Specproekt "Jakisne rehulyuvannya"
Za pidtrymky kompaniї JTI
Xto tut takyj ryzykovyj: jak inspektory vidxodyat' vid pryncypu "čiplyajemosya za formal'nosti"

Xto tut takyj ryzykovyj: jak inspektory vidxodyat' vid pryncypu "čiplyajemosya za formal'nosti"

Vivtorok, 8 žovtnya 2019, 13:00 -
Pislya bud'-jakoї nadzvyčajnoї sytuaciї – čy to požeži v hoteli, čy to otrujennya v restorani – postaje pytannya: kudy dyvylysya inspektory? Z inšoho boku, biznes postijno narikaje na tysk kontrolyujučyx orhaniv.

Znajty balans miž cymy dvoma krajnoščamy – takoju bula meta inspekcijnoї reformy, jaka aktyvizuvalas' u 2014-mu. Deržava zadeklaruvala perexid na ryzyk-orijentovani perevirky.

Todi likviduvaly polovynu kontrolyujučyx orhaniv. Odnym rišennyam uryadu pišla vidpočyvaty na lavrax Deržavna služba z pytan' zaxystu personal'nyx danyx i Deržslužba z pytan' protydiї VIL-infekciї/SNIDu, Deržahentstvo z turyzmu i kurortiv, Deržinspekcija z kontrolyu za cinamy ta Deržsil'hospinspecija z obliku mašyn.

Poky vlada bralasya navesty lad iz kontroleramy, biznesu daly čas vidvesty dux – v diju vstupyv moratorij na perevirky. Uže v 2016-mu zaborona bula častkovoju, a cyoho roku її povnistyu znyaly. EP vyrišyla proinspektuvaty, ščo zminylosya i na jakomu etapi reforma.

Jak ce pracyuje v JeS?

Inspektory majut' planuvaty perevirky – ce raz, kažut' v Orhanizaciї ekonomičnoho spivrobitnyctva ta rozvytku. Druhe – pry planuvanni vony povynni posylatysya na ocinku ryzykiv. Jakščo pidpryjemstvo pidpadaje pid kryteriї vysokoї ryzykovosti – naviduvatysya tudy častiše. Jakščo ni – ne darmuvaty vlasni resursy ta košty platnykiv podatkiv.

Ce – optymal'na formula, zavdyaky jakij bezpeka dlya spožyvačiv zalyšajet'sya na vysokomu rivni, a vizyty inspektoriv do bil'šosti kompanij znyžujut'sya v razy, kažut' v OESR.

Napryklad, inspekciї brytans'koho Ahentstva z oxorony navkolyšnyoho seredovyšča v miscya zaxoronennya vidxodiv z nyz'kym ryzykom za 10 rokiv znyzylysya na 75%. Zavdyaky cyomu ahentstvo pererozpodilylo vlasni resursy i počalo bil'š hlyboki perevirky objektiv z vyščymy ryzykamy. Kil'kist' vizytiv na vysokoryzykovi objekty vyrosla z 70 do 1500 na rik. Takym čynom, inspektory zoseredyly uvahu na ekolohičnyx zločynax.

Okrim podatkovoї, najbil'še skarhy kompanij nadxodyat' na Dežrpraci
Okrim podatkovoї, najbil'še skarhy kompanij nadxodyat' na Deržpraci

Taka ž tendencija v Niderlandax – za ostannye desyatylittya kraїna postijno skoročuje ne til'ky kil'kist' inspekcij, ale j štat inspektoriv i konsoliduje vidomstva. Ryzyk-orijentovanyj pidxid dozvolyaje robyty ce bez nehatyvnyx naslidkiv.

Vzyavšy i sobi takyj kurs, Ukraїna speršu mala rozdilyty pidpryjemstva na hrupy – z nyz'kymy, serednimy ta vysokymy ryzykamy. I pereviryaty objekty z najbil'šoju virohidnistyu porušen', a ne vsi pidryad. Dlya cyoho potribno zatverdyty kryteriї ryzykiv.

Vsyu informaciju pro planovi perevirky vyrišyly vystavyty v onlajn na Inspekcijnomu portali. Krim toho, biznes mav by čitko rozumity, ščo bude pereviryaty inspektor. Dlya cyoho kožen kontrolyujučyj orhan povynen rozrobyty unifikovanyj akt perevirky, prostiše kažučy – ček-lyst, jakyj potim zatverdžuje Kabmin. Ce – v teoriї.

