Plan dlya Čornobylya: Znyščyty "sxematoz", ekonomična zona i pivmil'jona turystiv

Plan dlya Čornobylya: Znyščyty "sxematoz", ekonomična zona i pivmil'jona turystiv

Vivtorok, 8 žovtnya 2019, 14:30 -
Denys Rusak
Ščo planujut' robyty iz zonoju vidčužennya u Volodymyra Zelens'koho, i ščo možna bulo b zrobyty, krim cyoho. Rozpovidaje odyn z členiv robočoї hrupy Denys Rusak.

Pislya vybuxu na Čornobyl's'kij atomnij elektrostanciї, ščo stavsya u 1986 roci, terytorija ploščeju v 4 tysyači kvadratnyx kilometriv opynylasya v zoni vidčužennya.

Cya trahedija torknulas' mil'joniv ukraїnciv ta їx naščadkiv čerez zabrani žyttya i zdorovja. Takož Čornobyl' "zїv" mil'jardy dolariv, jaki Ukraїna zmušena bula platyty usi ci roky za roboty v zoni vidčužennya.

Čymalo koštiv buly banal'no vykradeni riznoho rodu dilkamy, jaki maly dostup do vidpovidnyx finansovyx potokiv — Čornobyl' opynyavsya v epicentri korupcijnyx skandaliv za bud'-jakoї vlady.

"Nahrivalys'" čynovnyky na vsyomu, počynajučy vid povodžennya z vidxodamy do rozvytku turyzmu. Čy je šans, ščo ce poročne kolo kolys' prypynyt' svij rux?

U lypni 2019 roku v Ofisi prezydenta Volodymyra Zelens'koho stvoryly roboču hrupu ščodo pokraščennya turystyčnoї pryvablyvosti zony vidčužennya. Її očolyuvav nynišnij premjer-ministr, todi zastupnyk kerivnyka ofisu, Oleksij Hončaruk.

Rezul'tatom roboty hrupy stav ukaz prezydenta "Pro dejaki pytannya rozvytku terytorij, ščo zaznaly radioaktyvnoho zabrudnennya vnaslidok Čornobyl's'koї katastrofy" vid 10 lypnya 2019 roku.

Zaraz cej ukaz vprovadžujet'sya. Zokrema, zminyujut'sya kerivnyky pidpryjemstv u zoni vidčužennya.

Pro perspektyvy Čornobylya "Ekonomična pravda" pohovoryla z odnym iz členiv robočoї hrupy, vice-prezydentom Ukraїns'koї asociaciї ekonomistiv-mižnarodnykiv, kandydatom ekonomičnyx nauk Denysom Rusakom.

Ekspert opikujet'sya problematykoju zony vidčužennya ponad 15 rokiv, vin sam čornobylec'.

Denys Rusak
Denys Rusak

Vse, ščo treba znaty pro korupciju v Čornobyli

— Ščo dlya vas Čornobyl'?

— Ce spohady dytynstva, čornobyl's'kyj Podil, rička Prypjat', škola… Jakščo vyrazyty vse odnym rečennyam, to najkrašče pidxodyat' slova z pisni pro Arbat Bulata Okudžavy: "Ax, Arbat, moj Arbat, tы — moja relyhyja". Ščob upevnytysya v cyomu, vam varto pryїxaty v Čornobyl' 9 travnya.

Do cyoho miscya z pijetetom stavlyat'sya ne til'ky korinni čornobyl'ci, a j ti, xto pracyuvaly tam. Vony vidčuvajut' ščos' vtračene velyke u cyomu misti i vsi očikujut', ščo misto bude žyty povnocinnym žyttyam. Moja misija — doklasty profesijnyx zusyl' zadlya toho, ščob ridne napivmertve misto stalo žyvym.

— Ščo vidbuvajet'sya u zoni vidčužennya?

— Ne budu vdavatysya v retrospektyvu. Dostatnyo perehlyanuty, ščo vydajut' pošukovi systemy v zapytax, pov’jazanyx iz zonoju vidčužennya.

