Miž SŠA i Rosijeju počynajet'sya nova raketna honka. Jak ce vplyne na Ukraїnu?

Поки що Росія лякає ворогів "Іскандерами", дальність яких не перевищує 500 км. Проте в НАТО вважають, що в Росії вже є ракета з більшою дальністю, яка порушує радянсько-американські договори Kopyrajt yzobraženyja Getty Images
Image caption Poky ščo Rosija lyakaje vorohiv "Iskanderamy", dal'nist' jakyx ne perevyščuje 500 km. Prote v NATO vvažajut', ščo v Rosiї vže je raketa z bil'šoju dal'nistyu, jaka porušuje radyans'ko-amerykans'ki dohovory

Uvečeri 4 hrudnya ministry zakordonnyx sprav kraїn NATO uxvalyly zajavu, u jakij zvynuvatyly Rosiju v porušenni Dohovoru pro likvidaciju raket serednyoї ta maloї dal'nosti (DRSMD). V NATO zaznačyly, ščo cej dokument maje vyrišal'ne značennya dlya bezpeky protyahom 30 rokiv.

Odnočasno deržsekretar SŠA Majk Pompeo povidomyv, ščo kraїna zupynyt' svoї zobovjazannya za DRSMD, jakščo Rosija za 60 dniv ne povernet'sya do joho vykonannya.

U Rosiї zaperečujut' ci zakydy i zvynuvačujut' same SŠA v porušenni dohovoru.

DRSMD pidpysaly 1987 roku lidery SRSR ta SŠA Myxajlo Horbačov i Ronal'd Rejhan. Do červnya 1991 roku dvi deržavy likviduvaly vsi nazemni rakety maloї (500-1000 km) ta serednyoї dal'nosti (1000-5500). Jevropejci zitxnuly z polehšennyam. Imovirnist' toho, ščo Jevropa stane peršoju arenoju dlya jadernoї vijny suttyevo zmenšylasya.

Ostanni pjat' rokiv Rosija ta SŠA obminyujut'sya zvynuvačennyamy ščodo porušen' DRSMD. Naprykinci žovtnya Donal'd Tramp oholosyv pro namir vyjty z dohovoru.

Vin pojasnyv svoje rišennya tym, ščo Rosija porušuje dohovir, a Kytaj, jakyj nikoly joho ne pidpysuvav, dosyah velykoho uspixu v rozrobci raket serednyoї dal'nosti.

"Jakščo Rosija robyt' ce, jakščo Kytaj robyt' ce, a my dotrymujemosya uhody, ce nepryjnyatno", - zaznačyv Tramp.

4 hrudnya SŠA ta їxni sojuznyky po NATO vysunuly ul'tymatum Rosiї.

BBC News Ukraїna pospilkuvalasya z ekspertamy z pytan' zbroї masovoho uražennya z SŠA, Rosiї ta Ukraїny pro motyvaciju učasnykiv konfliktu, naslidky kraxu DRSMD dlya svitovoї bezpeky ta vplyv cijeї podiї na Ukraїnu.

Vzajemni zvynuvačennya

"Rosija rozrobyla i vyrobyla raketu 9M729, jaka porušuje DRSMD ta stvoryuje značnyj ryzyk dlya jevroatlantyčnoї bezpeky. My rišuče pidtrymujemo vysnovok SŠA pro te, ščo Rosija suttyevo porušuje svoї zobovjazannya za DRSMD. My zaklykajemo Rosiju terminovo povernutysya do povnoho ta kontrolyovanoho dotrymannya. Vidteper vid Rosiї zaležyt' dolya DRSMD", - nahološujet'sya v zajavi NATO vid 4 hrudnya.

Hensek Jens Stoltenberh buv bil'š katehoryčnym: "NATO daje Rosiї ostannij šans dlya poryatunku dohovoru. Abo vona povynna hotuvatysya do svitu bez DRSMD".

U dopovidi dyrektor Nacional'noї rozvidky SŠA Den Kouts povidomyv, ščo raketu 9M729, jaka može nesty jak zvyčajnu, tak i jadernu bojeholovku, rozroblyalo rosijs'ke konstruktors'ke byuro "Novator" v Jekaterynburzi.

