ta nixto ne zvažav.

U Krymu na počatku 2000-x vprovadyly kabel'ne telebačennya. Ukraїns'ki kanaly tež buly, ale perevažno – propahandysts'ki rosijs'ki. Vony zapolonyly informacijnyj prostir.

2013 roku vyvisyv na budynku synyo-žovtyj prapor. Čekav, ščo xtos' iz miscevyx skaže: "Znimy, ty nas provokuješ". Їx ne bulo. Pryjšly policija i holova sil'rady.

Červono-čornyj prapor učepyv na traktori. Joho švydko zirvaly

Červono-čornyj prapor učepyv na traktori. Joho švydko zirvaly. Synyo-žovtyj – kil'ka raziv minyav, bo čerez kryms'ki vitry vony švydko znošuvalysya. Kupuvav lyše raz – u Kyjevi. Reštu daruvaly.

Ja ne porušuvav zakonu. Ta ridni rozumily, ščo ce može zakinčytysya bud'-čym. Maty znala, ščo zadnyu ja ne vklyuču. Zitxala, ale pidtrymuvala. Syn – tež. Na sudi vin kazav, ščo považaje i podilyaje moju pozyciju.

Aneksija Krymu – ce specoperacija, jaku hotuvaly rokamy. Vlyti nejmovirni hroši. Vvažaju, ščo zastosovuvaly zasoby psyxolohičnoho vplyvu, osoblyvo pid čas bereznevyx podij (16 bereznya 2014 roku na terytoriї Krymu i Sevastopolya vidbuvsya nevyznanyj svitom "referendum" pro status pivostrova, za rezul'tatamy jakoho RF vklyučyla Krym do svoho skladu. – Kraїna). U lyutomu pivostriv zapolonyly lyudy – "navušnyky" – na rynkax i vokzalax. Vely besidy nibyto na nejtral'ni temy, ale za faxovo pobudovanoju sxemoju.

Pislya aneksiї rosijany počaly remontuvaty dorohy v Krymu. Xotily pokazaty, ščo Ukraїna cym ne zajmalasya. U Rozdol'nomu pokazovo dvi vulyci zrobyly, ale na tomu vse zakinčylosya. Pro jakist' asfal'tu promovču. A v usix ejforija. Počuv rozmovu v mahazyni: "Svetočka, tam ešče moroženoe rossyjskoe ne zavezly?" – "Ni. A ščo v nyomu osoblyvoho?" – "Tы razve ne znaeš'? Ono že nastojaščee, takoe že vkusnoe, kak v detstve". Lyudy viryly, ščo zjavyt'sya deševa kovbasa i vzahali vsix nakryje zolotym doščem. Dyvyvsya v ci oblyččya i ne rozumiv, zvidky vony vzyalysya. Niby odyn svit, odna real'nist', a lyudy v odyn moment staly, nače z inšoї planety. I dovesty ščos', dostukatysya – nemožlyvo.

Zajšov na rynok po zapčastynu do velosypeda. Odyn prodavec' raptom holosno: "Ne materytes', mы teper' Rossyja, a эto – kul'turnaja strana". Pokupci do nyoho: "A ty koly vostannye v Rosiї buv?"

Davnij znajomyj keruvav sil'radoju, pracyuvav u kolhospi. Jakos' їxaly razom. Kaže: "Vot zažyvem". "Ty pro ščo?" – pytaju. "Tы ne slыšal? Texnyku krest'janam v lyzynh dadut. Kakuju xočeš' bery pod hosudarstvennыe procentы. Čerez try hoda menyaj. 2 tonnы zerna doplatyl – y novuju polučaj. Kredytы pod udobrenyja, zerno эlytnoe zavezut. Y vse praktyčesky besplatno – kylohramm na kylohramm menyaeš'", – rozpovidav zaxopleno. "Tobi skil'ky rokiv, ščo viryš kazkam?" – "Tы čto, эto že Rossyja. Vse, prohramma zapuščena".

U Krymu žyvut' lyudy z ukraїns'kym mentalitetom, til'ky vony cyoho ne usvidomlyujut'.

