"Ce buv henocyd": istorija brytans'koї fotoxudožnyci, jaka šyryt' pamjat' pro Holodomor

Самара Пірс Kopyrajt yzobraženyja UNIAN

Brytans'ka fotoxudožnycya Samara Pirs - pravnučka avstrijs'koho inženera Aleksandra Vinerberhera, jakyj u 1933 roci sfotohrafuvav žertv Holodomoru. Ci fotohrafiї zalyšajut'sya odnym z nebahatyox dostovirnyx fotodokaziv zločynu, včynenoho stalins'kym režymom ščodo mil'joniv lyudej v Ukraїni.

Kil'ka rokiv tomu Samara Pirs zdijsnyla podorož do Xarkova ta sfotohrafuvala ti miscya, jaki fotohrafuvav ponad 80 rokiv tomu її pradid. Vona zrobyla kolaži z joho ta svoїx fotohrafij.

Ci roboty Samary Pirs opublikovani v knyzi "Masky Holodomoru" ta buly predstavleni na vystavci v Nacional'nomu muzeї "Memorial žertv Holodomoru".

Svoїmy robotamy fotoxudožnycya namahajet'sya pryvernuty uvahu do Holodomoru ta roli cijeї trahediї v istoriї ukraїns'koho narodu.

V besidi z BBC News Ukraїna Samara Pirs rozpovila, jak rodynna istorija zacikavyla її trahičnymy podijamy v Ukraїni i čomu vona vyrišyla pošyryuvaty pamjat' pro Holodomor na bat'kivščyni.

Rozpovid' babusi

Šist' rokiv tomu babusya Samary Lillian rozpovila їj istoriju žyttya Aleksandra Vineberhera v Radyans'komu Sojuzi ta peredala їj joho fotoaparat Leisa. Cya rozpovid' stala prolohom dlya doslidžennya mynuloho vlasnoї rodyny ta nelehkoї istoryčnoї doli kraїny, roztašovanoї v inšomu kinci Jevropy.

Aleksandr Vinerberher narodyvsya 1898 roku u Vidni u rodyni avstrijs'koho inženera jevrejs'koho poxodžennya ta čexyni. Pid čas Peršoї svitovoї vijny joho mobilizuvaly do armiї Avstro-Uhorščyny i vin potrapyv u polon na rosijs'komu fronti.

Potim vin bahato rokiv pracyuvav na ximičnyx pidpryjemstvax Radyans'koho sojuzu.

"Vin buv inženerom, specialistom z vybuxivky, i joho vyrišyly ne karaty, bo buv korysnym dlya vyhotovlennya zbroї", - rozpovidaje Pirs.

Zahalom Aleksandr Vinerberher proviv v Rosiї ta Ukraїni 19 rokiv. Na korotkyj čas vin povernuvsya do Avstriї, de odružyvsya. Družyna poїxala do nyoho v SRSR, i lyše na dejakyj čas povernulasya v Avstriju 1931 roku, aby narodyty don'ku.

Жертви голоду. Харків, 1933 р. Фото з Колекції Кардинала Теодора Інніцира (Архів Віденської Дієцезії). Фото зробив інженер Александр Вінерберґер. Kopyrajt yzobraženyja Fotohrafija nadana BBC CDKFFA Ukraїny imeni H. S. P
Image caption Žertvy holodu. Xarkiv, 1933 r. Foto z Kolekciї Kardynala Teodora Innicyra (Arxiv Videns'koї Dijeceziї). Foto zrobyv inžener Aleksandr Vinerberger.

Rozpovidajučy istoriju rodyny, babusya Samary Pirs zaznačala, ščo її peršoju movoju bula rosijs'ka, jakoju bat'ko rozmovlyav jak ridnoju.

"Pamjataju, jak v Moskvi, mij bat'ko vozyv mene na sančatax sered hor snihu, ščo zdijmalysya nadi mnoju", - rozpovidala vona onuci.

1933 roku Vinerberher pracyuvav texničnym dyrektorom na syntetyčnij fabryci u Xarkovi. V cyomu misti vin i stav svidkom žaxlyvyx naslidkiv Holodomoru, jaki sfotohrafuvav fotoaparatom Leica.

"Jak same kamera potrapyla do nyoho - nevidomo. Hadaju, kameru nadislav jomu jakyjs' člen rodyny, ščo na toj čas žyv u Nimeččyni", - hovoryt' Pirs.