"Rosija počala vyprobuvannya rakety naprykinci 2000-x rokiv i do 2015 roku zaveršyla kompleksnu prohramu polyotnyx vyprobuvan', ščo skladajet'sya z kil'kox vyprobuvan' rakety 9M729 jak z stacionarnyx, tak i mobil'nyx puskovyx ustanovok", - zaznačyv Den Kouts.

Za joho slovamy, vyprobuvannya provodylysya tak, ščob pryxovaty isnuvannya rakety, ščo porušuje umovy DRSMD.

Kopyrajt yzobraženyja Getty Images
Image caption Isnuvannya dohovoru pro likvidaciju raket serednyoї ta maloї dal'nosti, pidpysanoho lideramy SRSR ta SŠA u hrudni 1987 roku, dobihaje kincya

U vidpovid' na zvynuvačennya zastupnyk ministra zakordonnyx sprav Rosiї Serhij Ryabkov zajavyv, ščo raketa 9M729 ne porušuje dohovoru.

"U Rosiї dijsno je raketa nazemnoho bazuvannya 9M729. Vona je modernizovanym variantom rakety dlya kompleksu "Iskander-M". Modernizacija danoї rakety maje vidnošennya, perš za vse, do її bojovoї častyny", - skazav vin.

Za joho slovamy, u veresni 2017 roku raketu vyprobuvaly na maksymal'nu dal'nist' 480 km.

U MZS Rosiї vvažajut', ščo SŠA porušujut' dohovir čerez rozmiščennya v Rumuniї ustanovok MK-41 v skladi kompleksiv Aegis Ashore, ščo zabezpečujut' oboronu NATO.

"Puskovi ustanovky dozvolyajut' zdijsnyuvaty bojove zastosuvannya z zemli krylatyx raket serednyoї dal'nosti "Tomahavk" ta inšyx udarnyx ozbrojen'. Vvažajemo ce pryamym porušennyam DRSMD", - zaznačajut' v MZS Rosiї.

Rosija takož oholosyla, ščo kraїny, jaki rozmistyat' na svoїj terytoriї amerykans'ki rakety serednyoї ta maloї dal'nosti u vypadku kraxu DRSMD, možut' zaznaty udaru.

"Jakščo dohovir pro RSMD bude zrujnovanyj, to ce ne zalyšyt'sya bez vidpovidi z našoho boku… Ne terytorija SŠA, a kraїny, jaki rozmistyly v sebe amerykans'ki kompleksy z raketamy maloї ta serednyoї dal'nosti, stanut' objektamy uražennya za vidpovidnyx dij Rosiї", - zajavyv 5 hrudnya pid čas bryfinhu pered vijs'kovymy ataše inozemnyx deržav načal'nyk Henštabu rosijs'koї armiї Valerij Herasymov.

Kopyrajt yzobraženyja Getty Images
Image caption Dyrektor Nacional'noї rozvidky SŠA Den Kouts zajavyv, ščo Rosija počala rozrobku rakety, ščo porušuje umovy DRSMD

V NATO zakydy na adresu SŠA zaperečujut'. "Spolučeni Štaty zalyšylysya v povnij vidpovidnosti zi svoїmy zobovjazannyamy zghidno z DRSMD", - jdet'sya v zajavi vid 4 hrudnya.

V komentari BBC News Ukraїna Vasyl' Kašyn, staršyj naukovyj spivrobitnyk Centra kompleksnyx ta mižnarodnyx doslidžen' Vyščoї školy ekonomiky (Rosija), perekonuje, ščo skladno dovesty porušennya DRSMD same čerez raketu 9M729.

"Krylata raketa je po suti nevelykym bezpilotnim litakom z turboreaktyvnymy dvyhunom, v jakoї dal'nist' vyznačajet'sya mistkistyu bakiv pal'noho. Rosija postačaje na eksport rakety "Kalibr" zi zmenšenym bakom ta dal'nistyu u 300 kilometriv. Dlya sebe Rosija može vyroblyaty rakety z inšymy xarakterystykamy, na navčannyax їx vyprobuvaly na dal'nist' do 500 km. Same rakety 9M729 SŠA vykorystaly, ščob pereklasty na Rosiju vidpovidal'nist' za krax dohovoru", - kaže Vasyl' Kašyn.