Perevažno jdet'sya pro korupcijni rozsliduvannya. Takoho stupenya pravovoho nihilizmu, takoї masštabnoї korupciї nikoly v zoni ne bulo, jak pry peredavanni zony v pidporyadkuvannya Ostapa Semeraka (kerivnyk Ministerstva ekolohiї ta pryrodnyx resursiv v uryadi Volodymyra Hrojsmana. — EP).

Šče do pryxodu v ministerstvo Semeraka u kvitni 2016 roku na posadu holovy Deržavnoho ahentstva Ukraїny z upravlinnya zonoju vidčužennya (DAZV) z podači Arsenija Jacenyuka buv pryznačenyj Vitalij Petruk.

U Jedynomu deržavnomu rejestri sudovyx rišen' je administratyvna sprava ščodo neprozorosti pryznačennya Petruka holovoju ahentstva. A ot ščo robyv kolyšnij spivrobitnyk DUS časiv Janukovyča na cij posadi — ce tema dlya slidčyx.

— Pro ščo jdet'sya?

— Navedu kil'ka prykladiv bahatomil'jonnoho "sxematozu" v zoni vidčužennya.

Po-perše, bula stvorena štučna monopolija dijal'nosti pevnyx turystyčnyx operatoriv, na čomu nahološuvav prezydent u vystupi v Čornobyli. My u robočij hrupi rozrobyly položennya, jaki usuvajut' monopoliju dejakyx operatoriv.

Po-druhe, vedet'sya protypravna vyrubka ta realizacija lisu kolom komercijnyx struktur. Vykorystovujučy administratyvnyj resurs, vony vypuskajut' lis bez provedennya radiolohičnoho doslidžennya. Ce pytannya takož porušuvaly deputaty.

Po-tretye, bez dostovirnoho radiolohičnoho obstežennya vyvozyat'sya metaloprodukcija ta metalobruxt, ščo zalyšylysya na ČAES pid čas budivnyctva novoho bezpečnoho konfajnmenta (NBK). Pro ce raniše povidomlyaly u Deržfininspekciї.

Po-četverte, je fakt vidkrytoho lobijuvannya nyzky pryvatnyx budivel'nyx kompanij na objektax ČAES ta zony vidčužennya. Cyu temu rozsliduvaly žurnalisty.

Osoblyvo cikavi tendery, povjazani z kolyšnim deputatom Maksymom Mykytasem (odyn z vlasnykiv budivel'noї kompaniї "Ukrbud", nedavno zajavyv pro prodaž svojeї častky v pidpryjemstvi nevidomym investoram. — EP), jakomu inkryminujut' mil'jardni rozkradannya byudžetnyx koštiv i jakyj ne omynuv uvahoju DAZV.

Krim toho, pid vyhlyadom ukrupnennya bezdumno znyščujut'sya deržavni pidpryjemstva, xoča vony vykonujut' deržavnu byudžetnu prohramu z podolannya naslidkiv čornobyl's'koї katastrofy ta vykonujut' social'nu funkciju dlya Ivankivs'koho ta Polis'koho rajoniv, mista Slavutyča. Čerez ce vtračajut'sya roboči miscya.

Robyt'sya ce z metoju kontrolyu klyučovyx byudžetnyx vydatkiv pevnymy osobamy. Jaskravyj pryklad — likvidacija DK "UkrDO "Radon" (zabezpečennya zbyrannya ta tymčasove zberihannya radioaktyvnyx materialiv. — EP), ščo dodaje ryzykiv v infrastrukturi povodžennya z radioaktyvnymy vidxodamy.

Zahalom zona vidobražaje zahal'noderžavnu sytuaciju: neefektyvnist' rozporyadžennya byudžetnymy koštamy, vidsutnist' stratehiї na dovhostrokovyj period, vidsutnist' efektyvnoho upravlinnya, panuvannya "statusnoї renty".

Loading...

— Taki sxemy točno ne može realizuvaty lyše kerivnyk DAZV. Ce takož stosujet'sya i vyščyx čynovnykiv. Čy porušeni proty kohos' spravy?

— Ščodo bil'šosti kerivnykiv klyučovyx deržavnyx pidpryjemstv u strukturi DAZV porušeni kryminal'ni spravy, prote ce ne zavažaje їm obijmaty svoї posady.