Na fotohrafijax Aleksandra Vinerberhera - mertvi lyudy na vulycyax mista, holodni syroty, čerhy za molokom ta obloha kramnyc', do jakyx ne zavezly produktiv. Na cyx foto zobraženo jak postupovo spivčuttya perexožyx do pomerlyx vid holodu na vulycyax mista lyudej zminyujet'sya bajdužistyu, adže smert' stala povsyakčasnoju vidviduvačkoju cijeї zemli.

"Aleks voliv fotohrafuvaty žyvyx lyudej, namahannya materiv vberehty svoїx ditej i šramy, jaki zalyšylysya vid cyoho štučnoho holodu. Ja dumaju, vin rozumiv važlyvist' toho, ščo robyt'. Vin mav rozumity, ščo Stalin žadav by znyščennya takyx fotohrafij, bo vže bahato rokiv žyv v SRSR i znav ščo do čoho", - zaznačaje Pirs.

Svoho pradida vona vvažaje nadzvyčajno smilyvym.

"Ne pokazuvav strax navit' v duže nebezpečnyx sytuacijax. Vin vryatuvav druha, jakoho sxopyly za prodaž zerna i zasudyly do straty. A zrobyty fotohrafiї dlya nyoho v tyx umovax bulo dribnyceju", - rozpovidaje vona.

Самара Пірс Kopyrajt yzobraženyja UNIAN
Image caption U lyutomu 2018 roku v Nacional'nomu muzeї "Memorial žertv Holodomoru" projšla vystavka robit Samary Pirs

U 1934 roci Aleksandr Vinerberher z rodynoju povernuvsya do Vidnya. Vin peredav al'bom z fotohrafijamy žertv Holodomoru kardynalu Teodoru Innitceru. Fotohrafiї potim zjavylysya u knyzi Eval'da Ammende "Čy musyt' Rosija holoduvaty?" u 1935 roci.

Knyha spohadiv nimec'koju movoju "Tyažki časy. 15 rokiv inženera u Radyans'kij Rosiї" Aleksandra Vinerberhera vyjšla z druku 1939 roku u Zal'cburzi. V nij dvi hlavy prysvyačeno same Holodomoru.

Nevdovzi pislya anšlyusu Avstriї rodyna Vinerberhera zmušena bula poїxaty do Brytaniї.

"Vin vvažav sebe nimcem, i ne spoviduvav jevrejs'koї viry. Ja dumaju, vin bačyv, jake masštabne rujnuvannya vyklykaje relihija, bačyv peresliduvannya jevreїv po vsij Jevropi. Vin nikoly ne identyfikuvav sebe jak jevreja. Vlasne, joho ne cikavyly pytannya relihiї, perevažno - nauka ta biznes-ideї", - pojasnyuje vona.

"Joho don'ci tak i ne vydaly arijs'koho pasporta. Vona zmohla kil'ka tyžniv vidviduvaty školu, ale bula jedynoju dytynoju, jakij dozvolyly robyty ce, hadaju, zavdyaky položennyu bat'ka u suspil'stvi. Babusya zmušena bula zalyšyty Avstriju i zabrala al'bom fotohrafij bat'ka z soboju", - rozpovidaje Pirs.

Vona kaže, ščo xotila b pereklasty knyhu svoho pradida anhlijs'koju ta ukraїns'koju movamy.

Самара Пірс Kopyrajt yzobraženyja UNIAN

Rozpovisty svitu pro Ukraїnu

Samara Pirs hovoryt', ščo її rodyna bahato rokiv ne zdohaduvalasya, jake značennya majut' fotohrafiї Aleksandra Vinerberhera dlya istoriї.

Pislya rozpovidi babusi vona počala retel'no doslidžuvaty temu Holodomoru, 2012 roku vperše pryїxala do Ukraїny, aby sfotohrafuvaty zminy, jaki stalysya v Xarkovi za 79 rokiv i zapysaty svidčennya lyudej, jaki perežyly Holodomor.

"Moїm vykladačem buv profesijnyj rosijs'kyj istoryk, vin vidmovlyav mene їxaty do Ukraїny, movlyav, tut nebezpečno. Ale ja možu skazaty, ščo v Kyjevi bezpečniše, niž v Londoni", - posmixajet'sya vona.