Na joho dumku, SŠA ne mohly prosto tak vyjty z dohovoru, oskil'ky vin važlyvyj dlya kraїn JeS i može zipsuvaty vidnosyny z nymy, tomu j znajšly pryvid.

Serhij Halaka, profesor Instytutu mižnarodnyx vidnosyn KNU im. T. Ševčenka, vvažaje, ščo konflikt SŠA ta Rosiї ščodo DRSMD nazrivav davno, a pislya zupynky obmežen' ta kontrolyu za raketamy serednyoї ta maloї dal'nosti zroste jmovirnist' eskalaciї, jaka je bil'š nevyhidnoju Rosiї.

Za joho slovamy, DRSMD buv radykal'nym krokom ščodo rozzbrojennya, ale postavyv SŠA v nevyhidne stanovyšče ščodo Kytaju, a Rosiju - ščodo Kytaju ta Iranu, jaki podibni ozbrojennya prodovžyly rozvyvaty.

"Rosija dyvyt'sya na dejakyx susidiv i rozumije, ščo dlya їxnyoho strymuvannya potribni rakety serednyoho radiusa diї, tomu vyroblyaje systemy podvijnoho vykorystannya. Tomu i potribni rakety 9M729, jaki nominal'no do 500 km dal'nosti, a real'no dal'nist' їxnya bil'ša", - hovoryt' naukovec'.

Kopyrajt yzobraženyja Getty Images
Image caption Rosija neodnorazovo zakydala SŠA, ščo rozmiščenyj v pivdennij Rumuniї na bazi Deveselu nazemnyj kompleks Aegis Ashore vklyučaje obladnannya, jake dozvolyaje "zdijsnyuvaty bojove zastosuvannya z zemli krylatyx raket serednyoї dal'nosti "Tomahavk"

Na joho dumku, u vypadku eskalaciї SŠA možut' rozghornuty "stratehično nevyhidni Rosiї" ozbrojennya, vraxovujučy nevelyku tryvalist' polyotu raket z terytoriї central'nojevropejs'kyx členiv NATO do RF.

"U 1980-x rakety Peršynh-2 (SŠA rozghornuly їx u Zaxidnij Nimeččyni u 1983 roci, a znyaly z ozbrojennya 1989 roku zavdyaky realizaciї DRSMD. - Red.) mohly doletity do kordoniv SRSR za 4 xvylyny, do Kyjeva - za troxy bil'šyj čas. Cyoho javno nedostatnyo, ščob ocinyty zahrozu i uxvalyty rišennya pro vidpovid'. Navit' bulo pytannya pro peredaču funkcij uxvalennya rišen' ščodo pusku raket avtomatyzovanij systemi, tobto elektronno-občyslyuval'na mašyna mala vyrišyty, čy isnuvaty dali lyudstvu", - nahaduje Serhij Halaka.

Vin vvažaje, ščo Rosija ne xotila vidkryto vidmovlyatysya vid dohovoru, rozumijučy, ščo finansovo ne vytrymaje novu honku ozbrojen'. VVP Rosiї stanovyt' lyše 7% vid VVP SŠA ta 10% vid VVP Kytaju.

Kopyrajt yzobraženyja Getty Images
Image caption Rozmiščennya "Peršynh-2" u Zaxidnij Nimeččyni vyklykalo akciї protestu. U 1980-x nimci bojalysya, ščo kraїna stane žertvoju jadernoho protystojannya SŠA ta SRSR

Jaderni perehony miž SŠA ta Kytajem

Konflikt miž SŠA ta Rosijeju je pryčynoju možlyvoho kraxu DRSMD, ale čymalo ekspertiv perekonani, ščo dohovir pryrečenyj šče j čerez protystojannya SŠA ta Kytaju, jakyj do DRSMD ne pryjednuvavsya.

