Vyborčyj kodeks uxvalyly: jak vidbuvatymut'sya vybory po-novomu i koly

вибори Kopyrajt yzobraženyja UNIAN

Verxovna Rada pislya majže čotyryox rokiv rozghlyadu sxvalyla novyj Vyborčyj kodeks, jakyj rehulyuvatyme provedennya usix vyboriv Ukraїny. Ale z 2023 roku.

Zakonoprojekt pidtrymaly 230 deputativ.

Pered rozghlyadom zakonoprojektu parlament namahavsya povernutys' do rozghlyadu pravok do nyoho, i holosiv vystačylo lyše na 17-j raz.

Skladnošči v pryjnyatti zakonoprojektu povjazani j z tym, ščo značna častyna deputativ, a holovne mažorytarnykiv z usix frakcij, abo ne pryjšly u Radu v rozpal vyborčoї kampaniї, abo ž prosto pokynuly parlament pid čas holosuvannya za vyborčyj kodeks.

Častyna z nyx, jak Boryslav Rozenblat, pišly iz zaly, koly za kodeks ne vystačalo vsyoho try holosy, peredaje korespondent BBC News Ukraїna.

Spiker Andrij Parubij neodnorazovo zaklykav holosuvaty deputativ najbil'šoї frakciї BPP, jaka holosuvala ne nadto dyscyplinovano. Vin napryamu zvertavsya do predstavnykiv hrupy UDARu v BPP, jaki ne pidtrymuvaly kodeks.

Ale niby vypadkovo pid čas kožnoho holosuvannya dekil'ka deputativ vyxodyly v kuluary, aby pohovoryty po telefonu.

Pislya pjatnadcyaty nevdalyx holosuvan' spiker osobysto pišov do sesijnoї zaly, de perekonuvav deputativ pidtrymaty zakonoprojekt, i u 17 holosuvanni povernennya do pravok pidtrymaly 227 deputativ.

Zahalom Vyborčyj kodeks pojednuje v sobi pjat' dokumentiv - zakony pro vybory prezydenta, narodnyx deputativ, miscevi vybory, pro CVK ta deržavnyj rejestr vyborciv.

Jak vkazujut' avtory kodeksu - Andrij Parubij, Oleksandr Černenko ta Leonid Jemec' - holovni novaciї stosujut'sya perevažno vyborčoї systemy do Verxovnoї Rady.

Kodeks počne dijaty til'ky z 1 hrudnya 2023 roku. Jakščo nastupni vybory Rady vidbudut'sya do cijeї daty, to vony projdut' za starym zakonom. Narazi eksperty sperečajut'sya, čy nastupni parlaments'ki vybory majut' vidbutys' u žovtni 2023-ho čy 2024 roku.

Projekt kodeksu zarejestruvaly v parlamenti šče v žovtni 2015 roku, a joho sxvalennya peredbačala koalicijna uhoda BPP, "Narodnoho frontu", "Samopomoči", "Bat'kivščyny" ta "Radykal'noї partiї".

Voseny 2017 roku na foni protestiv na čoli z Mixeilom Saakašvili joho sxvalyly v peršomu čytanni, a v ostanni dva misyaci Verxovna Rada rozghlyadala ponad čotyry tysyači popravok do projektu dlya ostatočnoho holosuvannya.

Vbyty zakryti spysky ta mažorytarku

Holovnoju metoju uxvalennya vyborčoho kodeksu joho pryxyl'nyky nazyvaly borot'bu z polityčnoju korupcijeju na vyborax do Verxovnoї Rady, čomu mala spryjaty proporcijna systema z vidkrytymy spyskamy.

Ideolohy uxvalennya, zokrema i spiker Rady Andrij Parubij, vkazuvaly, ščo cya systema prybere korupcijnu skladovu jak zakrytyx partijnyx spyskiv, tak i mažorytarky.