Pokazovyj pryklad kadrovoї polityky v zoni — sytuacija z dyrektorom Čornobyl's'koї AES Ihorem Hramotkinym. Vin je fihurantom kil'kox kryminal'nyx sprav, prote joho ne zvil'nyaly — popry vyjavleni Deržfininspekcijeju zbytky na ponad 40 mln hrn. Z 2018 roku Hramotkin perexovujet'sya v Rosiї.

Inšyj pryklad — znyščennya deržavnoї korporaciї "Radon" ta perevedennya potokiv, povjazanyx z radioaktyvnymy vidxodamy, u Central'ne pidpryjemstvo z povodžennya z radioaktyvnymy vidxodamy (DSP "CPPRV"). Čym keruvavsya ministr Kabminu Oleksandr Sajenko, koly davav dozvil DAZV na znyščennya deržavnyx pidpryjemstv?

Z hrubymy porušennyamy zakonodavstva reorhanizovano deržpidpryjemstva UKBZV ta ČSK. Ce zrobyv Serhij Kostyuk, zaareštovanyj v hrudni 2014 roku u statusi kerivnyka "Ukrhazvydobuvannya". Vin na čotyry roky znyk, a dali z porušennyam zakonodavstva buv pryznačenyj Petrukom na posadu dyrektora ČSK. Zrujnuvav ce pidpryjemstvo i buv perevedenyj na posadu dyrektora CPPRV.

Čerez Kostyuka deržava vtratyla ponad 100 mln hrn v "Ukrhazvydobuvanni". Peven, slidstvo vstanovyt', jaki zbytky zavdala deržavi hrupa osib pid kerivnyctvom Kostyuka v zoni vidčužennya. Uže rozpočato kil'ka kryminal'nyx provadžen' stosovno joho hospodars'koї dijal'nosti v zoni.

Vyxodyt', taku "model'" roboty zony xtos' prykryvav i v SBU, i v MVS, i v HPU. Budemo spodivatysya, ščo sytuacija zminyt'sya.

— Skil'ky hrošej poperednya vlada vyvela z Čornobylya?

— Ocinyty važko, ale ce duže velyki sumy. Ce rakova xvoroba, jaka pronyzala vse hospodars'ke žyttya v zoni. Znyščennya klyučovyx pidpryjemstv zony — ČSK (Deržavne specializovane pidpryjemstvo "Čornobyl's'kyj speckombinat". — EP), UKBZV (Deržavne specpidpryjemstvo z upravlinnya kapital'nym budivnyctvom zony vidčužennya. — EP) ta korporaciї "Radon" — ce namahannya otrymaty dostup do koštiv Deržavnoho fondu povodžennya z radioaktyvnymy vidxodamy. Ce blyz'ko 1,2 mlrd hrn.

Takož možna znyščyty systemu opalennya na ČAES. Її zamorozyly v period opalennya 2016-2017 rokiv, a navesni 2017 roku oholosyly, ščo ce modernizacija, i ČAES perevely na elektryčne opalennya.

Tobto je bil'š nebezpečni reči, niž prosto kradižky: bezpeka ta zdorovja našyx hromadyan, ale tež v konteksti velyčeznyx vtrat byudžetnyx koštiv.

Semerak pospryjav, ščob u 2018 roci Kabmin zrobyv jedynym rozporyadnykom fondu radioaktyvnyx vidxodiv DAZV. Tobto faktyčno zdijsnyly pryxovanu pryvatyzaciju fondu. Kabmin zatverdyv postanovu, za jakoju ce stalo možlyvym.

Novyj poryadok vykorystannya koštiv Deržavnoho fondu povodžennya z radioaktyvnymy vidxodamy mistyv zahal'ni napryamy robit ščodo povodžennya z radiacijnymy vidxodamy bez vyznačennya priorytetiv, vartosti ta strokiv vykonannya.

Rišennya pro zminu rozporyadnyka bulo uxvalene bez planu dij, tobto bez poryadku i strokiv vytračannya koštiv, bez nadannya vidpovidnyx zvitiv.