колаж Kopyrajt yzobraženyja SAMARA PEARCE
колаж1 Kopyrajt yzobraženyja SAMARA PEARCE

Pirs vvažaje, ščo neobxidno pošyryuvaty informaciju pro Holodomor v Brytaniї.

"Rič u tomu, ščo v Brytaniї je doslidnyky čy reportery, jaki znajut' dostatnyo pro rosijs'ku istoriju, ale ne pro Holodomor i ne pro ukraїns'ku istoriju. A meni zdajet'sya ščo pošyryuvaty informaciju pro ce navit' važlyviše, niž informaciju pro podiї Druhoї svitovoї vijny. Vony dosyt' retel'no doslidženi, pro nyx rozpovidajut' na urokax istoriї, a os' pro Holodomor - ni", - pojasnyuje vona.

Za pidsumkamy poїzdky do Xarkova zjavylasya knyha-fotoal'bom "Masky Holodomoru", de fotohrafiї Pirs nakladeni na fotohrafiї Aleksandra Vinerberhera.

колаж 3 Kopyrajt yzobraženyja Samara Pierce
колаж4 Kopyrajt yzobraženyja Samara Pierce

"Bahato lyudej, kažut' ščo ce ne buv henocyd. Ja z cym ne pohodžujus'. Ce buv henocyd ukraїnciv", - zaznačaje vona.

"Jakščo Holodomor vbyv lyudej inšoho poxodžennya - ce ne značyt', ščo vin ne buv spryamovanyj proty ukraїns'koї identyčnosti. Istorija znovu i znovu pokazuje, ščo Rosija xoče її znyščyty", - dodaje vona.

Na її dumku, nynišnya polityka Rosiї ščodo Ukraїny nahaduje pro roky stalinizmu, koly v ukraїnciv vidbyraly zemlyu ta kul'turu, - takož namahalysya pozbavyty identyčnosti.

колаж5 Kopyrajt yzobraženyja Samara Pierce

Cyoho roku Samara Pirs vidvidala Donbas, de zrobyla fotohrafiї mist, ščo postraždaly vid vijny.

"Ja zavždy xotila staty dokumental'nym fotohrafom, ne vijs'kovym, a same - zobražuvaty naslidky vijny. Šramy vijny, šramy pryrody, šramy lyudej, rujnuvannya", - rozpovidaje fotoxudožnycya.

Pirs vvažaje, ščo pislya 2015 roku Ukraїna znykla z fokusa uvahy brytans'kyx ZMI, pro neї hovoryat' perevažno doslidnyky ta polityky, ale ne prosti lyudy, tomu treba povernuty uvahu do toho, ščo vijna v Ukraїni tryvaje.

"Na žal', lyudy prodovžujut' vmyraty. Ale ZMI ne vysvitlyujut' ce", - zaznačaje vona.

колаж6 Kopyrajt yzobraženyja Samara Pierce
колаж7 Kopyrajt yzobraženyja Samara Pierce

Vodnočas, na її dumku, dedali bil'še brytanciv doviryaje informaciї, jaka pošyryujet'sya u socmerežax: "Vony ne xočut' analizuvaty. Staje vse bil'še naїvnyx lyudej, jaki ne perejmajut'sya, jakym naspravdi je žyttya".

Cym zokrema korystujet'sya Rosija, jaka sije sumjattya i manipulyuje lyud'my, kaže vona: "Holovnyj eksport Rosiї - ce propahanda".

Pirs xoče orhanizuvaty v Brytaniї vystavky fotohrafij, zroblenyx na Donbasi, aby oznajomyty audytoriju z realijamy cyoho rehionu i zibraty hrošej dlya ukraїns'kyx vijs'kovyx.

Rozpovidajučy pro nastupni plany vona zaznačaje, ščo bude i dali fokusuvaty uvahu na Ukraїni.

"Zaraz Ukraїna - mij najbil'šyj interes. Xoču, ščob Ukraїna bula častynoju JeS. I mij uryad šče ne rozghlyadaje Holodomor jak henocyd. Ce nepravyl'no. Tomu bahato šče rečej treba zrobyty dlya Ukraїny", - pidsumovuje vona.

Xočete otrymuvaty bil'še cikavyx istorij v mesendžer? Pidpysujtesya na naš Telegram.

Takož na cyu temu

Novyny na cyu ž temu