Šaxta №9 u Novovolyns'ku pracyuje z 1963 roku / foto UNIAN

Čornyj biznes na «čornomu zoloti»

Ukraїna naležyt' do kraїn iz najbil'šymy zapasamy vuhillya v sviti. Eksperty perekonani – jakščo my budemo vydobuvaty vuhillya tak samo, jak i zaraz, našyx zapasiv vystačyt' šče na 830 rokiv. Ale ostannim časom vuhil'na haluz' kraїny perežyvaje zanepad. Šaxtari perekonani – naši šaxty "puskajut' z torboju" umysno, a stojat' za cym nablyženi do holovy Minenerhovuhillya lyudy, jaki zaroblyajut' na oborudkax iz nejakisnym vuhillyam.

Šaxta №9 u Novovolyns'ku pracyuje z 1963 roku / foto UNIAN

Novovolyns'k – malen'ke šaxtars'ke mistečko na zaxodi Ukraїny. Majže v kožnoho tut je rodyč abo znajomyj, jakyj pracyuje na šaxti. Aby diznatysya usyu pravdu pro vuhil'ni oborudky, žurnalisty prohramy «Hroši» spustylys' do odnijeї z deržavnyx šaxt Novovolyns'ka – šaxtu №9. Vuhillya tut vydobuvajut' z 1963 roku. Na žal', texnika, jakoju joho vydobuvajut', tak samo lyšylas' šče z tyx časiv – i važko ujavyty, ščo na cyomu šče možna pracyuvaty.

…My uvažno sluxajemo načal'nyka dil'nyci i ne vidstajemo vid nyoho ni na krok, adže v takomu nebezpečnomu misci kožna pomylka može staty fatal'noju. I os' narešti čerez malen'ku dirku, povzajučy na žyvoti, my potraplyajemo u tak zvanu lavu – misce, de vydobuvajut' vuhillya.

«Nyz'ka vysota – 60 santymetriv, os' tut v nas 1,2 metra, a tam 60 santymetriv», - rozpovidaje nam odyn iz šaxtariv, jakoho prosto pid čas našoї rozmovy led' ne zasypaje kaminnyam.

Same tak, ležačy u tisnyx dirkax, pracyujut' šaxtari. Pidryvajučy svoje zdorov’ja, dyxajučy pylom i ryzykujučy zvidsy navit' ne vyjty. Derev’jani balky – ce vse, ščo zaxyščaje šaxtarya vid soten' metriv zemnoї porody. Sucil'nyj ryzyk. Bulo b spravedlyvo, jakby za ce platyty čymali hroši.

«Jaku zarplatnyu otrymujut' šaxtari?» - pytajemo my.

«Nu, vid 6 do 12 tysyač. Okrim radykulitu, sylikozu i revmatyzmu ničoho ne zarobyly», - rozpovidajut' nam šaxtari.

Ta krim lyuds'kyx xvorob, u šaxti lyutuje j inša, najpošyreniša v kraїni – korupcija. Šaxtari duže dobre zseredyny znajut' usi sxemy tinyovoho zarobitku na vuhilli. I sami vyrišujut' rozkryty nam ci tajemnyci – nastil'ky їx use dopeklo.

«Os' ce poroda, bačte tut je vkraplennya. Vuhillya nevelyke, z proxodky jde, a tak vzahali oce poroda. A ot te, ščo robyt' firmy-prokladky – vony berut' cyu porodu, її potim zmišujut' z vuhillyam zi šlamamy, i prodajut' vse ce jak vuhillya», - rozpovidaje pro odnu zi sxem zdorožčannya vuhillya i «zbil'šennya» joho kil'kosti dlya prodažu načal'nyk dil'nyci šaxty № 9 Serhij Makarov.

Ce «vuhillya» dilky zadeševo perekupajut' u šaxt ta pereprodajut' za šalenymy cinamy teplovym elektrostancijam.