Fond formujet'sya za košty NAEK "Enerhoatom", jakyj zacikavlenyj u cilyovomu vykorystanni cyx hrošej. Vony povynni jty na stvorennya zahal'noderžavnoї struktury povodžennya z radioaktyvnymy vidxodamy. Raniše prezydent "Enerhoatoma" Jurij Nedaškovs'kyj uže zajavlyav pro koliziї, povjazani z DAZV.

ČAES finansuje deržava koštamy inšoho cilyovoho fondu, jakyj tež "rozpylyuje" DAZV. Reputacija deržavy v zoni vpala nastil'ky syl'no, ščo bil'šist' mižnarodnyx donoriv vidmovylysya vid spivrobitnyctva čerez korumpovanist' DAZV.

— Ale ž pevni roboty tam zdijsnyuvalysya?

— Pro jaki zdobutky zvituje holova DAZV? Ce turyzm, jakyj rozvyvajet'sya ne zavdyaky, a vsupereč. Takož možna ocinyty zdobutky, zghadavšy joho deklaraciї na počatku perebuvannya na posadi. Sered najbil'š hučnyx — "zelena" enerhetyka.

U cij sferi povnistyu ne realizovanyj žoden investycijnyj proekt. Jak ne bulo "zelenoї" enerhetyky, tak i nema. Zapuščeno 1 MVt SES, a vin deklaruvav 1 HVt.

Možna skazaty, ščo biznes — ce konjunktura i ne vse pid sylu menedžmentu. Prote navedu odyn jaskravyj pryklad same menedžmentu, jakyj potrebuje poryadnosti, a ne pošuku investoriv. Usi ostanni roky DAZV finansuvalosya dlya "zabezpečennya barjernoї funkciї zony vidčužennya ta zaxystu naselennya".

Osnovnoju zonoju ryzyku je lis, jakyj potrebuje lisovporyadnyx robit. Nijakyx kompleksnyx robit za čotyry roky ne provodylosya. Kupuvalysya motorni čovny, transport, texnika, a lis zalyšavsya bez dohlyadu. Naslidok — ščorični požeži.

Čytajte takož
Rozpyl z fonom: Jak zaroblyajut' na brudnomu metali z Čornobylya

Doky radionuklidy v derevax, vony bezpečni, koly ž vony vyvil'nyajut'sya pid čas požež ta pošyryujut'sya vitramy za meži zony — ce velyčezna biolohična nebezpeka dlya lyudej. Katastrofa, jaka zalyšylasya bez uvahy pravooxoronnyx orhaniv, vidbulasya u 2018 roci — todi horiv sumnozvisnyj Rudyj lis.

Dani pro zabrudnennya je, prote ne bulo polityčnoї voli pokaraty vynnyx. Takož u zvjazku z nezakonnym vykorystannyam lisu slid stavyty pytannya pro prytyahnennya do kryminal'noї vidpovidal'nosti vysokoposadovciv, jaki zberihajut' take kerivnyctvo DAZV i vykorystovujut' zapovidnyk dlya nezakonnoho myslyvstva.

Šče odyn jaskravyj pryklad menedžmentu kerivnyctva DAZV — proektuvannya pobudovy mosta za 1,3 mln hrn u 2017 roci čerez ričku Illya v zoni dlya požežnoho dostupu do pevnyx dilyanok lisu. Vartist' proektu bula zavyščena ščonajmenše u pjat' raziv, za proekt zaplatyly v kinci byudžetnoho roku, a dali sprava ne pišla.

— Zaraz vedut'sya rozsliduvannya za cymy faktamy?

— Vidpovidni orhany majut' ponad 30 podanyx u 2016-2019 rokax zapytiv deputativ ščodo roboty kerivnyctva DAZV. Je nyzka porušenyx kryminal'nyx sprav, rozghlyad jakyx hal'mujet'sya. Naše zavdannya — ne dozvolyty ci spravy poxovaty.