Narazi vybory do Verxovnoї Rady vidbuvajut'sya za zmišanoju systemoju. Polovynu deputativ obyrajut' za zakrytymy partijnymy spyskamy, de proxidni miscya vyznačaje partijne kerivnyctvo. Často za proxidne misce u spysku, jak vkazujut' eksperty, kandydaty splačujut' hroši.

Inša polovyna obyrajet'sya za mažorytarnymy okruhamy. Eksperty vkazujut', ščo na okruhax dolyu vyboriv často vyrišujut' hroši ta pryamyj abo nepryamyj pidkup vyborciv kandydatom.

Proporcijna partijna systema z vidkrytymy spyskamy poklykana nivelyuvaty usi ci ryzyky.

Bahatyox mažorytarnykiv, jaki j zaraz balotujut'sya, holosuvaty za dokument sponukalo same perenesennya počatku diї kodeksu vže na nastupni, a ne nynišni dočasni vybory.

Vidkryti spysky: jak ce pracyuvatyme

Holovna ideja, zakladena u vyborčomu kodeksi, polyahaje u tomu, ščo sami vyborci budut' vyznačaty, xto z partijnoho spysku projde do Verxovnoї Rady.

Systema deščo nezvyčna i skladna, ce vyznajut' i sami avtory.

Na počatku vyborčoї kampaniї partiї zvyčno provodytymut' zїzdy ta formuvatymut' zahal'noderžavnyj vyborčyj spysok kandydativ.

Prote na cyomu sxožist' zi staroju systemoju zakinčujet'sya.

Usix svoїx kandydativ partija odrazu ž rozbyvaje na 27 rehional'nyx spyskiv.

Kopyrajt yzobraženyja UNIAN
Image caption Oleksandr Černenko ponad misyac' dopovidav tysyači pravok do projektu z trybuny

Ukraїna na parlaments'kyx vyborax dilytymet'sya na 27 rehioniv - perevažno vyborčyj rehion zbihajet'sya z oblastyamy, ale Kyїv ta Dnipropetrovs'ka oblast' dilytymut'sya na dva.

V kožnomu rehioni partija vystavlyaje svij rehional'nyj vyborčyj spysok, i same za nyoho budut' holosuvaty vyborci.

Važlyvyj nyuans - u kožnij pjatirci spysku dvoje kandydativ majut' buty odnijeї stati, tobto obovjazkovoju staje minimal'na kvota u 30% dlya žinok.

Kandydaty v rehional'nomu spysku odnočasno zmahatymut'sya i z inšymy partijamy, i zi svoїmy kolehamy u spysku. Adže bude holosuvannya i za partijnyj spysok, i za konkretnu lyudynu z nyoho.

Jakyj byuleten' i jak holosuvaty

Vyborčyj byuleten' bude odnakovyj u vsij Ukraїni i ne zaležatyme vid kil'kosti partij čy kandydativ.

Tam bude vsyoho dvi porožni hrafy - odna dlya nomera partiї, a nyžče - nomer kandydata vid cijeї partiї.

Kožna partija zahalom po Ukraїni ta kožen kandydat u rehional'nomu spysku matyme svij nomer.

U kabinci dlya holosuvannya bude informacija i ščodo nomeriv partij, i ščodo kandydativ.

Vyborec' v odnomu ryadku maje vpysaty nomer partiї, jaku pidtrymuje. A v druhomu - nomer kandydata z її rehional'noho spysku.

Vpysuvaty cyfru budut' za trafaretom, jak indeks na konverti, ščob usi cyfry buly odnakovi i ščodo nyx ne vynykalo sporiv.

Dil'nyčni vyborči komisiї spočatku raxuvatymut' rezul'taty partij i rozkladaty byuleteni v okremi stopky.

Nastupnyk krok - komisiї rozpodilyat' їx na pidstopky - za kožnoho kandydata z rehional'noho spysku.