Pryїxav dodomu, a tam ležyt' tablyčka "ulyca 40 let Pobedы". Ja vyvisyv inšu – "vulycya Heroїv Nebesnoї Sotni, 18"

Pryїxav dodomu, a tam ležyt' tablyčka "ulyca 40 let Pobedы". Їx rozvišuvaly, bo vlada zbyralasya robyty perepys naselennya. Skazaly, ščob počepyv. Ta ja vyvisyv inšu – "vulycya Heroїv Nebesnoї Sotni, 18". Odrazu pryїxav sil's'kyj holova: "Snymy". "Moja xata, ščo xoču, te j višaju. Xočete svoju pryčepyty, to je stovp za parkanom abo svij vkopajte", – vidpoviv.

Koly tebe vyryvajut' iz žyttya i zanuryujut' u paralel'nyj svit – vidčuvaješ šok. U SIZO prymušuvaly dohola rozdyahatysya. Ja vidmovlyavsya i mav problemy. Pislya "šmonu" zavely v "kyšku" – pidzemnyj korydor dovžynoju metriv 25. Tam iz trub postijno krapaje voda, poseredyni – kalyuža, bezlič nedopalkiv. Buvalo, tudy nabyvaly do 50 lyudej. Probuv tam 3 hodyny. Potim zavely v "tranzitku", de na 14 škonok (spal'ne misce. – Kraїna) – 37 uvjaznenyx. Znajomstvo zi spivkamernykamy počynalosya zi zjasuvannya, za jakoju statteju "zaїxav" – "poryadočnoj" čy "neporyadočnoj". Ja kazav, ščo sydžu za ukraїns'kyj prapor. Spryjmaly normal'no.

Moja sestra žyve v Rosiї. Ne spilkuvalysya dva roky. Koly počavsya Majdan, telefonuvav їj, pojasnyuvav: "Nadyu, ide vijna". "Kakaja vojna, nam druhoe po televyzoru hovoryat". Cyu stinu probyty ne mih. Moje nebažannya spilkuvatysya z neju stalo sposobom zbyty pelenu. Sestra kil'ka raziv xotila pryїxaty na sud. Spočatku buv proty. Potim emociї vščuxly, buv hotovyj pomyrytysya z neju. Dumaju, pislya spilkuvannya zi mnoju, jakščo vona j ne zminyla svojeї dumky, to vže ne tak vuz'ko dyvyt'sya na svit.

Majže try roky v mene bula vsepohlynajuča nenavyst'. Jakby todi deržava poklykala i dala v ruky zbroju, ja pišov by. Za try tyžni v Lefortovo perečytav z desyatok knyžok. V odnij pobačyv vysliv Konfucija: "Jakščo nenavydyš, značyt' – ty peremoženyj". Spalo na dumku, ščo ja ne sperečajusya z cym. Ce najpokazoviša zmina, ščo vidbulasya v meni za čas u vjaznyci. Nenavyst' – ce šlyax do porazky, vona ne daje zrozumity pryrodu ahresora. Ščob peremohty, nenavyst' treba vyklyučyty z počuttiv.

Ne znaju, jak navažyvsya na holoduvannya. Bulo bajduže, bo moja sprava bula bezghluzdistyu. Papirci vozyly korobkamy, a z real'noho lyše "v neustanovlennoe vremya v neustanovlennom meste pry neustanovlennыx sledstvyem obstojatel'stvax nezakonno pryobrel y xranyl". Koly meni daly try roky i sim misyaciv, ce bulo poza mežamy rozuminnya. Moje holoduvannya – akt prezyrstva do toho, ščo vidbuvalosya.

Pid čas holoduvannya duže bolily nohy

Pid čas holoduvannya duže bolily nohy. Vžyvav na den' stakan vivsyanoho kyselyu ta 50 hramiv suxariv iz čajem. A vže u Toržku odna žinka pryslala cytaty Remarka pro te, ščo vidčuvaje lyudyna pid čas holoduvannya. Vin pysav, ščo turbuje ne sam holod, a fizyčnyj bil'.

Ne mav bažannya vyžyty. U pevnyj moment zrozumiv, ščo moja istorija nabula rozgholosu i ce može buty prykladom dlya kohos'. Dumav: čy maju pravo lyšytysya žyvym? Ščob staty prykladom, heroj musyt' pomerty.