Na serednix lankax v SBU ta v Ofisi prezydenta je osoby, jaki blokujut' informaciju i ne dajut' xodu zajavam pro kryminal'ni pravoporušennya v zoni vidčužennya ta v deržavnyx pidpryjemstvax. Krim toho, dejaki čynovnyky v Ministerstvi enerhetyky perekonujut' novoho ministra Oleksija Orželya ničoho u DAZV ne zminyuvaty.

Xoču zvernuty uvahu ministra: takyx čynovnykiv pislya uxvalennya zakonu "Pro deržavnu službu" varto zvil'nyty nevidkladno, adže vony abo korumpovani, abo ne zmohly vyznačyty, ščo vidbuvajet'sya v zoni. Jaka cinnist' takyx deržslužbovciv? Peven, ščo ministr švydko zrozumije, ščo vidbuvajet'sya pid daxom DAZV.

Jakščo xtos' iz zaznačenyx fihurantiv korupcijnyx dij u zoni zalyšyt'sya na posadax čerez misyac' pislya pryznačennya novoho kerivnyka DAZV, možna bude vesty movu pro te, ščo "sxematoz" perekočuvav do novoho kerivnyctva zony vidčužennya.

Takož varto "podyakuvaty" deputatam poperednyoho sklykannya za nedoluhyj zakon pro lyustraciju. Kerivnyk DAZV Vitalij Petruk, jakyj buv na kil'kox kerivnyx posadax v uryadi v časy Janukovyča, vklyučno z robotoju v DUS na rivni načal'nyka

upravlinnya, — ce "nove" oblyččya Revolyuciї hidnosti.

Ščo bude z turyzmom v Čornobyli

— Turyzm u zoni monopolizovanyj. Xto na cyomu zbahačujet'sya?

— U červni 2019 roku v Ofisi prezydenta bula stvorena hrupa faxivciv, do jakoї vxodyv i ja, pid kerivnyctvom Oleksija Hončaruka (todi — zastupnyka kerivnyka Ofisu prezydenta. — EP) ščodo pokraščennya turystyčnoї pryvablyvosti zony vidčužennya.

Komanda maje talanovyti osobystosti, jaki ne zapytujut', de їx zysk, a stavlyat' pytannya: de deržava otrymuje investyciї, jak zrobyty zonu pryvablyvoju dlya investora, ščo bude zaporukoju dlya pracevlaštuvannya naselennya rajoniv.

Rezul'tatom roboty hrupy stav ukaz prezydenta "Pro dejaki pytannya rozvytku terytorij, ščo zaznaly radioaktyvnoho zabrudnennya vnaslidok Čornobyl's'koї katastrofy" vid 10 lypnya 2019 roku. Vin mistyt' nyzku zaxodiv z demonopolizaciї.

Obsluhovuje turyzm v zoni deržavne pidpryjemstvo "COTIZ". Joho poperedni kerivnyky, pryznačeni Petrukom, zalyšyly posady z korupcijnymy kryminal'nymy spravamy. Ne važko zrozumity, xto beneficiar.

Dejaki tendery, povjazani z infrastrukturoju, mistyat' korupcijnu skladovu. Same vid cyx tenderiv zaležyt' turystyčna infrastruktura mista, perš za vse, mosty, a takož komunal'nyj stan mista, dorohy, dobudova kontrol'noho punktu.

A šče — slavnozvisnyj remont mostiv ta ihry navkolo tenderiv, vydilennya u červni 81 mln hrn na mosty deržavnomu pidpryjemstvu "ČSK", jake ne buduje, a obsluhovuje mosty i z travnya 2019 roku perebuvaje na stadiї likvidaciї.

U 2018 roci zonu vidvidaly 72 tys turystiv, a COTIZ otrymav valovoho doxodu 42 mln hrn. Ce svidčyt' pro te, ščo deržava nedootrymuje vid turyzmu značni sumy.

 
U 2004-2005 rokax, koly ponyattya turyzmu v zoni ne isnuvalo, tut buly til'ky poodynoki stalkery
zabavnik.club

Zona povynna, perš za vse, realizovuvaty social'nu funkciju dlya depresyvnyx rajoniv, tomu model' rozpodilu doxodiv vid turyzmu slid zminyty. Stara model' napravlena na zrostannya doxodiv monopolistiv. Za moїmy rozraxunkamy, pry zmini modeli roboty COTIZ u 2018 roci mih by otrymaty ščonajmenše 70 mln hrn.