Vsyoho majemo 85 sfer nahlyadu i kontrolyu, jak-ot: deržavnyj kontrol' u sferi turoperators'koї dijal'nosti, intelektual'noї vlasnosti, oxoronnoї dijal'nosti toščo. Kabinet ministriv zatverdyv til'ky 72 sfery. Z nyx ček-lysty rozrobyly lyše 55, a do zatverdžennya na Kabmini dijšlo til'ky 26 ček-lystiv.

Za zakonom, pidpryjemec' maje povne pravo vidmovyty u perevirci kontrolyujučomu orhanu, jakyj ne zatverdyv unifikovanyj akt. Nema ček-lysta – nema perevirky.

"I taka praktyka vže je, – kaže holova DRS Ksenija Lyapina. – Ale ce problema dlya obox storin. Kompanija vidmovlyaje, a kontrolyujučyj orhan kaže – ce nezakonno, i nakladaje štraf".

Pidpryjemec' vkazuje na vidsutnist' unifikovanoho aktu, inspektor kaže: "Ničoho ne znaju, u mene staryj akt". Todi pytannya vyrišujet'sya v sudi. A ce – klopit i dodatkovi vytraty.

Perevirky vydno v onlajn. Dopomohlo?

Dopomohlo, kaže SEO "Intertop" Serhij Badritdinov.

"Teper na sajti  bačymo, koly i jaki mahazyny planujut' vidvidaty inspektory. Vony navidujut'sya z konkretnyx pytan'. Vyxodyat' i na neplanovi, ale my vedemo prozoryj biznes – nu i pravyl'no, ščo pereviryajut'", – vyznaje vin.

"Ale pereviryajut' til'ky "bili" kompaniї. Polyvna rynku vzuttya ta odyahu v tini, v "juvelirci" – 80%. A inspektory pryxodyat' til'ky do 50% i 20% "bilyx", – rozvodyt' rukamy Badritdinov.

Odnak za rik i dosi ne vsi orhany pryjednalysya i avtomatyčno ne nadsylajut' dani pro planovi perevirky na "Inspekcijnyj portal". Intryha stosovno toho, koly do nyoho dolučyt'sya podatkova, koly vona vidkryje dani po planovym perevirkam, tak i vysyt' u povitri.

"U podatkovoї je svoja baza. Častyna informaciї v nij zaxyščena – ce komercijna tajemnycya, ale častyna može buty vidkrytoju. Ja zapytuvala pid čas konkursu na holovu DPS Serhija Verlanova ta inšyx kandydativ – čy planujut' vony pryjednaty podatkovu do portalu. Usi deklaruvaly hotovnist'", – zauvažuje Lyapina.

Vodnočas na zapyt EP v Deržpodatkovij službi vidpovily, ščo DFS ne pidpadaje pid diju zakonu pro deržavnyj nahlyad i kontrol' i ne maje intehruvatysya v cyu systemu.

Miž tym, 13% usix skarh kompanij do biznes-ombudsmena stosujut'sya same podatkovyx perevirok. Po bil'šosti iz nyx rišennya u pidsumku – na boci kompanij, kaže zastupnyk biznes-ombudsmena Tetyana Korotka.

"Za vsyu robotu ofisu my otrymaly blyz'ko 6 tysyač skarh, z nyx - 3690 skarh – fiskal'ni pytannya, vklyučajučy mytni. Za nymy – skarhy na pravooxoronni orhany, dali – inši kontrolyujuči orhany, zokrema, trudovi pytannya, ale їx značno menše", – pojasnyuje vona.

I biznes, i DRS, i BRDO vyznajut' takož inšu problemu – kryteriї, za jakymy kompaniї vidnosyat' do tyx čy inšyx stupeniv ryzyku, v bahatyox vypadkax takož nedoskonali. Za dejakymy sferamy kryteriї propysani tak, ščo 90% pidpryjemstv potraplyajut' u hrupu z vysokymy ryzykamy. Taka sytuacija, napryklad, sposterihajet'sya z ekolohičnymy perevirkamy.

Do vidpovidal'nosti inspektora za nekorektno vneseni dani tež poky ščo ne dijšlo – dlya cyoho uryadu potribno vidnesty portal u deržavnu vlasnist', a samu systemu maje licenzuvaty Deržspeczv’jazku. U planax zrobyty ce u 2020 roci.

13% usix skarh kompanij do biznes-ombudsmena stosujut'sya same podatkovyx perevirok
13% usix skarh kompanij do biznes-ombudsmena stosujut'sya same podatkovyx perevirok

"Za misyac' vin bude v deržavnij vlasnosti. Ale ščob zapracyuvala systema ryzykiv, majemo analizuvaty dvi katehoriї danyx: ščo robyt' deržava dlya znyžennya ryzykiv – pro ce Inspekcijnyj portal, i nehatyvni podiї – de, koly, čerez ščo stajet'sya", – pojasnyuje holova BRDO Oleksij Dorohan'.