Kopyrajt yzobraženyja UNIAN
Image caption Dovhoho byuletenya na parlaments'kyx vyborax bil'še ne bude

Xto stane deputatom

Dali rozpodilyaty mandaty za special'nymy formulamy bude Central'na vyborča komisija.

Najperše, vony poraxujut', jaka partija podolala 5% vyborčyj barjer u zahal'nonacional'nomu okruzi, dodavšy usi holosy za partiї v rehionax.

Dali raxujet'sya vyborča kvota - cina odnoho mandatu u pereraxunku na holosy vyborciv. Dlya cyoho zahal'nu kil'kist' holosiv, podanu za proxidni partiї, dilyat' na 450 deputativ.

Za serednyoї javky, analohičnij mynulym parlaments'kym vyboram, cina mandatu može skladaty blyz'ko 25 tysyač holosiv.

Majučy cyu cyfru, CVK vyznačyt', xto stav deputatamy u rehional'nyx spyskax.

Bratymut' zahal'nu kil'kist' podanyx za partiju v rehioni holosiv i dilytymut' na cinu holosu.

Do prykladu, jakščo partija nabrala v rehioni sto tysyač holosiv, to matyme 4 mandaty v cyomu rehioni.

Peremožci v seredyni rehional'noho spysku vže zaležat' vid toho, za koho konkretno proholosuvav vyborec'. Tobto, jakščo desyatyj nomer u spysku otrymav najbil'še holosiv, to same vin stane deputatom.

A ščo lidery partij?

Lidery partij, jak i prosti kandydaty, vklyučajut'sya do jakohos' rehional'noho spysku i zmahajut'sya za holosy vyborciv.

Prote vony vse ž taky matymut' preferenciju.

Rič u tim, ščo pry rozpodili mandativ u rehionax i dilenni podanyx za partiї holosiv na cinu mandatu vynykatymut' nevelyki zalyšky. Jakščo 105 tysyač holosiv podilyty na 25 tysyač ciny mandatu, to vynykne zalyšok u 5 tysyač holosiv.

Ci zalyšky dilytymut' u svojeridnyj sposib, i partiї otrymajut' tak zvani "kompensacijni mandaty".

Kopyrajt yzobraženyja UNIAN

Jak vkazujut' avtory kodeksu, takyx mandativ malo buty vid dvox do pjaty. Їx otrymaly b lidery zahal'noderžavnoho vyborčoho spysku.

U takyj sposib oblyččya partiї, jaki pracyuvaly na vyborax po vsij kraїni, ale ne dopracyuvaly u svojemu rehioni j ne projšly, vse ž taky zmožut' potrapyty do Verxovnoї Rady.

Prote v ostannij moment do kodeksu vnesly pravku, ščo kvota dlya verxivky vseukraїns'koho spysku stanovytyme 10 mandativ.2

"Naspravdi - ce kompjuterna formula, za jakoju vse lehko i švydko vyraxovujet'sya, ščo nazyvajet'sya u dva kliky", - ocinyv skladnist' pidraxunkiv dopovidač projektu Oleksandr Černenko. Vin perekonuje, ščo CVK z cym zavdannyam maje vporatys'.

Podibnu systemu takož zaprovadyat' na miscevyx vyborax, ale vyklyučno na rivni oblasnyx, rajonnyx rad ta rad velykyx mist. Velykymy mistamy vvažatymut' oblasni centry ta mista, v jakyx ponad 90 tysyač vyborciv (takyx mist zaraz blyz'ko 70, vkazujut' rozrobnyky).

Na nyžčyx rivnyax miscevyx vyboriv zberežet'sya mažorytarna systema, ale okruhy skladatymut' tak, ščob na kožen okruh prypadaly po kil'ka deputativ i peremožciv na okruhax bulo bil'še odnoho. Tak deputaty zmenšat' protystojannya miž lideramy perehoniv v okruhax.

Xočete otrymuvaty holovne v mesendžer? Pidpysujtesya na naš Telegram abo Viber!

Novyny na cyu ž temu