Turyzm ta sumižni haluzi možut' davaty ponad 1 mlrd hrn valovoho doxodu zoni vidčužennya ta napovnyuvaty byudžety depresyvnyx prylehlyx rajoniv, ale ce pytannya vidkrytosti mista ta stratehiї. Zona ne hotova jakisno obslužyty navit' 70 tys turystiv na rik. Neobxidnoї infrastruktury nema, a potik zrostaje.

U 2004-2005 rokax, koly ponyattya turyzmu v zoni ne isnuvalo, a buly til'ky poodynoki stalkery, zjavylosya čymalo oxočyx rozibraty RLS "Duha "Čornobyl'-2", jaka nyni je odnym z holovnyx turystyčnyx objektiv, ta otrymaty na metali blyz'ko 5 mln dol. Navit' kil'ka raziv ohološuvaly tender na demontaž anteny.

Nastanut' časy, koly v misti bude 500 tys turystiv, a RLS ne prosto stojatyme — zapracyujut' navit' lifty, jaki 40 rokiv buly rozibrani. Potribno švydko pracyuvaty nad infrastrukturoju. Ukaz prezydenta vidkryvaje možlyvosti dlya cyoho, potencial značnyj, pytannya — u najavnosti bažannya ta komandy.

— Jak zupynyty "sxematoz"? Xto vidpovidaje za kadrovi zminy v Čornobyli?

— DAZV pidporyadkovujet'sya Minenerhetyky, tomu vse zaležatyme vid novoho ministra. Spodivajemosya, ministr viz'me pid osobystyj kontrol' nove kerivnyctvo ahentstva i vidpovidal'no pidijde do vyboru novoho kerivnyka.

Z pozytyvnoho možu zghadaty myttyevu reakciju Volodymyra Zelens'koho pislya našoї korotkoї rozmovy v kvitni v Bodrumi ščodo sproby ministra ekolohiї Semeraka rozporyadytysya koštamy Deržavnoho fondu povodžennya z radiacijnymy vidxodamy. Vin myttyevo vzyav ce pytannya na osobystyj kontrol', i košty ne zalyšyly Deržavnyj fond.

Prote ne vidbulasya zustrič ščodo stratehičnoho rozvytku zony vidčužennya, jaku prezydent zaproponuvav provesty u travni. Napevne, radnyky perekonaly prezydenta, ščo osnovna stratehija zony — ce turyzm, ale ce vuz'ka ekonomična perspektyva. Zona maje bil'š masštabnyj ekonomičnyj potencial.

Meni vidomo, ščo vsi napracyuvannya z ekonomičnoho rozvytku hrupa Hončaruka vklyučyla v plan reformuvannya zony. Ščyro viryu: vraxovujučy potencial komandy, vsi zadumy budut' realizovani i bude spryjannya kerivnyctva deržavy.

Ce odyn z najbil'š perspektyvnyx ta pidhotovlenyx klasteriv, jakyj može buty intehrovanyj v hlobal'ni korporatyvni mereži i v hlobal'ni lancyuhy vartosti. Ce harantuje investyciї, innovaciї, zrostannya VVP, texnolohičnist' našyx pidpryjemstv.

Pro special'nu ekonomičnu zonu v Čornobyli

— Vy vystupajete za stvorennya special'noї ekonomičnoї zony "Čornobyl'". Ščo ce bude označaty dlya zony, її pracivnykiv i turystiv?

— Potribno uxvalyty plan ta ekonomičnu model' rozvytku na pjat' rokiv, realizacija jakyx polyahatyme u zmenšenni vydatkiv na zonu ta zbil'šenni doxodiv samoї zony. Texnopark čy inši vydy ekonomičnoho stymulyuvannya — ce lyše instrumenty v ramkax stratehičnyx zavdan' ekonomičnoho rozvytku zony.