Infrastruktura monitorynhu nehatyvnyx podij – požež, otrujen' ta inšyx – maje pracyuvaty po vsim sferam. Zaraz її nemaje. Kožen orhan zbyraje statystyku za svojeju metodolohijeju i vykorystovuje dlya vnutrišnix potreb. Ale vona maje buty detalizovana i taka ž hlyboka, jak i po perevirkam. Ce – nastupnyj krok reformy, kaže Dorohan'.

Try kyty ukraїns'kyx perevirok

Okrim podatkovoї, najbil'še skarhy kompanij nadxodyat' na Deržpraci ta ekolohičnu inspekciju, pidsumovuje holova podatkovoho komitetu Spilky ukraїns'kyx pidpryjemciv Andrij Jerašov.

Perevirky možut' buty zaplanovani abo neplanovi – jakščo je skarha spožyvača. Inspekcijni ž vidviduvannya Deržpraci – ce takyj osoblyvyj format perevirok, dlya jakyx ne potribni navit' skarhy, kaže Ksenija Lyapina.

Kil'ka misyaciv tomu služba vtratyla možlyvist' provodyty inspekcijni vidviduvannya. Šostyj apelyacijnyj adminsud v xodi rozghlyadu vidpovidnoho pozovu skasuvav postanovu Kabminu, jaka davala na ce sankciju. A uryad u poperednyomu skladi na odnomu z ostannix zasidan' pryjnyav novu.

Takym čynom, inspektory Deržpraci znovu otrymaly mandat na vizyty v kompaniї v bud'-jakyj čas doby ta oznajomlennya z bud'-jakoju dokumentacijeju.

"Do odnijeї z našyx kompanij pryjšly inspektory Deržpraci za skarhoju spožyvača. Namahalysya zjasuvaty, v čomu polyahala cya skarha. Vyjavylosya, i skaržnyka-to ne bulo. Ale perevirka stalasya", – rozpovidaje Andrij Jerašov.

Odna z najhučnišyx istorij pro ekolohični perevirky – ce perevirka balastu na sudnax u mors'kyx portax. U sviti takyj balast ne pidlyahaje kontrolyu. Kontrolyujut' til'ky, čy je vin na sudni.

Perevirky možut' buty zaplanovani abo neplanovi - jakščo je skarha spožyvača
Perevirky možut' buty zaplanovani abo neplanovi - jakščo je skarha spožyvača

V Ukraїni Deržavna ekolohična inspekcija mala pravo joho pereviryaty. Pry čomu, inspektory bez naležnyx pryčyn mohly vidmovyty stavyty štampy v ekolohičnyx deklaracijax i vymahaly provesty zabir prob balastu na najavnist' u nyx zabrudnyujučyx rečovyn. Ce zatyahuvalo čas, stvoryuvalo korupcijni ryzyky, rozpovidaly v Jevropejs'kij biznes asociaciї.

Narešti, u travni Kabmin skasuvav kontrol' sudovoho izolyovanoho balastu, neobxidnist' pohodžennya z Deržavnoju ekolohičnoju inspekcijeju joho navantažennya.

Zaledve mynuv misyac', jak prem’jer-ministr pidpysav vidpovidnu postanovu, jak JeBA znovu zajavyla: inspektory vypysujut' štrafy navit' popry zaboronu.

Vrešti, u serpni Kabmin vyrišyv likviduvaty i samu ekoinspekciju i stvoryty Deržavnu pryrodooxoronnu službu. U DRS za zvernennyam biznes-asociaciї vyjavyly, ščo inspektory vyjšly za meži povnovažen'.

"My sklaly akty na cyx inspektoriv, dali – sud", – komentuje Lyapina.

Taki "demarši" kydajut' značnu tin' na reformu, jaka i tak ne vykonala značnu častynu vlasnoho "ček-listu". Krim toho, pul's reformy može oslabnuty j čerez zakonodavči propozyciї skasuvaty osobystu vidpovidal'nist' podatkovyx inspektoriv za neobgruntovani donaraxuvannya.

Odnak profil'ni eksperty vyslovlyujut' nadiju: reformoju perevirok zajmavsya Ofis efektyvnoho rehulyuvannya, kolyšnij holova jakoho nyni bilya kerma Kabminu. Otže, je vsi šansy, ščo xoroše počynannya uryad taky dovede do lohičnoho zaveršennya.

Avtor Anna Rodičkina

Pidpyšit'sya na naši povidomlennya!