Čomu dolar ne koštuje desyat' hryven', jak pokazuje indeks bihmaka

Čomu dolar ne koštuje desyat' hryven', jak pokazuje indeks bihmaka

Četver, 8 serpnya 2019, 09:20 -
foto NBU
Brytans'ke vydannya The Economist u lypni oprylyudnylo novu ocinku indeksu bihmaka. Kurs za indeksom zalyšajet'sya micnišym za faktyčnyj, jak i dlya bil'šosti valyut svitu. Bihmak v Ukraїni u dolarax koštuje u dva z polovynoju razu deševše, niž u SŠA. Čomu tak?

Ce počynalosya jak žart, ale teper indeks bihmaka, jakyj publikuje vplyvove vydannya The Economist, daje požyvu dlya rozdumiv bahatyom serjoznym ekonomistam.

Indeks porivnyuje ciny na znamenytyj hamburher z McDonalds u riznyx kraїnax svitu ta rozraxovuje taki obminni kursy, za jakyx vony buly b odnakovymy pry pereraxunku na dolar. Zghidno z lypnevymy ocinkamy, takyj kurs stanovyt' 9,93 hrn.

Bihmak možna kupyty u 120 kraїnax. Z neznačnymy vynyatkamy joho inhredijenty vsyudy odnakovi. Taki vlastyvosti roblyat' burher "lehkotravnym" dlya tak zvanoho zakonu odnijeї ciny. Abstrahujučys' vid zatrat na transportuvannya, podatkiv i taryfiv, cej zakon vymahaje odnakovyx cin na tovary u vsix kraїnax.

Prypustimo, ščo kilohram jakohos' inhredijenta burhera u SŠA koštuje 90 centiv, a nominal'nyj obminnyj kurs stanovyt' 26 hrn za dol. Todi zakon odnijeї ciny stverdžuje, ščo cej inhredijent v Ukraїni povynen koštuvaty 23,4 hrn za kgh.

Jakby cina bula nyžčoju, to pronyklyvyj trejder mih by znimaty veršky, kupujučy komponent v Ukraїni ta prodajučy u SŠA. Taka dijal'nist', vidoma jak arbitraž, pidvyščuvala b cinu v Ukraїni i dijala b doty, doky ciny ne zrivnyajut'sya.

Parytet kupivel'noї spromožnosti — odyn z bazovyx receptiv mižnarodnoї ekonomiky. Vin peredbačaje, ščo spožyvči ciny u riznyx kraїnax musyat' nablyžatysya odna do odnoї z plynom času. Na praktyci ž často buvaje inakše. Ciny v ekonomikax, ščo rozvyvajut'sya, možut' ne nablyžatysya odna do odnoї uprodovž desyatylit'.

Ekonomična literatura vyznaje parytet kupivel'noї spromožnosti omanlyvym dlya perexidnyx ekonomik, oskil'ky valyuty takyx kraїn najčastiše "nedoocineni".

Tobto zazvyčaj ta sama valyutna suma hrošej u kraїnax, ščo rozvyvajut'sya, daje zmohu kupyty bil'še tovariv, niž u rozvynenyx kraїnax. Do toho ž pro parytet možna bulo b hovoryty, jakby hotovyj bihmak prosto bezmytno peretynav kordony, ale vin "zbyrajet'sya" u kožnomu restorani okremo.

Čomu indeks bihmaka — ekonomičnyj sofizm? Čomu joho ne možna vykorystovuvaty dlya vyznačennya "spravedlyvoho" kursu, xoča same tak joho inodi podajut'?

Loading...

Bihmak v Ukraїni

Peršyj McDonalds v Ukraїni vidkryvsya u travni 1997 roku, a ot rozraxunok indeksu bihmaka dlya Ukraїny debyutuvav u travni 2004 roku z apetytnymy 2,5 hrn za dol. Oficijnyj kurs todi buv 5,33 hrn. Na hrafiku vydno, ščo kurs za indeksom bihmaka zalyšavsya suttyevo nyžčym za faktyčnyj uprodovž usijeї istoriї sposterežen'.