V ramkax stratehiї rozvytku zony odnym z providnyx povynen buv staty proekt vidnovlennya roboty ričkovoho portu v Čornobyli. Ce skladnyj, ale perspektyvnyj proekt. Vin stosujet'sya rozbudovy vodnoho šlyaxu E40, jakyj ozvučyly premjer na forumi YES ta prezydent — na Forumi rehioniv Ukraїny ta Bilorusi.

Zaraz lunajut' skeptyčni porivnyannya. Movlyav, ce novyj "hiperlup", ale ce pomylkovi sudžennya. Cej proekt razom z uxvalennyam zakonu "Pro vnutrišnij vodnyj transport" dast' velykyj impul's rozvytku deržavy. Stratehija na vklyučennya ričkovyx šlyaxiv do vantažoperevezen' ekonomično pravyl'na.

Xoča umovy proxodu po ričci Prypjat' skladni, bo tam ne provedene pohlyblennya. Ale bilorusy nedavno transportuvaly z Xersona na Mozyrs'kyj NPZ častynu reaktornoї konstrukciї vahoju ponad 180 tonn same našymy vodnymy šlyaxamy.

Čornobyl' vidpovidaje vsim vymoham do stvorennya zony iz special'nym režymom: maje poblyzu kordon z Bilorussyu, vnutrišni transportni korydory, može sluhuvaty centrom perenesennya vyrobnyctva i novoju promyslovoju zonoju dlya Kyjeva.

Pry rozrobci zakonoproektu pro special'nu ekonomičnu zonu slid vraxuvaty social'ni i solidarni pryncypy pobudovy novoї ekonomiky. Zona bude vklyučaty Čornobyl's'kyj port, vyrobnyču i servisnu zony, zonu finansovyx posluh.

Važlyvo takož vidnovyty social'nu ta ekolohičnu sfery. Investor vkladatyme lyše v cilyovyj proekt, a sporudy, budivli ta komunikaciї nadavatyme dyrekcija SEZ "Čornobyl'". Eksportno-vyrobnyča zona dozvolyt' zalučaty roboču sylu neobxidnoї kvalifikaciї z peredmistya, z Kyjeva ta z čysla pereselenciv.

Ce dast' ščonajmenše 20 tys robočyx misc'. Ce perspektyva dlya depresyvnyx Ivankivs'koho ta Polis'koho rajoniv, meškanciv Slavutyča, majže 2 tys jakyx povynni buty skoročeni na ČAES v ramkax prohramy znyattya stanciї z ekspluataciї.

— Ščo potribno, ščob special'na ekonomična zona zapracyuvala?

— Dlya počatku slid napracyuvaty normatyvno-pravovu bazu z uraxuvannyam dumky faxivciv ščodo možlyvoho stupenya vidkrytosti zony dlya prožyvannya ta vedennya hospodars'koї dijal'nosti. Varto inventaryzuvaty zemel'nyj fond ta neruxome may̆no, prydatne dlya vedennya hospodars'koї dijal'nosti. Narazi nema balansu.

Treba vyznačyty zonu special'noho promyslovoho vykorystannya, jaka bude bazoju special'noї ekonomičnoї zony. Biosfernyj zapovidnyk jak naukovo-doslidnyj centr povynen otrymaty svoї kordony i staty častynoju turystyčnyx maršrutiv.

— Ščo, na vašu dumku, treba robyty z deržavnymy pidpryjemstvamy zony vidčužennya? Jak їx reformuvaty?

— Točno ne šlyaxom їx zlyttya i peretvorennya na bahatofunkcional'ni nepovorotki pidpryjemstva, ščo v pidsumku pryzvede do skoročennya štativ i likvidaciї. Taki pidpryjemstva v umovax rynkovoї ekonomiky ne majut' žodnyx perspektyv.

Navpaky — potribno vyokremlyuvaty nevelyki pidpryjemstva za okremymy funkcijamy. Ce dast' možlyvist' švydko reahuvaty na rynkovi zminy ta terminy vykonannya robit, obmežyt' upravlins'kyj aparat.

Podatkovi ta mytni pil'hy varto nadavaty til'ky vysokotexnolohičnym proektam, napryklad, deržavno-pryvatnomu klasteru prykladnyx naukovyx doslidžen'.