"Pryčynamy rišennya Donal'da Trampa (vyjty z DRSMD. - Red.) buly porušennya umov dohovoru Rosijeju ta bažannya SŠA rozghlyanuty možlyvist' rozmiščennya v Aziї raket maloї ta serednyoї dal'nosti proty Kytaju", - zaznačaje dyrektor Centru vojenno-polityčnoho analizu v Instytuti Xadsona Ričard Vajc.

Vasyl' Kašyn vzahali nazyvaje kytajs'ko-amerykans'ke supernyctvo holovnoju pryčynoju rujnaciї DRSMD.

Za joho slovamy, Kytaj nakopyčyv vže ponad dvi tysyači nejadernyx balistyčnyx ta krylatyx raket nazemnoho bazuvannya dal'nistyu do 4000 km. Vony dozvolyajut' KNR zavdaty nyščivnoho udaru po vijs'kovij infrastrukturi SŠA ta їxnix sojuznykiv v Azijs'ko-tyxookeans'komu rehioni.

"Zupynyty takyj udar nemožlyvo. Odnočasno u Kytaї duže syl'no prohresujut' j stratehični jaderni syly - mižkontynental'ni rakety, rakety mors'koho bazuvannya, rakety serednyoї dal'nosti. Amerykanci zrozumily, ščo vony opynylysya v nevyhidnomu stanovyšči", - nahološuje naukovec'.

"Azijs'ko-tyxookeans'kyj rehion - misce, de jde borot'ba za majbutnye svitu. Raniše svitovi vijny velysya za panuvannya v Jevropi, zaraz velyka borot'ba bude za panuvannya v ATR", - pojasnyuje vin.

Na joho dumku, Kytaj ne može pity na dohovir z SŠA pro obmežennya raket serednyoї ta maloї dal'nosti, oskil'ky vony zajmajut' važlyve misce v strukturi zbrojnyx syl i na nyx vytračeni velyki hroši.

Kopyrajt yzobraženyja Getty Images
Image caption Kytajs'ki protykorabel'ni rakety Dunfen 21D zdatni vražaty amerykans'ki avianosci klasu Nimitz v Tyxomu okeani

"Kytajs'ki rakety serednyoї dal'nosti, taki jak Dunfen 26, Dunfen 21C, dejaki z nyx prosto absolyutno unikal'ni. Je balistyčni rakety serednyoї dal'nosti, zdatni vražaty mobil'ni cili - korabli. Kytaj rozumije, ščo ce daje jomu perevahu v ATR, i kytajci ne budut' obmežuvaty ci ozbrojennya", - zaznačaje Vasyl' Kašyn.

Za joho slovamy, Kytaj xoče vyhraty cyu honku ozbrojen' z SŠA.

"Honka ozbrojen' vže jde. A Rosija važlyva dlya Kytaju, bo može vidvernuty amerykans'ki syly v Jevropi v toj čas, jak ščos' važlyve vyrišujet'sya v Aziї. I zahalom Sxidna Jevropa - druhoryadnyj front, jakym raniše bula Azija", - vvažaje rosijs'kyj naukovec'.

Vodnočas Vasyl' Kašyn vvažaje, ščo v Jevropi SŠA nova honka raketnyx ozbrojen' ne vyhidna. "Možlyvo vony namahatymut'sya dosyahty jakohos' tymčasovoho kompromisu z Rosijeju, ščob її unyknuty. Ale ce bude važko", - hovoryt' vin.

Serhij Halaka vvažaje, ščo zajavamy pro vyxid iz dohovoru SŠA reahujut' na zrostannya roli Kytaju.

"Amerykanciv turbuje same Kytaj. Kondoliza Rajs (radnyk z nacbezpeky prezydenta SŠA u 2001-2005 rokax, deržsekretar SŠA u 2005-2009 rokax. - Red.) šče 2000 roku skazala, čomu my majemo dotrymuvatysya dohovoriv, jaki nam bil'še ne vyhidni", - zaznačaje vin.