Ba bil'še, za 15 rokiv sposterežen' ce vidxylennya zroslo. Inšymy slovamy, cina dolara v hryvnyax zrostala švydše, niž cina hamburhera. Prote ce ne označaje zanadto dorohyj dolar, radše — vidnosno deševyj bihmak v Ukraїni.

Na zahal kupivel'na spromožnist' hryvni vyšča, niž pro ce svidčyt' nominal'nyj obminnyj kurs. U lypni 2019 roku bihmak u SŠA koštuvav 5,74 dol, a v Ukraїni — 57 hrn abo 2,2 dol. Otže, v Ukraїni za ti sami hroši možna kupyty u 2,5 razu bil'še hamburheriv. Pevnoju miroju ce spravedlyvo i dlya zahal'noho spožyvčoho košyka.

Kupivel'na spromožnist' hryvni napryamu ne zaležyt' vid obminnoho kursu, odnak znyžujet'sya iz zrostannyam cin na tovary v košyku, tobto spožyvčoju inflyacijeju.

 
Červona linija na hrafiku vidobražaje takyj kurs hryvni, za jakoho ciny na bihmak v Ukraїni ta u SŠA buly b odnakovymy, tobto u paryteti. Faktyčnyj obminnyj kurs perevyščuje kurs za parytetom. Za ostanni 15 rokiv vidxylennya zroslo

Čomu ž bihmak v Ukraїni deševšyj? Ce zumovleno tryoma pryčynamy.

Perša — faktory vyrobnyctva, ščo ne torhujut'sya. U cinu bihmaka zakladajut'sya vytraty na orendu prymiščennya, komunal'ni posluhy ta zarplaty — faktory vyrobnyctva, jaki nemožlyvo perevezty čerez kordon. Ci vytraty, jak pravylo, nyžči u kraїnax z rynkamy, ščo rozvyvajut'sya, do jakyx naležyt' i Ukraїna.

Pryčyna — u nyžčij produktyvnosti cyx faktoriv vyrobnyctva, po suti — doxodu, jakyj heneruje v serednyomu po Ukraїni odyn pracivnyk na 1 kv m prymiščennya.

Taka produktyvnist' zrostatyme paralel'no z investycijamy u fizyčnyj i lyuds'kyj kapital. Ciny na hamburhery zblyzyat'sya, koly produktyvnist' v Ukraїni zroste do amerykans'koї. Posylennya pozyciї v indeksi bihmaka vidbuvatymet'sya abo zavdyaky ukriplennyu nominal'noho obminnoho kursu, abo zavdyaky švydkomu zrostannyu cin.

Druha — torhovi barjery. Navit' za odnakovyx cin na usi faktory vyrobnyctva ciny u riznyx kraїnax budut' vidriznyatysya čerez zatraty na transport, podatky, torhovi taryfy ta kvoty — dejaki kraїny obmežujut' import ahrarnoї produkciї zadlya zaxystu vlasnoho vyrobnyka. Taki zaxody pidvyščujut' vartist' produktiv xarčuvannya vseredyni cyx kraїn ta zavyščujut' ocinky vartosti їxnix valyut.

Vidpovidno, ocinky dlya kraїn — ahrarnyx eksporteriv vyjavlyajut'sya zanyženymy.

Tretya — rynkove cinoutvorennya. McDonalds vede dijal'nist' na konkurentnomu rynku, de cina velykoju miroju zaležyt' vid popytu na hamburhery. Joho ž zumovlyujut' kul'tura spožyvannya ta platospromožnist' spožyvačiv. Bihmak prosto koštuje menše tam, de za nyoho ne hotovi bil'še zaplatyty.

Mižnarodni porivnyannya

Jak my zjasuvaly, bihmak v Ukraїni u lypni 2019 roku koštuvav 39% vid joho ciny u SŠA. Za terminolohijeju indeksu, ce označaje "nedoocinku" na 61%. U mižnarodnomu menyu deševšymy opcijamy je, napryklad, rumuns'kyj lej čy rosijs'kyj rubl' z nedoocinkamy 62% ta 65% vidpovidno. Natomist', jedynoju (!) "pereocinenoju" sered usix doslidžuvanyx valyut je švejcars'kyj frank.