Takyj klaster povynen vyznačyty v hlobal'nyx korporatyvnyx merežax strukturni vuzly kompanij, jaki pracyuvatymut' u sferax jadernoї enerhiї, kosmičnyx texnolohij, radiacijnoї bezpeky ta texnolohij. Zavdannya klasteru — pidibraty kompaniї, jaki zmožut' staty častynoju lancyuhiv vartosti hlobal'nyx korporacij u sferi R&D.

Napryklad, možlyva naukova vzajemodija iz SpaceX u sferi rozrobky jadernoho kosmičnoho pal'noho ta jaderni batareї, z Thorium Power Inc — ščodo novyx vydiv batarej, z Japan Nuclear Fuel — ščodo jadernyx materialiv ta radiacijnoї bezpeky.

Takož Čornobyl' može buty majdančykom dlya pryvatnoho osvojennya kosmosu — nedavno uxvalenyj zakon u cij sferi vidkryvaje novi možlyvosti.

Pro povernennya lyudej v zonu vidčužennya

— Sered namiriv — prohrama povernennya v zonu lyudej. Čy dijsno ce vže možlyvo? Čy ne zavadyt' cyomu riven' radiaciї?

— Meta ekonomičnoho rozvytku Čornobylya — povernennya pereselenciv. Oxoči je. Napryklad, ce moja mrija. U ramkax cijeї prohramy ta v konteksti reformuvannya roboty DAZV slid provesty mižnarodnu naukovo-praktyčnu konferenciju.

Na bazi ostannix doslidžen' naukovciv ta medykiv, jaki provodylysya v zoni protyahom pjaty rokiv mižnarodnymy kompanijamy, korporacijeju "Radon", DSP "Ekocentr", Biosfernym zapovidnykom, potribno daty vidpovid' na pytannya pro hotovnist' zony do povernennya lyudej ta vyznačyty možlyvi meži prožyvannya.

Na mij neprofesijnyj pohlyad, Čornobyl' može pryjmaty svoїx meškanciv. Radiacijnyj fon u misti ne perevyščuje fon v Kyjevi. Prote potribni doslidžennya ščodo transuranovyx radionuklidiv, izotopiv stronciju ta ceziju, їxnyoho vplyvu na lyudej za umovy postijnoho prožyvannya na terytoriї. Slovo za profesionalamy.

Takož potribno utočnyty, jaki obmežennya ščodo vykorystannya zemli ta vody neobxidni. Pryklad — terytorija Fukusimy v Japoniї. Tam dejaki mista v 30-kilometrovij zoni uže vidkryti dlya povernennya, xoča vony brudniši za Čornobyl'.

Xoča v 10-kilometrovij zoni Fukusimy riven' radiaciї perevyščuje normu v 20 raziv, rux avtotransportu zonoju poruč zi stancijeju ne perekrytyj, na vidminu vid ukraїns'koї zony vidčužennya. Tobto možna hovoryty pro zvužennya 30-kilometrovoї zony do 10-kilometrovoї i v čornobyl's'kij zoni vidčužennya.

— Skil'ky može zaroblyaty zona i na čomu?

— Ce bude najkorotša vidpovid'. Jakščo zapracyujut' port, kanal E40, usi prohramy R&D, majdančyk dlya pryvatnoho kosmosu, jakščo misto stane ihrovoju zonoju v ramkax ohološenoї prezydentom stratehiї ta mistom vyxidnoho dnya dlya prylehlyx oblastej, to možna bude hovoryty pro doxid 15-20 mlrd hrn čerez pjat' rokiv za neznačnoї zminy real'noho efektyvnoho obminnoho kursu.

Use ce ležyt' v ploščyni stratehiї, jaku oholosyv Volodymyr Zelens'kyj. Skoro pobačymo, jaku stratehiju obrav ministr dlya zony: zakladannya bazysu dlya novoї ekonomičnoї modeli čy dominuvannya pryvatnyx korotkostrokovyx interesiv.


powered by lun.ua
Pidpyšit'sya na naši povidomlennya!