Jak vidpovidatyme Rosija i do čoho tut Ukraїna

Vasyl' Kašyn kaže, ščo dlya Rosiї prypynennya DRSMD može maty pozytyvnyj efekt zavdyaky ekonomiї byudžetnyx koštiv.

"Rosija uxvalyla koncepciju nejadernoho strymuvannya. Vona gruntujet'sya na velykomu arsenali krylatyx raket serednyoї dal'nosti, jaki rozmiščeni na mors'kyx korablyax ta bombarduval'nykax. A koly kraїna ne bude povjazana umovamy dohovoru, vona može počaty rozghortannya raketnoї promyslovosti, bil'šoї kil'kosti nazemnyx krylatyx raket na mobil'nyx puskovyx ustanovkax, mobil'nyx šasi, jaki deševše, efektyvniše i krašče zaxyščeni, niž raketni kompleksy povitryanoho i mors'koho bazuvannya", - hovoryt' vin.

Rosija može narostyty kil'kist' raket, zdatnyx vražaty cili v Sxidnij i Central'nij Jevropi.

"Honka ne oslabyt' Rosiju, bo my ne prahnemo dosyahty balansu. Amerykanci vytračajut' velyki hroši na ekspedycijni udarni hrupy za kordonom. Rosija vyklyučno prahne vojuvaty u svojemu rehioni. Do toho ž velyki syly amerykanciv bude vidvolikaty honka ozbrojen' z Kytajem", - nahološuje rosijs'kyj naukovec'.

Pan Kašyn vvažaje, ščo Rosija ne može dopustyty hipotetyčnoho rozghortannya amerykans'kyx raket v Ukraїni, jake na joho dumku, skoriše za vse, suprovodžuvatymet'sya pojavoju pryamoї amerykans'koї vijs'kovoї prysutnosti.

"Černihivs'ka ta Sums'ka oblasti duže nablyženi do centru Rosiї, ce malen'kyj pidlyotnyj čas. Jakščo my ne otrymujemo harantij, ščo v Ukraїni ne zjavlyajet'sya amerykans'ka vijs'kova infrastruktura, my opynymosya pered istotnoju, xoč i ne smertel'noju nebezpekoju. Interes Rosiї do toho čy inšoho vyrišennya ukraїns'koї kryzy rizko zrostaje", - hovoryt' ekspert.

"Je zahal'na točka zoru v Rosiї: jakščo SŠA zaxočut' rozmistyty ci rakety na ukraїns'kij terytoriї - vony їx rozmistyat'. Jedynoju pereškodoju može buty zahroza nekontrolyovanoї eskalaciї", - dodaje vin.

Naukovec' rozpovidaje, ščo Rosija vže perestraxuvalasya, vidnovyvšy radyans'ku systemu avtomatyzovanoho raketnoho jadernoho udaru, ale rozmiščennya raket na terytoriї Ukraїny ne može dozvolyty.

"Pracyuje systema Perymetr (v SŠA її nazyvajut' Dead Hand abo "Mertva ruka". - Red.), jaka dozvolyt' v razi udaru po orhanax upravlinnya Rosiї zavdaty u vidpovid' jadernyj udar po SŠA v avtomatyčnomu režymi. Ale ryzyky je. Jak til'ky zjavlyajut'sya rakety serednyoї dal'nosti, deržava maje ne dopustyty skoročennya pidlyotnoho času", - pojasnyuje Vasyl' Kašyn.

Kopyrajt yzobraženyja Getty Images
Image caption Načal'nyk Henštabu rosijs'koї armiї Valerij Herasimov zajavyv, ščo kraїny, jaki rozmistyat' amerykans'ki rakety serednyoї ta maloї dal'nosti, stanut' "objektamy uražennya"

Ričard Vajc hovoryt', ščo ne čuv pro isnuvannya planiv ščodo rozmiščennya amerykans'kyx raket na terytoriї Ukraїny. "Vony budut' jak provokacijnymy, tak i duže vrazlyvymy dlya peršoho udaru. Ce bude nemov zaprošennya Rosiї atakuvaty їx", - zaznačaje vin.