U štrafnomu izolyatori v Toržku bulo duže xolodno. Ta ja buv jedynyj, u koho bulo zymove spidnye i svetr – zazvyčaj ce zaboroneno. Mav navit' velykyj Psaltyr ukraїns'koju movoju. Pivtora misyacya znadobylosya, ščob dobytysya. Buv jedynym zekom, jakyj mav vlasnyj posud.

Mrijalos', jakščo vyžyvu, pobuduvaty dim, zrobyty tam pič i navčytysya pekty čornyj xlib

Mrijalos', jakščo vyžyvu, pobuduvaty dim, zrobyty tam pič i navčytysya pekty čornyj xlib. Zabrav by tudy mamu. Razom sydily by j dyvylysya na vohon'.

Boh toruje naš šlyax. Ja vdyačnyj za toj, ščo otrymav. Musyv joho projty navit' zarady spilkuvannya z lyud'my, jaki meni pysaly. Buvalo, ty – na meži. I tut otrymuješ lyst. I nezrozumilo, zvidky zjavlyajut'sya syly. Lysty – ce dopomoha, pidtrymka, džerelo natxnennya. Pysaly z Rosiї, Kanady, Izraїlyu, Švejcariї, Nimeččyny zi slovamy: "Virymo, ščo vy vytrymajete. Borit'sya i trymajtesya". Otrymuvav i zvyčajni lysty, v jakyx lyudy rozpovidaly pro svoje žyttya: "Ja – včytel'ka i čolovik mij – učytel'. U nas šestero ditej, žyvemo na zemli, majemo konya". Buly arkuši z dytyačymy malyunkamy.

Fizyčne nasyl'stvo počalosya z peršyx sekund pryїzdu v Toržok. Tak zvanyj pryjom buv žorstkym. Byly zzadu, koly stojav oblyččyam do stiny. Kynuly na špahat, byly po nohax, u pečinku, nyrky, po holovi.

Katuvaly za nepokoru. Za te, ščo postijno kazav: "Dovedit' moju provynu". Vony ž ves' čas povtoryuvaly: "Tы dolžen, tы obyazan". "Ni, – vidpovidav, – ja vynen lyše bat'kam i Bohu za svoje narodžennya". "Tы uže zdes', a tut svoy poryadky", – kazaly. "Mene ce ne stosujet'sya, pokažit' xoč odyn punkt, de dovedena moja vyna, todi budemo rozmovlyaty". Ce lamalo їxnyu svidomist' – jak ce ne pidkoryatysya.

U ŠIZO tež byly. Odyahaly navoločku na holovu, lupyly po vsix častynax tila – po pjatax, vuxax. Polyvaly vodoju, zastosovuvaly elektrošoker – nym distalosya pryblyzno 150 udariv po spyni j nohax. Tak lyudynu lamajut' moral'no, pidporyadkovujut', prynyžujut'.

U vjaznyci nervy stajut' oholenymy.

Na rokovyny zahybeli Stepana Bandery odyn učasnyk akciї spytav: "Znajete, ščo označaje vaše prizvyšče?" Vyjavlyajet'sya, baluxy – ce vyrazni oči. Kažut' – dyvy, jakyj baluxatyj.

Ne znaju, čym zajmatymusya dali. Je propozyciї. Ale važko vyznačytysya, bo ja pracyuvav na zemli. Fermerstvom zajmavsya ne dlya zarobitku, a dlya utrymannya simї. Rozdol'nens'kyj rajon nazyvajut' "zonoj ryskovannoho zemledelyja". Bo tarxankuts'ka vysočyna niby j ne vysoka – 100 metriv nad rivnem morya, – ale došči nas zavždy omynajut'. Kažut', na tumanax vyroščujemo vrožaї. Vysokymy vony buvajut' raz na sim rokiv. Ščob rozbuduvaty svoje hospodarstvo, čotyry roky pracyuvav u Jalti na budivnyctvi. Vse, ščo zaroblyav, vkladav u zemlyu – kupuvav znaryaddya, nasinnya.

Zaraz vy čytajete novynu «Volodymyr Balux: "Dumav, čy maju pravo lyšytysya žyvym? Ščob staty prykladom, heroj musyt' pomerty"». Vas takož možut' zacikavyty sviži novyny Ukraїny ta svitu na Gazeta.ua
Zahruzka...

Komentari

Zalyšaty komentari možut' lyše avtoryzovani korystuvači

Pohoda