«Otrymaly, napryklad, 100 tonn vuhillya, a spožyvačevi vidpravyly 120 tonn vuhillya. De ž vono vzyalosya? Vony joho ne vydobuvaly? Vony prosto dodaly tudy šlamy, porodu, i vidpravyly spožyvačevi, a spožyvač nam čerez ce ves' čas pidvyščuje ciny na elektroenerhiju», - pojasnyuje nam pro podal'šu dolyu vuhillya holova nezaležnoї profspilky Ukraїny Myxajlo Volynec'. Bo nejakisnoho vuhillya-sumiši spalyty treba bil'še dlya vydobutku kilovat-hodyny elektroenerhiї, niž čystoho produktu.

Tobto, vid toho, ščo vidbuvajet'sya na deržavnyx šaxtax syohodni, zaležyt' te, skil'ky vy budete splačuvaty za elektroenerhiju zavtra.

«Jakščo doroha elektroenerhija, to dali my vže otrymujemo dorohe teplo pry opalyuvanni, dorohu teplu vodu, i žyttya naše dorožčaje», - pojasnyuje Volynec'.

«Hroši» rozibraly vuhil'ni sxemy v podrobycyax.

Deržavne pidpryjemstvo «Volyn'vuhillya». Same z nyoho my rozpočynajemo svoje rozsliduvannya. Pryblyzno rik tomu keruvaty nym pryznačyly Andrija Pylypyuka. I odnym z peršyx nakaziv novoho dyrektora bulo postačaty vuhillya pryvatnij firmi «Ukraїns'kyj Nacional'nyj Produkt», zvidky vže potim – palyvo jde na teplostanciї, jaki vyroblyajut' taku potribnu nam elektroenerhiju.

«Deržavna šaxta realizuje vuhillya na deržavnu teplovu elektrostanciju čerez pryvatnu kompaniju. Vynykaje pytannya – naviščo cya pryvatna kompanija? Ce ž čysta prokladka», - rozmirkovuje Myxajlo Volynec'.

U kabinet Andrija Pylypyuka my pryjšly razom iz šaxtaryamy, jaki majut' do nyoho duže bahato pytan', pov’jazanyx jak iz zarplatneju – a, točniše, її vidsutnistyu – tak iz cijeju tajemnyčoju kompanijeju-prokladkoju.

«Nas ne vlaštovujut' metody Andrija Venhryna, jakyj real'no stoїt' za cijeju kompanijeju», - skaržat'sya jomu šaxtari.

Prizvyšče Venhryna vže ne vperše splyvaje u «vuhil'nyx skandalax» / foto UNIAN

Andrij Venhryn – ce im’ja my čujemo vid šaxtariv vže ne vperše. Xto ce takyj?

«Ce radnyk kompaniї UNP, bil'šist' skladnyx pytan' ja vyrišuju čerez nyoho, zvertajus' do nyoho», - vidpovidaje nam na ce pytannya vykonujučyj obov’jazky heneral'noho dyrektora DP «Volyn'vuhillya» Andrij Pylypyuk.

«A radnyk ce oficijna posada joho?», - znovu pytajemo my.

«Radnyk – ce ne oficijna. My znajemo, ščo vsi majut' radnykiv», - zahadkovo dodaje Pylypyuk.

Radnyk, investor, neoficijnyj vlasnyk firmy-prokladky «Ukraїns'kyj nacional'nyj produkt». Prizvyšče Venhryna vže ne vperše splyvaje u «vuhil'nyx skandalax».

«Ne je velykym sekretom, usi znajut', ščo ce – votčyna Andrija Venhryna, i očevydno, ščo z Kyjeva jomu bulo delehovano, ščob vin zajmavsya deržavnymy šaxtamy i zajmavsya finansovymy potokamy z deržšaxt i tym, jak možna zarobyty na cyx potokax», - pojasnyuje nam kolyšnij člen NKREKP, ekspert iz pytan' enerhetyky Andrij Herus.

Xto ž «delehuvav» Andrija Venhryna i postavyv na vsi ci «potoky»?