Vin prohnozuje, ščo Rosija, jak i Kytaj, budut' zasudžuvaty SŠA i vyroblyaty rakety serednyoї ta maloї dal'nosti. "Oskil'ky dlya SŠA bude potribno bahato rokiv dlya rozrobky, vyhotovlennya ta rozmiščennya velykoї kil'kosti cyx raket, navit' jakščo vony ce vyrišat' zrobyty, ja ne očikuju serjoznyx zmin", - hovoryt' Ričard Vajc.

Na joho dumku, vidkryta honka ozbrojen' u sviti vže počalasya.

"Prote vona je skladnišoju, niž honka ozbrojen' Xolodnoї vijny. Vona vklyučaje ne til'ky jaderni rakety, a j kibervijny, nadzvukovi systemy, protyraketnu ta raketnu zbroju toščo", - dodaje amerykans'kyj naukovec'.

Serhij Halaka vvažaje, ščo imovirnoju vidpoviddyu Rosiї na krax DRSMD bude rozghortannya bil'šoї kil'kosti raketnyx kompleksiv "Iskander". Inšu honku ozbrojen' Moskvi bude važko vytrymaty.

Vin zaznačaje, ščo dejaki ideї pro vidpovid' SŠA, jaki zaraz zvučat' v Rosiї, zovsim ne novi. Pro nyx hovoryly v časy SRSR, ale todi vid nyx vidmovylysya.

"Napryklad, ideja stvorennya 100-mehatonnoї bomby. Na Pivničnij Zemli v 1961 roci vyprobuvaly 58-mehatonnu "Car-bombu". Її navit' ne mohly pidnyaty na litak, special'no vyrizaly častynu fyuzelyažu. Hovoryly, ščo vona zdatna znyščyty jevropejs'ku kraїnu serednyoho rozmiru. Koly zjavylasya ideja vyprobuvaty 100-mehatonnu bombu, Saxarov napysav kerivnyctvu, ščo možlyve utvorennya rozlomu zemnoї kory", - zghaduje vin.

Kopyrajt yzobraženyja Getty Images
Image caption Tak vyhlyadala "Car-bomba", vyprobuvana 1961 roku. Jadernyj hryb pislya її vybuxu pidnyavsya na 67 km

"Buv šče proekt stvoryty 500-mehatonnyj fuhas, zatopyty joho v Atlantyci i pidirvaty u vypadku konfliktu. Xruščovu skazaly, ščo velyke cunami nakryje polovynu Jevropy, a potim xvylya šče j SŠA zatopyt'. Ale zdorovoho hluzdu vystačylo. Za čutkamy, Xruščov vidpoviv: "Ale jakščo vsi zahynut', jak nam potim z amerykans'kymy robitnykamy komunizm buduvaty?" - dodaje naukovec'.

Serhij Halaka vvažaje, ščo dlya SŠA nemaje sensu rozmiščuvaty v Ukraїni rakety: "V nyx dostatnyo vysokotočnyx nejadernyx zasobiv, ščob nanesty škodu Rosiї. A jakščo storony vykorystajut' stratehične jaderne ozbrojennya, bude vzajemne znyščennya".

"Rosijs'ki zalyakuvannya perexodyat' racional'nu mežu. "Raj, tak v raj", ale zabuly v samyx rosijan spytaty. Nahaduje izraїl's'ku doktrynu Samsona - "Zrujnuvaty stiny xramu i poxovaty sebe z vorohamy", ale ž Rosija v inšomu stanovyšči, niž Izraїl'", - zaznačaje pan Halaka.

Vin vvažaje, ščo nastupnoju žertvoju superečnostej miž SŠA ta Rosijeju stane dohovir SNO-3 pro obmežennya stratehičnyx nastupal'nyx ozbrojen'. U 2020 roci cej dohovir, pidpysanyj na 10 rokiv, možut' ne prodovžyty, j honka ozbrojen' posylyt'sya.

Xočete otrymuvaty najcikaviši statti v mesendžer? Pidpysujtesya na naš Telegram.

Novyny na cyu ž temu