 
Syni ta červoni trykutnyky demonstrujut', jak posylylasya abo poslabylasya pozycija valyuty ščodo dolara za ostannij rik. Bil'šist' valyut "nedoocineni" i staly takymy šče bil'še uprodovž ostannyoho roku

Za metodolohijeju indeksu bihmaka, majže vsi valyuty "nedoocineni" ščodo dolara i jevro (na 20%). Bil'še toho, tretyna doslidžuvanyx valyut "nedoocineni" na 50% abo bil'še. Do takyx naležat', zokrema, pol's'kyj zlotyj, turec'ka lira, moldavs'kyj i rumuns'kyj lej, azerbajdžans'kyj manat.

Bil'šist' valyut prodovžujut' vtračaty pozyciї. Ce povjazano jak z їx nominal'noju deval'vacijeju ščodo dolara, tak i z podorožčannyam bihmaka u Spolučenyx Štatax.

Ukraїns'ka hryvnya za ostannij rik deščo pidvyščyla svoju pozyciju v rejtynhu. Ce vidbulosya vnaslidok dvox pryčyn: cina bihmaka v Ukraїni vyrosla na 14%, z 50 hrn do 57 hrn, a nominal'nyj obminnyj kurs ukripyvsya na 1,6%.

Rol' produktyvnosti vyrobnyctva

Indeks bihmaka demonstruje obminni kursy, jaki mohly b sklastysya za umovy odnakovoї produktyvnosti praci v kraїnax. V real'nosti produktyvnosti rizni. Ce najbil'ša pryčyna riznyx cin ta vidxylen' obminnyx kursiv za indeksom vid faktyčnyx.

Skoryhuvaty indeks možna, vraxuvavšy riznycyu u rozmiri VVP na osobu dlya riznyx kraїn. Cej pokaznyk je miroju produktyvnosti, oskil'ky vidobražaje, skil'ky dodanoї vartosti v serednyomu vyroblyaje odna osoba. Rezul'taty — na hrafiku. VVP vzyatyj u dolarovomu ekvivalenti za 2018 rik, cina — u dolarax v lypni 2019 roku.

 
Točky na hrafiku demonstrujut' zvjazok miž cinoju bihmaka i VVP na osobu v kraїni (u dolarax). Točky nad linijnym trendom označajut', ščo cina bihmaka vyšča, niž pro te svidčyt' riven' produktyvnosti vyrobnyctva, i navpaky

Linijnyj trend demonstruje, jak zi zbil'šennyam produktyvnosti zrostaje cina bihmaka. Rist VVP na osobu na 1 tys dol vidpovidaje bil'šij cini hamburhera na 5 centiv. Otže, v Ukraїni cina povynna stanovyty 2,32 dol, ščo blyz'ko do real'nosti.

Susidamy Ukraїny na hrafiku je Moldova ta Azerbajdžan. Ciny tam blyz'ki do trendu, tobto dlya nyx znykaje "nedoocinka", jaku pokazuvav indeks na hrafiku.

Cina ž hamburhera u Rumuniї nyžča za trend, tomu pevna "nedoocinka" zberihajet'sya. Prote dlya skoryhovanoho na VVP indeksu vona skoročujet'sya do 20%. Z inšoho boku, hamburhery u JeS i SŠA deščo dorožči, niž pro ce svidčyt' produktyvnist'.

McDonalds ne rozkryvaje sekret sousu bihmaka, prote tajemnycya micnoho obminnoho kursu rozkryta. Ce zrostannya produktyvnosti vyrobnyctva.

Anton Hruj, načal'nyk viddilu modelyuvannya upravlinnya makroekonomičnoho modelyuvannya ta prohnozuvannya NBU, Ekspertna platforma

Ekspertna platforma, objednannya spivrobitnykiv Nacbanku — nosiїv znan', ne reprezentuje oficijnu pozyciju NBU ta informaciju pro rišennya pravlinnya


powered by lun.ua
Pidpyšit'sya na naši povidomlennya!