«Po dokumentax vy joho tam ne pobačyte, ale vin maje pryamyj zvjazok iz ministrom enerhetyky Ihorem Nasalykom», - rozpovidaje nam Myxajlo Volynec'. – «My bačymo joho inodi u ministra».

Nasalyk zaperečuje zv'jazok iz Venhrynom / foto UNIAN

I šaxtari, i eksperty perekonani – pan Venhryn, jakyj raniše buv radnykom eks-ministra enerhetyky Andrija Demčyšyna, teper zaroblyaje na deržavnyx šaxtax za pidtrymky čynnoho ministra Ihorya Nasalyka. Informacija pro їx zvjazok vže neodnorazovo z’javlyalas' u presi. Ta ščo na ce vidpovist' sam ministr?

«Andrij Venhryn ce vaša kreatura?», - pryamo spytaly «Hroši» u ministra enerhetyky ta vuhil'noї promyslovosti Ukraїny Ihorya Nasalyka.

«Ničoho podibnoho, takoho ne bulo. Ne može pomičnyk kolyšnyoho ministra buty kreaturoju čynnoho ministra»,- znyzujučy plečyma, vidpoviv žurnalistam ministr.

Vuhillya – vaše, hroši – naši

Os' jak vyhlyadaje sama «sxema Venhryna»: pislya toho, jak na šaxti vydobuly vuhillya, vono distajet'sya pryvatnym pidpryjemcyam z «Ukraїns'koho nacional'noho produktu». Dali ci biznesmeny vidpravlyajut' vuhillya na zbahačuval'nu fabryku, de z porody majut' prybraty vsilyaki domišky i takym čynom zrobyty vuhillya bil'š jakisnym. Natomist' – navpaky, jak stverdžujut' šaxtari, do vuhillya porodu dodajut', zmišujučy joho, tobto «rozbavlyajut'». Same na cyomu etapi, na zbahačuval'nij fabryci, i vidbuvajut'sya maxinaciї, pro jaki rozpovidaly nam pid zemleju šaxtari.

«Na sobivartosti zatrat na vyroblennya 1 kilovata elektroenerhiї ce vse dosyt' značno vplyvaje. I za ce rozplačujet'sya kožen meškanec' Ukraїny. Z vašyx kyšen' jdut' hroši na «Rotterdam+» i oce vse», - rozpovidaje holova profspilkovoї orhanizaciї «Šaxta 9 Novovolyns'ka» Vasyl' Hura.

Jak i «Nacional'nym produktom», tak i cijeju zbahačuval'noju fabrykoju pryxovano keruje toj samyj tajemnyčyj biznesmen Andrij Venhryn.

«Sam sobi kuplyaje, vidpravlyaje sam sobi na zbahačuval'nu fabryku i potim vidpravlyaje bezposerednyo na TEC», - dodaje Oksana Holota.

Oksana Holota pokazala dokumenty, jaki pidtverdžujut' maxinaciї iz cinamy na vuhillya / foto UNIAN

«Hroši» otrymaly dokumenty ščodo toho, v koho i za jakoju cinoju «Ukraїns'kyj nacional'nyj produkt» kupuje vuhillya i komu ta za skil'ky prodaje. I os' dyvna rič – cya «prokladka» kupuje u šaxt vuhillya kam’jane marky HŽR za 1950 hryven'/tonnu, a prodaje zovsim inše – napryklad, na deržavnu teploelektrocentral' u Kaluši vuhillya marky DH/H (H2)/HŽSŠ 0-13 za… 2506 hryven' za tonu! Ce i je te same rozbavlene šlamo-koncentratom vuhillya, na jakomu lyše z 1 tony zaroblyajut' bil'še 500 hryven', xoča postavky na sotni tysyač tonn, i maxinaciї, nahadajemo, vidbuvajut'sya takož i nam zahal'nij kil'kosti palyva! Do reči, naspravdi, u cijeї oborudky je šče j tretij bik: šaxtari pojasnyujut', ščo čym hirša jakist' cyoho rozbavlenoho vuhillya, tym bil'še joho potribno kupuvaty deržavnym TEC. Tak i nabihajut' šaleni sumy nadprybutkiv.

«Hroši» otrymaly kopiju zvernennya pracivnykiv zbahačuval'noї fabryky, u jakomu robitnyky vholos zajavlyajut' pro korupciju i maxinaciї z vuhillyam na їx pidpryjemstvi. Odnak sproba vidvidaty zbahačuval'ne pidpryjemstvo, de normal'ne vuhillya zmišujut' z porožnyoї porodoju, ne zovsim vdalas': znimal'nu hrupu na pidpryjemstvo ne pustyla oxorona. Predstavnyk sek'juriti lyše peredav povidomlennya vid kerivnyctva: «v nas jde kompleksna perevirka deržavnoї hirnyčoї texničnoї služby. Usi načal'nyky zajnyati, na perevirkax, do vas nixto ne vyjde».

Andrij Venhryn žyve u Kyjevi / foto UNIAN

Kyїvs'ki slidy volyns'koї korupciї

Čoho ž abo koho tak bojat'sya pracivnyky zbahačuval'noї fabryky ta šaxtari na Volyni? Vidpovid' šukajemo u Kyjevi. Same u stolyci žyve toj samyj Andrij Venhryn – biznesmen, u jakoho i oficijnoho biznesu nemaje. Tak samo, jak i nemaje ofisu u pidpryjemstva «Ukraїns'kyj nacional'nyj produkt», kudy, za vkazanoju na sajti adresoju, my i pryjšly šukaty pana Venhryna. Vrešti-rešt, vuhil'noho biznesmena my znaxodymo – zustričajemo joho bilya vlasnoї kvartyry u stolyci.

Pro naši pytannya ta informacijni zapyty u «Nacional'nyj produkt», ziznajet'sya Venhryn, vin čudovo znaje.

«Ja vaši pytannya i bez vas znaju. Z velykym zadovolennyam iz vamy porozmovlyaju», - hovoryt' korespondentam Venhryn.

Ale intonacija rozmovy vid pryvitnoї i dobrozyčlyvoї, jak til'ky opuskajet'sya kamera, zminyujet'sya na protyležnu.

«Vy zi mnoju tak ne hovorit'. Vy meni ne stavte umovy. Vy bačyte skil'ky na mene v presi vsyoho nehatyvnoho? Vsyakoho brudu, bačte? Čekajte! Bačte? Ja ne takyj! Ja ne boryus' za te, pro ščo tam kažut', ja žyvu inšym žyttyam»,- svaryt'sya biznesmen.

«Tobto vy ne kerujete šaxtamy?», - ne zdajemos' my i proponujemo Andriju Venhrynu pojasnyty sytuaciju - daty nam interv’ju na kameru. Ale vin vidmovyvsya.

«Ja vam kažu – ja žyvu inšym žyttyam. Vy xočete znaty pravdu?»,- pytaje v nas Venhryn.

«Nas cikavyt' ne vaše osobyste žyttya čy sim’ja. Nas cikavlyat' šaxty»,- vidpovidajemo my.

«A mene ne cikavyt'. Ne xoču na kameru za odnijeї prostoї pryčyny - ja nepublična osoba», - skazav nam Venhryn i vtik.

«Nepublična osoba» vede biznes na deržavnomu pidpryjemstvi, biznes protyzakonnyj, jak vvažajut' i zajavlyajut' sami šaxtari. Jak take stalosya i kudy dyvyt'sya vlada? Vlada, predstavnyky jakoї j sami možut' buty pryčetnymy do oborudok. Ta straždajut' vid cyoho ne lyše šaxtari, a i kožen ukraїnec', jakyj zavaryuje čaj, pryjmaje vannu, korystujet'sya hromads'kym transportom… Adže u vse ce vže zakladeni zavyščeni čerez vuhil'ni afery taryfy.

Anna Čajka, Anastasija Zaremba

Jakščo vy znajšly pomylku, vydilit' її myškoju ta natysnit' Ctrl+Enter